NDOÑI I MAMÉLÉL MA KAAT
1 YÉHÔVA
Jôl li Djob le Yéhôva. I jôl lini li nkobla le “A nyilha.” Yéhôva a yé Djob nu ngui yosôna, a yé ki nu a bi heg mam momasôna. A gwé ngui inyu boñ kii yosôna a nkit le a mboñ.
Ni hop Lôk Héber, ba bé tila jôl li Djob ni bibañga bina. Ni hop Basaa, bibañga bini bi yé YHWH tole YHVH. Ikété bikaat bi Bibel bi bisu ni hop Lôk Héber, jôl li Djob li nene mu bebee le 7 000 ngélé. Ikété nkoñ isi wonsôna, bôt ba nsima jôl li Yéhôva nya ndi nya, ba séblak ki jo i nya ba mbéna sébél jo ni hop wap.
2 BIBEL I “NLÔL NI DJOB”
Djob nyen a yé Nwet matila Bibel, ndi a bi gwélél ngim bôlôm inyu tila yo. Nlélém kiki nwet bôlô a nla kal mut wé matila le a tila léta i i gwé mahoñol mé. Djob a bi gwélél mbuu wé mpubi inyu éga batila Bibel i tila mahoñol mé. Mbuu mpubi u bi gwélél manjel nya ndi nya inyu éga bo. Mangéda mape u bé boñ hala ni njel biyiinda tole ni njel bieem. Batila ba bé tila mam ba bé tehe.
3 MATIÑ
Matiñ ma yé biniigana bi Bibel bi bi ntoñol maliga ma bisu mut a nlama yi. Kiki héga, lini litiñ le “bilôñ bibe bi ñôbôs bilem bilam,” li niiga bés le bôt di mbéna ba ni bo, ba nla boñ bés le di kahal boñ mam malam tole mam mabe. (1 Korintô 15:33) Lini litiñ lipe le “jam mut a nsal, jo ki jon a’ bumbul,” li niiga bés le di nla bé keñgle bikuu bi nlôl mu maboñog més—Galatia 6:7.
4 MBAÑ
Mbañ i yé ñwin u nlôl ni Djob. I nla ba ngim ndoñi i sômbôl i Djob, ngim biniigana, ngim mbén tole ngim mbagi. Mbañ i nla ki ba ñwin u jam li li ga tagbe mu dilo di nlo. Ngandak mbañ i Bibel i mal yon.
5 MBAÑ INYU MÉSIA
Yésu nyen a bi yônôs ngandak mbañ i Bibel, i i bé pot inyu Mésia. Béñge mini minkéñég mi matila le, “Mbañ inyu Mésia.”
▸ Pes 2, § 17, buk isi lipep.
6 BITÉÉNE BI YÉHÔVA INYU HISI
Yéhôva a bi heg hisi le hi yila paradis, inyu boñ le bôt ba binam ba ba ngwés nye, ba niñ mu. Sômbôl yé i nhéñha bé. Ndék ngéda, Djob a ga mélés béba, a ti ki bagwélél bé niñ boga.
7 SATAN NSOHOP
Satan a yé hégél i mbuu i i bi bôdôl kolba Djob. Ba nsébél nye le Satan, hala wee “Nkolba,” inyule a njôs Yéhôva sañ. Ba nsébél ki nye le Nsohop, hala wee “Mut minsohi.” I jôl li, li bi tina nye inyule a mpot bitembee inyu ôbôs jôl li Yéhôva, a nyumus ki bôt.
8 BIAÑGEL
Yéhôva a bi heg biañgel ntandaa ngéda ilole a nheg hisi. Biañgel bi bi héga inyu niñ i ngii. Nsoñgi wap u nlel mbôgôl didun. (Daniel 7:10) Biañgel bi gwé môl, bi ban-ga ki mabak nya ndi nya. Biañgel bi bi ntéñbe ni Djob bi gwé suhulnyu, bi ntjél ki le bôt ba binam ba bégés bo. Hiki wada wap a gwé yé tel, a ban-ga ki yé bôlô. Biañgel bi gwé bibôlô kiki bo: i gwélél Yéhôva i bisu bi yééne yé Ane, i legel mañwin mé, i tat ni éga bagwélél bé hana isi, i yônôs mbagi yé, ni i nit nson u likalô. (Tjémbi 34:7; Masoola 14:6; 22:8, 9) I dilo di nlo, ba ga jo gwét bi Armagédôn i pañ Yésu.—Masoola 16:14, 16; 19:14, 15.
