Nyiña inyu Kaat i likoda li niñ yés ni nson wés
5-11 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 11-12
“Lelaa Yéhôva a nsômbôl le ba bégés nye”
it-2 93 § 7
Niñ
I sélél Yéhôva ni niñ yés yosôna. I buk ini le “niñ” tole âme ni hop Pulasi, i ngwés pôdôl mut nyensôna. Ngim minlôñ mi Bibel i nti bés makénd i gwés Yéhôva ni ‘ñem wés wonsôna ni niñ yés yosôna’ (Ndiimba mbén 4:29; 11:13, 18), di ñañ i Ndiimba mbén 6:5 le: ‘U gwéhék Yéhôva Nyambe woñ ni ñem woñ wonsôna, ni niñ yoñ yosôna, ni ngui yoñ yosôna.’ Yak Yésu a bi éba le i yé nseñ i sélél Yéhôva ni “ñem wés wonsôna ni niñ yés yosôna, ni ngui yés yosôna.” (Markô 12:30; Lukas 10:27) U héya buk ini le niñ, inyuki ba nsima bini bibuk bipe? Inyu tibil nok i jam li, di nla yoñ hihéga: Mut a nla nuñul nyemede inyu yila nkol u mut numpe (niñ yé) i bôdôl ha ngéda i, a nyila yom i nwet wé. Ndi a ga la bé sélél nwet wé ni ñem wé wonsôna. To mahoñol mé ma ga tinde bé nye i lémél nwet wé. A ga gwélél bé niñ yé yosôna, to pék yé yosôna inyu gwéñe bi nwet wé. (Hégha ni Éfésô 6:5; Kôlôsé 3:22.) I mam ma niñ yés ma di nla bé ti nwet bôlô, mon Yéhôva a gwé ngôñ le di ti nye inyule di yé bé, ni ba Man wé inyule a bi ti niñ yé inyu somb bés. Inyu sélél Yéhôva ni “niñ yés yosôna,” di nlama ti nye nyuu yés yosôna ibabé i hôya pes yada, hala wee mahoñol més, ni ngap yés, bijô gwés bi nyuu ni ngôñ yés i lémél nye.—Hégha ni Matéô 5:28-30; Lukas 21:34-36; Éfésô 6:6-9; Filipi 3:19; Kôlôsé 3:23, 24.
it-1 231-232
Juu li bisesema
Ba bi kal bon ba Israel le ba sagal muu ma bisesema ma bôt ba matén, ba nyugut ki mél map mapubhaga ma ba bé oñ ipañ muu map ma bisesema. (Manyodi 34:13; Ndiimba mbén 7:5, 6; 12:1-3) Ba bé lama bé nigle i bôt ba, to ligis bon bap kiki sesema inyu mop ma Kanaan. (Ndiimba mbén 12:30, 31; 16:21) Jon, ilole ba bana ngandak muu ma bisesema, ba bé lama ndik bana juu li bisesema jada inyu bégés bañga mpom Nyambe. I juu li bisesema li, li bé lama ôña i homa Yéhôva nyemede a bi pohol. (Ndiimba mbén 12:2-6, 13, 14, 27; hala a bé maselna ni Babilôn i het ba bééna 180 muu ma bisesema inyu nyambe nu muda wada le Ishtar.) Lisañ li bisu bon ba Israel ba bi kôhna oda le ba oñ juu li bisesema li bé ngéda ba bi lela Lom Yordan (Ndiimba mbén 27:4-8), ba bé lama oñ jo ni ngok ba yé ngi kôñg ni kei, Yôsua nyen a bi oñ jo i Hikôa hi Ebal. (Yôsua 8:30-32) Ngéda ba bi mal kabna nkoñ u Kanaan, litén li Ruben, li Gad ni pes litén li Manasé ba bi oñ juu li bisesema jada ipañ Lom Yordan kayéle hala a lona yubda ni mana matén ma Israel mape. Ba bé hoñol le ba mbôdôl bégés bisat ki le hala a bé ndik yimbne i ndéñbe yap ipañ Yéhôva.—Yôsua 22:10-34.
Tik ngok i mbuu
it-1 1037 § 7
Hikôa hi Gérizim
Ndék ngéda i mbus le Loñ Israel i bi bép Loñ Ai gwét, Môsi a bi ti biniigana le matén ma Israel momasôna ma kodba i ngii Hikôa hi Gérizim ni i ngii Hikôa hi Ebal. Yôsua nyen a bé éga mo. Ha homa nu yen litén li bi nok ba nsoñgol bisai ba bé lama kôhna ibale ba nôgôl Yéhôva ni ndiihe ba bé lama kôhna ibale ba ndogbene nye. Matén ma Siméôn, Lévi, Yuda, Isakar, Yôsep ni Benyamin ma bi telep i bisu bi Hikôa Gérizim. Bon ba Lévi ni nkuu malômbla ba bi telep i nsôsôgô. Maa matén masamal mape ma bé ma téé i bisu bi Hikôa Ebal. (Ndiimba mbén 11:29, 30; 27:11-13; Yôsua 8:28-35) I nene le matén ma bé bisu bi Hikôa Gérizim mon ma bé neebe ngéda ba bé añ bisai, bôt ba nkal le ba bi añ bisai i bisu bi Hikôa hi Gérizim inyule hi bé hilam ngandak ni le hi bé i homa bijek bi nti ngandak. Maselna ni hala, Hikôa Ebal, hi bé homa maa, ni i homa bikai bi ñoo bé. Ndi Bibel i nit bé ndoñi i. Ba bi añ mbén makeñi ‘bisu bi likoda li Israel jolisôna, bôda, boñge batitigi, biyoyo, bi bé ikété yap.’ (Yôsua 8:35) Kiki homa ba bé ba téé a bé kéñbaha makiñ, limut li jolisôna li bé le li nok i mam ba bé añ. To numbe homa ba bé ba tééne.—Béñge EBAL, HIKÔA.
12-18 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 13-15
“Lelaa Mbén i bé éba le Yéhôva a bé tôñ diyeyeba”
it-2 648 § 5
Jôga jada ikété jôm
I nene le jôga jada ikété jôm lipe li bé. U héya jôga jada ikété jôm li ba bé ti biprisi, jôga jada ikété jôm lipe li bé, li ba bé tééda hiki nwii inyu hôla mahaa ma Lôk Israel ma ma bé lo hiki nwii i tégbaha mangand. Ngéda liké ipôla Yérusalem ni homa mut a bé a yiine li bé ntandaa, kayéle a bé bé le a begee jôga jada ikété jôm li gwom gwobisôna a bé lama ti, a bé a kôôba moni, nwon a bé lama ti; a gwélél ki mini mimpe inyu je yé. (Ndiimba mbén 12:4-7, 11, 17, 18; 14:22-27) Hiki nwii u nyônôs isaambok u bé nwii u sabat. Ndi ilole i nwii u, u nkola, i mbus nwii maa, ni i mbus nwii minsamal, ngim jôga jada ikété jôm li bé li gwéélana he inyu mangand makeñi bé, ndi inyu hôla bon ba Lôk Lévi, bakén ba bôt, biyik bi bôda ni bon ba nyuu.—Ndiimba mbén 14:28, 29; 26:12.
it-2 843-844
Nwii u sabat
Ba bé sébél nwii sabat le “nwii u nwéhél [hash·shemit·tahʹ].” (Ndiimba mbé 15:9; 31:10) I nwii u, hisi hi bé hi noi, hi yén ibabé le ba sal hio. (Manyodi 23:11) I nlélém nwii, ba bé ba nwéhél yak bôt mapil map. U bé nwii u “nwéhél i Yéhôva,” inyu lipém jé. Ndi hiki mut bé nyen a bé neebe jam li. Ngim batoñol mam i nkal le ba bé ba sas bé mapil, ndi ba bé nyégsa bé to bon ba Lôk Héber i saa mapil map inyule, kiki bôt ba bé sal bé nwom i nwii u, ba bééna bé moni inyu saa mapil map. Ndi bakén ba bôt ba bé nyégsaga i saa mapil map. (Ndiimba mbén 15:1-3) Mut a bé le a nwas pil a nti maasañ inyu hôla nye, ndi moni mut a bé a poo inyu mam ma nyuñga mi bé nya ipe. Minlélém mi bôt mi, mi nkal le i hiai hi bisu Hillel a bi yoñ ngim bitelbene le i mut a mpôôs moni a bé le a ke bisu bi bakéés inyu kal bo le ba nlama saa pil wé.—The Pentateuch and Haftorahs, edited by J. Hertz, London, 1972, lipep 811, 812.
it-1 794 § 2
Nkol
Mbén i i bé tjek maada ipôla nkol ni nwet wé. I loñ Israel, libak li nkol li mut a bé man Lôk Yuda li bé maselna ni libak li nkol li nkén mut. Nkén mut nu a bé nkol, a bé yom i nwet wé, nwet wé a bé le a yigle man wé nkol u kiki ngababum (Lôk Lévi 25:44-46), ndi ki le bon ba Israel ba ba bé minkol, ba bé lama tiimba kôhna kunde i nwii u nyônôs isaambok i bôlô yé, tole i nwii ba nlôndôs hioñ. Ngéda i yosôna a bé nkol, nwet wé a bé lama yoñ nye kiki mut bôlô nu ba nsaa. (Manyodi 21:2; Lôk Lévi 25:10; Ndiimba mbén 15:12) Man Lôk Héber nu a bé a nuñul nyemede kiki nkol yak nkén mut, a bé le a tiimba somb nyemede to imbe ngéda inyu témb kunde tole mut numpe nu lihaa jé a bé le a somb nye. I moni ba bé lama ti inyu somb nye mi bé inoñnaga ni nwii mi bé mi ngi yii ilole nwii mi nyônôs minsaambok mi bôlô yé mi nkola tole ilole nwii ba nlôndôs hioñ u nkola. (Lôk Lévi 25:47-52; Ndiimba mbén 15:12) Ngéda man Lôk Héber nu a bé nkol a bé yila kunde, nwet wé a bé lama ti nye makébla inyu boñ le a tiimba bôdôl niñ. (Ndiimba mbén 15:13-15) Ibale nkol u bi lo ni nwaa, u bé lama pam bo nye. Ndi ibale nwet wé nyen a bé ti nye nwaa, (bebek muda nu loñ ipe nu a bé bé le a ba kunde i nwii mi nyônôs minsaambok), i muda nu ni bon bé ba bé ba yegle minkol yak nwet wap. Ha ngéda i, man Lôk Héber nu a bé nkol a bé lama pohol too a nke ni bisu i yén ni nwet wé, tole a mpam. Ba bé ba tôp nye ôô inyu éba le a bé sômbôl yén ni nwet wé niñ yé yosôna.—Manyodi 21:2-6; Ndiimba mbén 15:16, 17.