9 BÉBA
Kii yosôna di nôgda, di nhoñol tole di mboñ, i i nkolba Yéhôva tole sômbôl yé, yon di nsébél le béba. Inyule béba i ñôbôs maada més ni nye, jon Yéhôva a bi ti bés mambén ni matiñ inyu hôla bés le di boñ bañ béba ni tjeñ. I bibôdle, Yéhôva a bi heg mam momasôna peles, ndi ngéda Adam bo Éva ba bi ndogbene nye, ba bi boñ béba, ba ba ha bé ki peles. Ba bi un, ba wo ki. Inyule di bi kôdôl béba ni Adam, jon yak bés di ñun, di wok ki.
10 ARMAGÉDÔN
Armagédôn a yé gwét bi Djob inyu tjé nkoñ isi u Satan, ni mélés béba yosôna.
11 ANE DJOB
Ane Djob i yé ngim énél Yéhôva a ntéé i ngii. Yésu nyen a ñane mu kiki Kiñe. I dilo di nlo, Yéhôva a ga gwélél ini Ane inyu mélés béba yosôna. Ane Djob i ga ane hisi.
12 YÉSU KRISTÔ
Djob a bi bôk a heg Yésu ilole a nheg mana mam mape momasôna. Yéhôva a bi ep Yésu hana isi le a wo inyu bôt ba binam bobasôna. Mbus le ba bi mal nol Yésu, Yéhôva a bi tugul nye. Yésu a yé i ane i ngii i len ini kiki Kiñe i Ane Djob.
13 MBAÑ I 70 MA SONDE
Bibel i bi ti mbañ, tole i bi bôk kal, imbe ngéda Mésia a bé lama nene. Hala a bé lama ba mbus ntandaa ngéda, u u nséblana le 69 ma sonde. I bi bôdôl i ñwii 455 B.N.Y., i mal ki i ñwii 29 N.Y.
Lelaa di nyi le ngéda ini i bé lama mal i ñwii 29 N.Y.? 69 ma sonde ma bi bôdôl i ñwii 455 B.N.Y ngéda Néhémia a bi pam i Yérusalem, a témb a bôdôl oñ tison. (Daniel 9:25; Néhémia 2:1, 5-8) Ndi kiki ini buk le “ñwii” i nhôñlaha bés nsoñgi 12, hala nyen ini buk le “sonde” i nhôñlaha bés nsoñgi 7. Ini mbañ i mpôdôl bé inyu sonde i dilo disaambok, ndi i mpôdôl inyu sonde i ñwii minsaambok, inoñnaga ni litiñ li mbañ li li nkal le “ngim ñwii inyu hi hilo.” (Ñanga bôt 14:34; Ezékiel 4:6) Hala a nkobla le hiki sonde i nom ñwii minsaambok, ni le 69 ma sonde ma nom 483 ñwii (69 x 7). Ibale di nsoñgol 483 ñwii ibôdôl i ñwii 455 B.N.Y., hala a pamna bés i ñwii 29 N.Y. Mu ñwii u yaga nyen Yésu a bi kôs sôble, a yila ki Mésia!—Lukas 3:1, 2, 21, 22.
Nlélém mbañ u bi bôk pot inyu sonde ipe. Yak yo i gwé ñwii minsaambok. Mu ikété ngéda i, i ñwii 33 N.Y., Mésia a bé lama nôla. Ni le, i bibôdle bi ñwii 36 N.Y., ñañ nlam u Ane Djob u bé lama añlana ni matén momasôna, ha ni Lôk Yuda ndik bé.—Daniel 9:24-27.
14 BINIIGANA BI BITEMBEE LE TRINITAS
Bibel i niiga le Yéhôva Djob nyen a yé Nheg, ni le a bi heg Yésu ilole a nheg mana mam mape. (Kôlôsé 1:15, 16) Yésu a ta bé Djob Bayemlikok. Kekikel a bi kadba bé le a gwé tel yada ni Djob. Ndi a bi kal le: “Tata a nloo me.” (Yôhanes 14:28; 1 Korintô 15:28) Ndi ngim bibase i niiga Trinitas, i kalak le Djob a yé bôt baa ikété mut wada, hala wee: Tata, Man, ni mbuu mpubi. Ini buk le “Trinitas” i nlébna bé ikété Bibel. Trinitas i yé biniigana bi bitembee.
Mbuu mpubi u yé ngui Djob a ngwélél inyu boñ mam, u yé lipémba jé li ba ntehe bé ni mis, ndi a ngwélél yo inyu boñ sômbôl yé. Mbuu mpubi u ta bé ngim mut. Kii héga, bikristen bi bisu bi bi ‘yon ni mbuu mpubi.’ yak Yéhôva a bi kal le : “M’a kôp mbuu wem ngii minsôn nwominsôna.”—Minson mi baôma 2:1-4, 17.
15 MBASA
Ngéda bañga bikristen i mbégés Djob, i ngwélél bé mbasa. Inyuki?
Base i bitembee yon i bi gwélél mbasa ntandaa ngéda. I ngéda kôba, haiden i bé gwélél mbasa inyu bégés bisat ni gwom bi mbôô. Ikété 300 ñwii mbus nyemb Yésu, bikristen bi bé gwélél bé mbasa inyu bégés Djob. Ntandaa ngéda mbus ha, Kiñe i Rôma le Konstantinô a bi yilha mbasa kiki yimbne i bikristen. Ini yimbne i bé gwélana inyu noode yilha limut li bôt bikristen. Ndi mbasa i gwé bé jam jo kiki jo ni Yésu Kristô. Kaat ndoñi ni hop Ngisi le New Catholic Encyclopedia i ntoñol le: “Mbasa i bi gwélana i bisu bi ngéda ilole base i bikristen i ngwéé, bôt ba bé bé bikristen bon ba bé gwélél yo.”
Yésu a bi wo bé ngii mbasa. Bibuk ni hop Grikia bôt ba nkobol le “mbasa,” i maliga bi nkobla le “kék i téé,” “mbiñ,” tole “e.” Bibel ni hop Ngisi le The Companion Bible i ntoñol le: “Di bi léba bé yom to yada ikété Bitilna ni hop Grikia [bi Malômbla ma yondo], bi bi mpôdôl inyu bikék biba.” Yésu a bi wo yaga i ngii kék i i bé i téé.
Yéhôva a ngwés bé le di gwélél bititii tole bisat inyu bégés nye.—Manyodi 20:4, 5; 1 Korintô 10:14.
16 MBIGDA I NYEMB YÉSU
Yésu a bi ti banigil bé mbén le ba bigda nyemb yé. Ba mboñ hala hiki ñwii i hilo 14 hi sôñ Nisan, i nlélém kel Lôk Israél i bé séé ngand Pasa. I Bilôp bi Nwet, ba ntégbaha koga ni wai. Koga i yé yimbne i nyuu Yésu, yak wai i yé yimbne i matjél mé. I bôt ba ga ane ni Yésu i ngii bon ba nje koga, ba nyok ki wai. Bet ba gwé botñem i kôhna niñ boga hana isi, ba nlo i Bilôp bi Nwet inyu ti Yéhôva lipém, ndi ba nje bé koga, ba nyo bé to wai.
17 NÈPHÈSH (Ni hop Lôk Héber); PSUKHÊ (Ni hop Grikia); ÂME (Ni hop Pulasi)
Ngandak bôt i nhoñol le bini bibuk bi nkobla ki le “mbuu” ni hop Basaa. Ndi i maliga, ikété bañga yap ngobol, bini bibuk bi ngwélana inyu (1) mut binam, (2) nuga, tole (3) niñ i mut binam tole i nuga. Ndék dihéga dini di nyôñna ikété Kaat Nyambe:
Mut binam. “I dilo di Nôa, . . . ndék bôt [“psukhê,” ni hop Grikia; “âme,” ni hop Pulasi, MN], hala yé le juem, i tohlana malép.” (1 Pétrô 3: 20) Hana, i buk Bibel i ngwélél i yé “bôt”—hala wee Nôa bo nwaa, bon bé bôlôm baa, ni baa bap.