Tik ngok i mbuu
w06 1/4 31
Mambadga ma basoñgol
Bimbe biniigana di nla ôt munu mbén ini di nléba i Manyodi 23:19 i i nkal le: “U lambak bañ man kembee ni manyuñ ma nyañ”?
Biniigana bi Mbén Môsi bini di nléba ikété Bibel ngélé aa, bi nhôla bés i tehe kii Yéhôva a ñoo, bi ñéba ki bés konañgoo yé ni loñge yé ñem. Ndi téntén bi nhôla bés i yi le Yéhôva a ñoo kwéha base.—Manyodi 34:26; Ndiimba mbén 14:21.
I lamb man kembee tole nuga ipe ikété manyuñ ma nyañ, hala a bé kiha bé ni sômbôl Yéhôva. A bi ti nyañ milik inyu boñ le a jés man wé, a néñés ki nye. Ntoñol Bibel wada a nkal le “i lamb man nuga ikété milik mi nyañ, hala a yé i yan maada Djob a bi téé ipôla bon ni bagwal bap.”
Bôt bape ba nkal le bôt ba matén bon ba bé lamb man kembee ni milik mi nyañ inyu boñ le nop a no. Ibale hala a yé maliga, wee mbén Yéhôva a bi ti bon ba Israel i bé tat bo, i bé hôla ki bo le bana bañ bilem bi bôt ba kwéha base ba ba nkona bé ngoo. Mbén Môsi i bé kal bon ba Israel le ba nlama bé boñ mam kiki biloñ bi bé kéña bo.—Lôk Lévi 20:23.
Sôk i nsôk, di ntehe gwéha i Yéhôva ni konañgoo yé munu mbén ini. I pot maliga, Mbén Môsi i bééna ngandak mabéhna mape ma ma bé tat binuga. Kiki ‘héga, mbén i bé sôña le ba ti bañ nuga kiki sesema ibale i yé ngi tégbaha dilo disaambok ni nyañ i ndék yosôna. Mbén i bé sôña ki le ba nol man ni nyañ nlélém kel ni le ba héya hinuni ni matjee mé tole ni bon bé i jumbul.—Lôk Lévi 22:27, 28; Ndiimba mbén 22:6, 7.
Mbén i bééna ndik bé bioda ni mabéhna, ndi i bééna ki matiñ ma ma bé hôla bôt i kôna bilem bi Yéhôva.—Tjémbi 19:8-12.
19-25 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 16-18
“Matiñ inyu kéés ni telepsép”
it-1 410 § 2
Libak li mut ndim
Ngéda bakéés ba bé yoñ makala pati inyu pémés mbagi i i téé bé sép, ba bé kal le ba bé ndim. Mbén i nsima ngandak mam i i nla tinde nkéés i pémés mbagi i i téé bé sép kiki bo makala pati, makébla ni lem i todol bôt. “Bitek bi nkwés bôt ba pék ndim.” (Manyodi 23:8) “Bitek bi nkwés mis ma bôt ba pék ndim.” (Ndiimba mbén 16:19) Ibale ba nti nkéés makébla, a nla pémés mbagi i i téé bé sép to ibale a yé mut nu a ngwés telepsép. Mbén Djob i mbéhe bôt le likébla yak i gwéha mut a gwééne mut numpe bi nla kwés nye ndim ngéda a nkéés. Bibel i nkal le: “U nlama bé todol hiyeyeba, u nlama bé to yoñ pes i ngwañ mut. U ga kéés mut woñ libôk i nya i téé sép.” (Lôk Lévi 19:15) Jon nkéés a bé lama bé pémés mbagi i i té bé sép inyu lémél mut tole limut, a bé lama bé ki to kal le ngwañ mut u nkwo nkaa inyule a yé ngwañ.—Manyodi 23:2, 3.
it-2 415 § 2
Numba
Iba. Ba mbéna gwélél numba iba i mam ma bakéés. Inyu boñ le ba neebe ngim ñañ, i bé béda le mbôgi iba i añal wo nlélém. I bé béba mbôgi iba tole aa inyu kena hop bisu bi bakéés, yak likoda li bikristen li noñ nlélém litiñ. (Ndiimba mbén 17:6; 19:15; Matéô 18:16; 2 Korintô 13:1; 1 Timôtéô 5:19; Lôk Héber 10:28) Yak Djob a bi gwélél nlélém litiñ ngéda a bé éba litén man wé. Yésu a bi kal le: “I yé ki ntilga ikété mbén nan le, ‘Mbôgi bôt iba i yé maliga.’ Men me mbok mbôgi inyu memede yak Tata nu a bi ep a mbok mbôgi inyu yem.”—Yôhanes 8:17, 18.
it-2 657 § 3
Prisi
Biprisi gwon bi bééna nsima i toñle bôt mbén Djob, ba bééna ki nson nkeñi i kéés bon ba Israel. Mu bitison ba bi ti bo, biprisi bi bé nit bakéés mu nson wap, yak ngéda ngim minkaa i bé let, biprisi bi bé hôla bakéés. (Ndiimba mbén 17:8, 9) Ba bé lama hôla mimañ i kéés inyu boñ le ba noñ yom mbén i nkal, tiga le tison i begee pil matjél. (Ndiimba mbén 21:1, 2, 5) Ibale munlôm a bé hégda le nwaa a nke i ndéñk, a bé lama kena nye bisu bi prisi inyu boñ le muda a telep bisu bi Yéhôva, le ndi a pémés maliga too muda a mboñ i béba i tole a mboñ bé yo. (Ñañga bôt 5:11-31) Hiki ngéda biprisi ni bakéés ba bé ti mbagi, bôt ba bé lama neebe yo. I mut a bé tjél nôgôl yo a bé lama nôla.—Ñañga bôt 15:30; Ndiimba mbén 17:10-13.
Tik ngok i mbuu
it-1 852 § 3
I pémés mut ntôñ
Isi Mbén, inyu boñ le ba pémés mut ntôñ, i bé béda le i ndék yosôna bôt iba ba bok mbôgi mu jam li. (Ndiimba mbén 19:15) I bôt ba mbôgi iba ba, bon ba bé lama ki ba bôt ba bisu i ôm i mut a nkwo nkaa ngok. (Ndiimba mbén 17:7) Hala a bé éba makénd ba bééna inyu mbén Djob ni inyu boñ le likoda li yégle lipubi, hala a bé boñ le bet ba bééna ngôñ i bok mbôgi bitembee ba ôt mahoñol.
26 NJÉBA –1 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 19-21
“Niñ i yé tik i mis ma Yéhôva”
Ni kôna telepsép ni konangoo i Yéhôva
4 Hala a bé jam li ntomb i ke bitison bi lisolbene bisamal. Yéhôva a bi ti Israel oda le ba kap bitison bi mu bipes gwobiba bi Lom Yordan. Inyuki? Inyu boñ le hiki nke ngwéé a hoo léba lisolbene li li kôli. (Ñanga bôt 35:11-14) Manjel ma bé ke nyoo minkoñ, ma bé ntiblak loñge. (Ndiimba Mbén 19:3) Inoñnaga ni bilem bi Lôk Yuda, ba bi bii biyimbne mu nloñ inyu hôla nke ngwéé i hoo léba minkoñ mi. Kii minkoñ mi lisolbene mi bé ha bebee, nnol mut ngi kôôba a bé bé nyégsaga i ke ngwéé i loñ ipe, i het a bé le a bégés bikwéha bi mop.
Ni kôna telepsép ni konangoo i Yéhôva
9 Njômbi i bisu i bitison bi lisolbene, i bé i sôñ bon ba Lôk Israel le ba bana bañ pil matjél. (Ndiimba Mbén 19:10) Yéhôva a ngwés niñ, a ñoo ki mut nu a gwé “moo ma nkôp matjél ma nginsohi.” (Bingéngén 6:16, 17) Djob li telepsép ni li mpubi, li ta bé le li yan matjél ma nkuba ngi kôôba. I yé maliga le, nnol mut ngi kôôba a bé kôs konangoo. To hala, a bé lama tehe mimañ inyu añle bo jam li bi tagbe. Ibale i nene le a nkôôba bé boñ hala, a bé lama yén i tison lisolbene letee ni nyemb i prisi keñi. Hala a bé kobla le a bé le a tégbaha bebee le niñ yé yosôna nyoo. Bikuu bini bi bé yigye bon ba Israel le niñ i mut i yé mpubhaga. Inyu ti Nwet niñ lipém, ba bé lama keñgle liboñok jo ki jo li bé le li hubus niñ i bôt bap ba libôk.
it-2 892 § 2
Matjél
Mut binam a gwé kunde i kon maséé ni niñ Yéhôva a bi ti nye. Ibale mut numpe a nol mut, a ga timbhe bisu bi Djob. Hala a bi nene ngéda Djob bi kal Kain mut manola le: “Matjél ma manyuñ ma ma nkuba ‘isi ma nlôndôl me.” (Bibôdle 4:10) Ibale mut a ñoo manyañ ni le a nsômbôl le a wo, tole a ñôbôs nye jôl, a ntelep mbôgi bitembee inyu kolba nye ni ngôñ le ba nol nye, i mut nu a ga begee pil matjél.—Lôk lévi 19:16; Ndiimba mbén 19:18-21; 1 Yôhanes 3:15.