Nuga. “Ni Nyambe a kal le: ‘Mauñ ma bihégél bi gwé niñ [“nèphèsh,” ni hop Lôk Héber; “âmes,” ni hop Pulasi, MN] ma nyumlaga mu malép, yak dinuni di ngii di puuege ’isi ikété libôbôl li ngii homa ni homa.’ Ni Nyambe a kal le: ‘Hisi hi pémés bihégél bi gwé niñ [“nèphèsh,” ni hop Lôk Héber; “âmes,” ni hop Pulasi, MN] kingéda nya yap, bilém ni bio-onda, ni binuga bi bikai kingéda nya yap.’ Ndi i ba hala.”—Bibôdle 1: 20, 24.
Niñ i mut binam tole i nuga. Yéhôva a bi kal Môsé le: “Ba bobasôna ba bé yéñ nom yoñ [“nèphèsh,” ni hôp Lôk Héber; “âmes,” ni hop Pulasi, MN] ba mal wo.” (Manyodi 4:19) Ngéda Yésu a bé hana isi, a bi kal le: “Men me yé loñge ntééda mintômba; loñge ntééda mintômba a nti niñ yé [“psukhê,” ni hop Grikia; “âme,” ni hop Pulasi, MN], inyu mintômba.”—Yôhanes 10:11.
U héa mam ma, ngéda we mut u mboñ jam ni “nom yoñ yosôna [“âme,” ni hop Pulasi, MN],” hala a nkobla le u mboñ jam li ni kiññem yoñ yosôna, ni kingéda la yoñ yosôna. (Matéô 22:37; Ndiimba Mbén 6:5) Ini buk Lôk Héber i ba gwélél, le nèphèsh [tole “âme” ni hop Pulasi], i nla ki gwélana inyu toñol ngôñ i ngim hégél minsôn. Nwok mut tole mim wé u nla séblana le nwok nèphèsh [“âme décédée,” ni hop Pulasi, MN].—Ñanga bôt 6:6; Bingéngén 23:2; Yésaya 56:11; Hagai 2:13.
18 MBUU
Bibuk ni hop Lôk Héber, yak ni hop Grikia, bi bi nkobla le “mbuu” ikété ngobol ni hop Pulasi le Traduction du Monde nouveau, bi nla kobla ngandak mam. Ndi hiki ngéda, bi ntoñol mam mut a ntehe bé, kiki bo mbebi, tole nhébék niñ bôt ba binam tole binuga bi gwé. Bini bibuk bi nla ki gwélana i pot inyu bihégél bi mbuu tole inyu mbuu mpubi, u u yé ngui Djob a ngwélél. Bibel i niiga bé bés le ngim yom i mpam ikété nyuu i mut binam inyu kônde niñ ngéda a mal wo.—Manyodi 35:21; Tjémbi 104:29; Matéô 12:43; Lukas 11:13.
19 GÉHENA
Géhena a yé jôl li nsôsôgô wada, u u bé bebee ni Yérusalem. Nyoo nyen likund li bééne, a bak ki homa ba bé lep ni ligis binan. Yom to yada i ñunda bé le, i dilo di Yésu, ba bé tééñga to ligis bôt tole binuga yômi nyoo nsôsôgô u. Jon Géhena a ta bé ngim homa nu a nene bé i mis, het bawoga ba nkôs ndééñga ikété bee hié. Ngéda Yésu a bé kal le ngim bôt i nléña ikété Géhena, a bé yéñ ndik kal le ba nkôs tjiba i boga.—Matéô 5:22; 10:28.
20 MASOOHE MA NWET WÉS
Ma yé masoohe Yésu a bi ti banigil bé ngéda a bé niiga bo i soohe. Ma nséblana ki le “A Tata wés nu a yé ngii” tole ndémbél i masoohe. Kii héga, Yésu a bi niiga bés i soohe lana le:
“Jôl joñ li tééba lipubi”
Di nsoohe le Yéhôva a pubus jôl jé, a yelel ki bitembee ba nkôp ngii jôl jé. Hala a yé inyu boñ le hiki mut i ngii ni hana isi a diihe, a ti ki jôl li Djob lipém.