Tik ngok i mbuu
it-2 1106 § 1
Homa bikééhene
Homa bikééhene a bé i lijubul li nkoñ. (Ndiimba mbén 16:18; 21:19; 22:15, 24; 25:7; Ruth 4:1) Ngim homa a bé mbôñglak i lijubul li nkoñ bebee ni nwemel inyu bikééhene. I majubul ma nkoñ nyen ba bé ba añ matiñ ni mambén i bisu bi litén. (Néhémia 8:1-3) I bisu bi likôga nyen ba bé le ba pala léba mbôgi inyu ngim hop, inyule ndik ha nyen bôt ba bé ba njôp ba pémlak inyu gwel minson nwap. Lakii bikééhene bi bé tagbe i mbamba, hala a bé tinde bakéés i yoñ yihe ngéda ba bé kéés. I nene le ba bi mbôñgôl ngim homa i lijubul li nwemel i het bakéés ba bé ba yén inyu kéés. (Hiôb 29:7) Nkéés Samuel a bé ke munu bitison bini le Bétel, Gilgal, ni Mizpa “a kééhak Israel mu bahoma ba bobasôna,” nlélém kiki a bé boñ i Rama i homa nyemede a bé a yiine.—1 Samuel 7:16, 17.
2-8 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 22-23
“Lelaa Mbén i bé éba le Yéhôva a ntôñ binuga”
it-1 868 § 2
Mbegee
Ngéda kôba, ba bé béna gwélél binuga inyu begee mambegee. Djob a bi kal bon ba Israel le, ibale mut a ntehe jagas li ñoo wé li niñi isi, mbegee i ma hihe jo, ilole a nwas jo ha ‘a bé lama hôla nye i téé lém yé.’ (Manyodi 23:5) I gwom nuga yada i bé le i begee, gwon ba bé sébél le mbegee kiki ba mpot hana le “minyabén mi hosi ma mi nla begee.”—2 Bikiñe 5:17.
it-1 635 § 2
Ndiimba mbén
I kaat Ndiimba mbén, Djob a ñunda le a ntôñ yak binuga. Bon ba Israel ba bé lama bé bada hinuni hi hi bé hi budi i ngii bon bé, hi bé bé le hi ke ngwéé inyule hi bé tat bon bé. Ba bé lama yoñ bon inyu yap bomede, ba nwas nyañ le a kee inyule a bé le a bana bon bape. (Ndiimba mbén 22:6, 7) Nsalwom a bé lama bé gwélél nlôm nyaga ni jagas inyu sal ntôñ, tiga le nuga i gwé bé ngui i lôôha nok njôghe. (22:10) Ba bé lama bé kañ nlôm nyaga nyo ngéda a ntét mis ma blé ki a yé ipañ bijek, ni le a yé gwélél ngui yé inyu kok blé.—25:4.
w03 15/10 32 § 1-2
“Ni bana bañ maada ni bangitophémle”
Kiki ni nla tehe ina, kamél ni nlôm nyaga ba nok ndutu inyule ba nsal ntôñ. I kék ba ngwélél inyu kañ bo iba, yon ba mbéna gwélél inyu kañ binuga bi bi gwé nlélém ngui, jon binuga bini bi nok ndutu. Kiki Djob a ntôñ yak binuga, jon a bi ti bon ba Israel ini mbén le: “U nlama bé téñ nlôm nyaga ni jagas inyu sal hisi ntôñ.” (Ndiimba mbén 22:10) Ba nla gwélél nlélém litiñ inyu nlôm nyaga ni kamél.
I pot maliga, nsalwom a bé bé le a neebe le bilém gwé bi nok nya ndutu i. Ndi ngéda a bé a bana bé balôm ba nyaga iba, a bé le a gwélél binuga bipe biba a bééna. I nene le hala nyen nsalwom nu nwii 1830 nu di ntehe mu titii, a bi boñ. Kiki binuga bini gwo biba bi bééna bé nlélém ntel to nlélém ngui, i nuga i bééna bé ngui ngandak i bééna ndutu i sal ni nuga i i bééna ngui ngandak, yak i i bééna ngui ngandak i bééna ndutu i sal ni nuga i i bééna bé ngui.
Tik ngok i mbuu
it-1 629 § 7
Pil, mut a mpoo
Pil i yé i yom mut a nyoñ ndi a yé nyégsaga i saa yo. I nlômbi Israel, bôt ba bé yoñ mapil inyule liyep li bé. Ngéda man Lôk Israel a bé a yoñ pil, hala a bé kiki jam li ndutu, inyule nwet a bé a poo a bé a yila nkol u nwet a bé a pôôs. (Bingéngén 22:7) Jon Djob a bi kal bon ba Israel le ba bé lama ba bôt ba likap i ngéda ba bé lama pôôs lôkisañ yap i i nkwo ikété liyep. Ba bé lama bé pôôs lôkisañ yap ni yéñe inyu ôt nseñ lakii ba bi kwo yep. (Manyodi 22:25; Ndiimba mbén 15:7, 8; Tjémbi 37:26; 112:5) Ndi ba bé lama pôôs bakén ba bôt ni yéñe. (Ndiimba mbén 23:20) Batoñol mam ba Lôk Yuda ba nkal le mut a bé le a pôôs maasañ ni yéñe inyu mam ma nyuñga, ndi a bé bé le a boñ hala inyule maasañ nu a nkwo yep. Bakén ba bôt ba bé ba nyén i loñ Israel ndik inyu ndék ngéda, bon ba bé lama saa mapil ni yéñe inyule yak bo ba bé pôôs bôt ni yéñe.
9-15 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 24-26
“Lelaa Mbén i bé éba le Yéhôva a ntôñ boda”
it-1 874 § 4
Muda
Mambén Djob a bi ti inyu gwét ma bé éba le Djob a bé tôñ yak i bet ba bi tip biiba. Inyu hala nyen ngéda mut a bé a tip biiba, a bé lama bé ke i gwét. Bitelbene bi bé hôla babiina i gwal, bi bé bi hôgbaha ki nyañ man ngéda nlôm a bé a ba bé ha tole a bé a wo i gwét.—Ndiimba mbén 20:7; 24:5.
it-1 994 § 8
I toohe
Mbén Yéhôva a bi ti bon ba Israel i bé lama hôla bo i ba bôt ba likap, bôt ba ba ntôñ ndik bé bomede, i bana bôdôl le Yéhôva nyen a nsayap. Ndi hala a bé ti bé bo kunde i ba bôt ba yéñgi. Kiñe David a bi kal le: “Me bé mañge, nano me ñun, ndi me maa bé tehe Nyambe a ntjôô mut a téé sép, to tehe bon bé ba nyagal bijek.” (Tjémbi 37:25) Diyeyeba di bé bé le di wo njal inyule yak bo ba bé ôt nseñ ni bitelbene bi Mbén, to bon bap ba bé bé le ba yila bôt ba njagi.
w11 1/3 23
Baa u yik laa?
I nlômbi Israel, ngéda mut a bé a wo a yék bé man munlôm, manyañ wé nu munlôm a bé lama bii yik yé, a gwélél nye man inyu boñ le jôl li manyañ li lém bañ. (Bibôdle 38:8) I mbus ngéda, ba bi kônde bitelbene bi i Mbén Môsi. Ntén libii u won ba nsébél le mariage léviratique. (Ndiimba mbén 25:5, 6) Maboñok ma Bôaz kaat Ruth i ntoñol, ma ñéba le i ngéda mut a bé a wo, yak lôknyañ i libum jada i wo, manyañ nu munlôm numpe mu lihaa jé likeñi a bé le a bii yik yé.—Ruth 1:3, 4; 2:19, 20; 4:1-6.
Yak ngéda Yésu, i nya mabii i i bé tagbe. Sadukai i bi pôdôl jam li i kaat Markô 12:20-22. Mut miñañ wada nu hiai hi bisu le Joseph Flavius a nkal le i nya mabii i, i bé hôla ndik bé le jôl li nlôñ mut li lém bañ, i bé hôla le ngababum yé i yégle ikété lihaa inyu loñge i yik yé. Ha ngéda i, muda a bééna bé kunde i kôdôl ngababum i lôñ nlô wé. Ndi i man a bé gwé mu libii li, nyen a bé lama kôdôl ngababum i mut a bi wo.
Tik ngok i mbuu
it-1 657 § 5
Mabos
Kaat sagal libii. Di nlama bé kit le Mbén Môsi i bé tinde bôt i pala bos baa bap. Inyu boñ le man Lôk Israel a bos nwaa, i bé béda le a bôk a yônôs ngim mam. I bé béda le a tila ngim kaat. Jon Bibel i nkal le “a’ tila kaat i sagal libii inyu yé.” I mut a bé bos nwaa wé, a bé a ‘tila kaat sagal libii a ti nye yo i moo, a pémés nye i ndap yé.’ (Ndiimba mbén 24:1) Tola kiki Bitilna bi ntoñol bé i mam momasôna ma bé ma bôña, ba bé ba tehe ndugi minhôôlak mi bôt inyu hôla babiina i sañgal ndañ wap. I bé béda ngéda inyu bôñha kaat i sagal libii. Hala a bé ti munlôm pôla i tibil wan makidik mé, i bé béda bañga njom inyu bos. Yak ngim matiñ i i bé béñge mabos i bé kéñ bôt i bos tolaa tolaa. I mam ma momasôna ma bé inyu sôñ bôda. Bitilna bi nkal bé i mam ba bé ba tila mu “kaat sagal libii.”
16-22 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 27-28
“U ga kôhna bisai bini gwobisôna”
w10 15/12 19 § 18
Bisai bi nlôl bés ni kiñe i mbuu Djob u ñéga!
18 Di ñemble Yéhôva ngéda di ndiihe bibañga gwé di nléba ikété Bibel ni ngéda di ndiihe bijek mbuu bi a nti bés ni njel nkol u maliga ni u pék. (Matéô 24:45) I emble, hala a nkobla ki le di nôgôl Djob ni Man wé. Yésu a bi kal le: “Ha hiki mut bé nu a nsébél me le: ‘A Nwet, a Nwet,’ nyen a’ jôp i Ane ngii, ndi ndik nu a mboñ sômbôl i Tata wem nu a yé i ngii.” (Matéô 7:21) I emble i nkobla ki le di suhul bésbomede isi mimañ a bi téé ikété makoda, “bôt kiki makébla.”—Éfésô 4:8.
w01 15/9 10 § 2
Baa d’a kôs bisai bi Yéhôva?