“Ane yoñ i loo”
Di nsoohe le Ane Djob i tjé béba nkoñ isi u Satan, i ane hisi, i yilha ki hisi paradis.
“Sômbôl yoñ i bôña ’isi”
Di nsoohe le bitelbene bi Djob inyu hisi bi yon, kayéle bôt ba manôgla ba ba peles, ba niñ ki i boga ni boga ikété Paradis, inoñnaga ni kii Yéhôva a bé sômbôl le bôt ba binam ba ba ngéda a bi heg bo.
21 BINOÑ
Yéhôva a bi ti binoñ inyu tohol bôt ba binam i minkôm mi béba ni nyemb. Binoñ bi yé ndamba i bé béda inyu tiimba saa niñ i peles le Adam, mut nu bisu, a bi nimis, ni inyu témb bana maada malam ni Yéhôva. Djob a bi ep Yésu hana isi i wo inyu baboñbéba bobasôna. Ni njel nyemb Yésu, bôt ba binam bobasôna ba nla niñ i boga ni boga, ba yila ki peles.
22 INYUKI ÑWII 1914 U NLÔÔHA BANA MAHEE?
Mbañ i Daniel pes 4 i niiga bés le Djob a bi téé Ane yé i ñwii 1914.
Mbañ: Yéhôva a bi ti Kiñe Nébukadnézar mbañ ni njel eem, i i bé pôdôl soso e le ba bi kit. Mu eem i, ba bi yoñ béndél i éña ni mamuna, ba band kumul i e inyu kéñ yo njel le i nañ ha bañ letee “ngéda isaambok i tagbe.” Mbus ha nyen, e i ga bôdôl ki nañ.—Daniel 4:1, 10-16.
Kii mbañ i nkobla inyu yés: E i yé yimbne i énél i Djob. Yéhôva a bi gwélél bikiñe i Yérusalem ngandak ñwii, inyu ane i ngii litén li Israél. (1 Miñañ 29:23) Ndi bikiñe bini bi bi tééda bé telepsép, jon énél yap i bi mal. Yérusalem a bi tjiba i ñwii 607 B.N.Y. Hala a bé bibôdle bi “ngéda isaambok.” (2 Bikiñe 25:1, 8-10; Ezékiel 21:25-27) Ngéda Yésu a bi kal le “biloñ bipe gw’a kitbe Yérusalem, letee ngéda biloñ bipe i yon,” a bé pot inyu “ngéda isaambok.” (Lukas 21:24) Jon ngéda isaambok i bi mal bé i ngéda Yésu a bé hana isi. Yéhôva a bi bôn le a ga téé Kiñe yé i mamélél ma “ngéda isaambok.” Énél i ini Kiñe mondo le Yésu, i ga lona bisai bikeñi inyu litén li Djob jolisôna hana isi i boga ni boga.—Lukas 1:30-33.
Nom i “ngéda isaambok”: “Ngéda isaambok” i bi nom 2 520 ñwii. Ibale di nsoñgol 2 520 ñwii ibôdôl i ñwii 607 B.N.Y, di mpam i ñwii 1914. Ha nyen Yéhôva a bi yilha Yésu, nu a yé Mésia, Kiñe i Ane Djob nyoo i ngii.
Lelaa di mpam i nsoñgi u 2 520? Bibel i nkal le ngéda aa ni pes i yé 1 260 dilo. (Masoola 12:6, 14) Jon “ngéda isaambok” i nlel nsoñgi u môga ima, hala wee 2 520 dilo. Dini 2 520 dilo di yé 2 520 ñwii inyule di ngwélél lini litiñ li mbañ, li li nkal le “ngim ñwii inyu hi hilo.”—Ñanga bôt 14:34; Ezékiel 4:6.