2 I buk i hop Lôk Héber i di nléba i Ndiimba mbén 28:2 le “i téñbe i emble” i ngwéélana inyu pôdôl jam li li nom. Litén li Yéhôva li nlama ndik bé emble nye ngim mangéda, ndi ba nlama emble nye dilo tjodisôna mu niñ yap. Ndik hala nyen ba nla kôhna bisai bi Yéhôva. Ba mbéna yak gwélél i buk Lôk Héber ini le “kôhna” inyu mam ma nsômbi inyu éba le ba “ngwel ngim yom” tole ba “ntihba yo.”
w10 15/9 8 § 4
Di yéñ bisai bi Yéhôva
4 Kii i bé lama tinde bon ba Israel i nôgôl Yéhôva? Ikété Mbén, Djob a bi kal litén jé le inyu boñ le a neebe bibégés gwap, ba bé lama ti nye gwo “ni maséé ni ñem mahak.” (Añ Ndiimba mbén 28:45-47.) Yéhôva a ngwés le manôgla més ma lôl i ñem he bé inyule ba nyégsa bés. (Markô 1:27; Yakôbô 3:3) Gwéha yon i nlama tinde bés i nôgôl Yéhôva. Di nôgôl mambén ma Yéhôva inyule ma nyét bé, manôgla ma ma nlona bés maséé ni ki le Yéhôva ‘a nyila nu a mbom i bôt ba nyéñ toi nye.’—Lôk Héber 11:6; 1 Yôhanes 5:3.
Tik ngok i mbuu
it-1 364 § 5
Jél li nwaa nkoñ
Mbén Yéhôva i bé sôña le mut a tiigaha bañ jél li nwaa nkoñ. (Ndiimba mbén 19:14; béñge yak Bingéngén 22:28.) I mut a bé boñ i nya jam i, a bé lama ba ntiihege (Ndiimba mbén 27:17) I bôt ba bééna disi, ba bé ba niñil i bijek nwom nwap mi bé ti. Ngéda mut a bé a tiihaga jél li nwaa nkoñ u mut numpe, hala a bé a hubus hisi a bé lama sal. Ngéda kôba, ba bé tehe nya maboñok i kiki wip. (Hiôb 24:2) Ndi ngim bôt i i bé kon bé Yéhôva woñi i bé boñ mam ma. I dilo di Hôséa, ba bi hégha ngim baane ba Lôk Yuda ni bôt ba miñem mimbe ba ba bé tiihaga minwaa mi nkoñ.—Hôséa 5:10.
23-29 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 29-30
“I gwélél Yéhôva i nlet bé”
w09 1/11 31 § 2
Yéhôva a nti bés kunde i pohol
Baa hala a yé jam li nlet i yi kii Yéhôva a nsômbôl le di boñ? Môsi a bi kal le: “Litiñ lini me nkal we i len ini li nlôôha bé ba nledek inyu yoñ, li ta bé ki to we nonok.” (Nlôñ 11) Yéhôva a mbat bé bés i yom di nla bé boñ. Matiñ ma Yéhôva ma yé loñge ma téé ki sép. Ma nlet bé to i nok. ‘Di mbet bé i ngii’ tole ‘di nke bé to i mbus tuye’ inyu nigil mo. (Minlôñ 12, 13) Bibel i nti bés maéba lelaa di niñ hiki kel.—Mika 6:8.
w09 1/11 31 § 1
Yéhôva a nti bés kunde i pohol
‘Sita yada i bé hoñol le i mam ma bi pémél nye ngéda a bé mañge ma bé le ma boñ le a téñbe bañ ni Yéhôva.’ Baa maliga ma? Baa niñ yés i bi bôk i tilba i bisu bi ngéda? Heeni. Inyule Yéhôva Djob a bi hek bés ni kunde i pohol. Bésbomede di nla pohol lelaa di ngwés niñ, Yéhôva a ngwélél lipôdôl jé le Bibel inyu hôla bés i yoñ makidik malam. Di béñge bibañga bi Môsi bi di nléba ikété kaat Ndiimba mbén pes 30.
w09 1/11 31 § 4
Yéhôva a nti bés kunde i pohol
Baa makidik di nyoñ ma nla lémél Yéhôva tole ma nla bébél nye? Ñ! Béñge maéba Môsi a bi ti litén, a bi kal le: “Jon tep niñ.” (Nlôñ 19) Kii di nla boñ inyu pohol niñ? Môsi a bi toñol le: “I gwés Yéhôva Nyambe woñ, i nôgôl kiñ yé i adbe ki nye.” (Nlôñ 20) Ibale di mpam i gwés Yéhôva, d’a nôgôl Nye di adbe ki Nye to ibale kii i mpémél bés. Ngéda di mpohol i gwés Yéhôva, wee di pohol niñ. Hala a nhôla bés i lémés niñ yés nano ni i bana niñ boga Djob a mbôn i dilo di nlo.—2 Pétrô 3:11-13; 1 Yôhanes 5:3.
Tik ngok i mbuu
it-1 453 § 3
ôô
Ni njel bagwélél bé, Yéhôva a bi kal bon ba Israel ba ba bé ndok le ‘maôô map ma bé ngikweeba.’ (Yérémia 6:10; Minson mi baôma 7:51) I bé wengoñle ngim yom i bé ikété maôô map i i bé loñ mo. Yéhôva a bi yibil bé maôô map. Yéhôva a bi ti bet ba nôgôl nye maôô inyu kônde nok mam ma mbuu. Maselna ni hala, maôô ma bet ba nôgôl bé nye ma nkônde loñ. (Ndiimba mbén 29:4; Rôma 11:8) Ñôma Paul a bi kal le ngim ngéda i ga pam, b’a nihbe ha bé biniigana bi maliga, ndi b’a gwés le ba “nyuñgul” bo maôô ni biniigana bi bi nlémél bo. Ba ga bôdôl emble baniiga ba bitembee. (2 Timôtéô 4:3, 4; 1 Timôtéô 4:1) I yé i pam le maôô ma mut ma “loñ” nye inyule ba nlegel nye béba nwin.—1 Samuel 3:11; 2Bikiñe 21:12; Yérémia 19:3.
30 HIKAÑ – 5 DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NDIIMBA MBÉN 31-32
“Di ôt biniigana mu bititii ba ngwélél mu tjémbi di nléba ikété Bibel”
“At ñem wem i kon jôl joñ woñi”
8 Ndék ngéda ilole Lôk Israel i njôp i Hisi hi Likak, Yéhôva a bi niiga Môsi ngim hiémbi. (Ndiimba Mbén 31:19) Yak Môsi a bé lama niiga Lôk Israel i hiémbi hi. (Añ Ndiimba Mbén 32:2, 3.) Ngéda di ñôt pék i minlôñ 2 ni 3, di nok le Yéhôva a nsômbôl bé le jôl jé li solop. A nsômbôl bé ki to le bôt ba kon woñi i pahal jo. A nsômbôl le bôt ba binam ni biañgel ba yi jôl jé! Lôk Israel i bé maséé ngandak ngéda Môsi a bé niiga bo mam inyu Yéhôva ni jôl jé. I mam Môsi a bi niiga bo, ma bi lédés bo, ma hôgbaha ki bo, ndik kiki nop a nhôlôs bibebela. Lelaa yak bés di nla kôna ndémbél i Môsi i ngéda di niiga?
9 I ngéda di yé likalô li mandap ni mandap, tole likalô li mbamba, di nla gwélél Bibel inyu unda bôt le jôl li Djop le Yéhôva. Di nla ti bo bikaat, bividéô bilam, ni bisélél bipe mu sit yés internet, bi bi mpôdôl Yéhôva. I ngéda di yé i bôlô, i suklu tole i ngéda di nke liké, di nla pôdôl Yéhôva ni bilem gwé. I ngéda di nyis i bôt di mboma njee a yé Yéhôva, ni sômbôl yé inyu bôt ba binam ni hisi, di nhôla bo i tehe Yéhôva kiki ba bé ngi tehe nye. Kiki di nke ni bisu i kal bôt maliga inyu Tata wés nu gwéha, hala nyen di nkônde pubus jôl jé. Ha ngéda i, di ñunda le minsohi ba ñôm Yéhôva mi téé bé. Di nti bôt biniigana bi bi nhôgbaha bo, bi lédhak ki bo.—Yésaya 65:13, 14.
w09 1/5 14 § 4
Baa u yi kii bititii di nléba ikété Bibel bi nkobla?
Ngim mangéda ikété Bibel, ba nhégha Yéhôva ni gwom bi bi nyiñha bé. Ba nhégha Nye ni “liaa li Israel,” “hikôya” ni “litédél li nyôgi.” (2 Samuel 23:3; Tjémbi 18:3; Ndiimba mbén 32:4) Kii bititii bini gwobisôna bi ngwés niiga bés? Nlélém kiki liaa li umi siñ homa wada li mpingla bé, hala yak nyen Yéhôva a yéne bés lisolbene li umi siñ, di nla ke i nyeni to imbe ngéda.
w01 1/10 9 § 7
Ni kôna Yéhôva mu kii ni niiga bon banan
7 Noode le hégha gwéha Yéhôva a bi éba bon ba Israel. Môsi a bi gwélél loñge hihéga inyu pôdôl i gwéha Yéhôva a bééna inyu litén li Israel. A bi kal le: “Kikii nyôgôl u nseghe jumbul jé, ni leñel ngii bon bé, u nsambal bipapai gwé ni yoñ bo, ni begee bo ngii tjimba tjé. Yéhôva nyetama a bé éga [Yakôb].” (Ndiimba mbén 32:9, 11, 12) Inyu niiga bon bé i puuwe, nyañ nyôgôl a ‘nseghe jumbul jé, a nyiñgis bipapai’ gwé inyu tinde bon bé i puuwe. Kiki minyôgôl mi oñ mumbul map i bahoma ba nyôgi, ngéda man hinuni a nyodi i jumbul le a kahal puuwe, inyu boñ le a wo bañ nyañ nyôgôl a sambal bipapai gwé le man a kwoo mu ngii. Nlélém nduña won Yéhôva a bi bana inyu litén jé. A bi ti bo Mbén Môsi. (Tjémbi 78:5-7) Yéhôva a bé tôñ litén jé a bak bebee i lona bo mahôla ngéda ndutu.
Tik ngok i mbuu
w04 15/9 27 § 12
Balôm ba matode ba kaat Ndiimba mbén
31:12. I makoda, boñge ba wanda ba nlama yén ipañ mimañ mi bôt inyu tibil emble ni inyu nigil.