23 AÑGEL BISU LE MIKAÉL
Ini buk le “añgel bisu” i nkobla le “ñane biañgel.” Bibel i nkal le añgel bisu i yé ndik yada, yon i gwé jôl le Mikaél.—Daniel 12:1; Yuda 9.
Mikaél nyen a yé Nkena ntôñ gwét u Djob, u u gwé biañgel bi téé sép. Masoola 12:7 a nkal le: “Mikaél ni añgel yé ba ke jôs kômnyoo gwét . . . ni añgel yé.” Kaat Masoola i nkal le Yésu nyen a yé Nkena ntôñ gwét u Djob. Jon Mikaél a yé jôl lipe li Yésu.—Masoola 19:14-16.
24 DILO DI NSÔK
Dilo di nsôk di yé ngéda mam ma tôbôtôbô ma nlama tagbe hana isi, ilole Ane Djob i ga tjé nkoñ isi u Satan. Bibuk bipe bi mpôôna bi, kiki bo “lisuk li ’isi,” ni “malôl ma Man mut,” bi ngwélana ikété mbañ i Bibel i i mpot inyu nlélém ngéda. (Matéô 24:3, 27, 37) “Dilo di nsôk” di bi bôdôl ngéda Ane Djob i bi bôbôl énél i ngii i ñwii 1914, di ga mal ki i ngéda nkoñ isi u Satan w’a tjiba i Armagédôn.—2 Timôtéô 3:1; 2 Pétrô 3:3.
25 BITUGNE
Bitugne bi yé ngéda Djob a ntémbna mut nu a bi wo i niñ. Bibel i mpôdôl bitugne bi bôt bôô. Élia, Élisa, Yésu, Pétrô, ni Paul, bobasôna ba bi tugul bôt. Bini bihélha bi mam bi bi bôña ni njel ngui i Djob. Yéhôva a bi bôn le bitugne gw’a ba inyu “ba ba téé sép ni ba ba téé bé sép,” le ba niñ hana isi. (Minson mi baôma 24:15) Bibel i mpot ki inyu bitugne bi ngii. Bini bitugne bi yé ngéda bôt Djob a mpohol tole minhook, ba ntuge inyu ke niñ i ngii ni Yésu.—Yôhanes 5:28, 29; 11:25; Filipi 3:11; Masoola 20:5, 6.
26 MAADA NI MIMBUU MIMBE
Maada ni mumbuu mimbe ma yé lem ibe i mut nu a noode ni nyemede le a kwélés mimbuu mimbe, tole a mboñ hala ni njel mut matibla, mut makañ, tole mut ngambi. Bôt ba gwé maada ni mimbuu mimbe, ba mboñ hala inyule ba nhémle bini biniigana bi bitembee le, bôt ba binam ba gwé mimbuu mi mi nkônde niñ mbus nyemb yap, mi nyila ki bakugi ba ngui. Mimbuu mimbe mi noode ki tinde bôt i ndogbene Djob. Bini gwom gwobisôna bi gwé maada ni mimbuu mimbe: Liañ tjôdôt, liyelel mam ma nke lo, makañ, ngambi, i hémle malôga ma ma ntinde bôt i kon mimbuu mimbe woñi, mam ma ndimsi, ni ligwélél ngui i mimbuu mimbe. Ngandak bikaat, biyimbne bi sôñ bi hiki ligwéé li mut, bisinima, nsik, mintuk, bifôtô, bi nlémés mam ma makañ, ni ngui i mimbuu mimbe wengoñle mana mam ma ta bé béba, bi ntinde ki bôt i gwés mo. Bilem tole bikôm bi maéa bi yé ngandak. Di nla sima mam kiki bo: Sesema inyu bawoga, lisoh moo, ndum tole ndumbi, bikus tole juhul, ni i lélél i maéa. Bini bilem gwobisôna bi gwé maada ni mimbuu mimbe. Bôt ba mbéna ôt bañga ngéda ba noode gwélél ngui i mimbuu mimbe.—Galatia 5:20; Masoola 21:8.
27 LIBAK LI YÉHÔVA LI BAYEMLIKOK
Yéhôva a yé Djob nu ngui yosôna. Nyen a bi heg ngiida yosôna. (Masoola 15:3) Inyu hala nyen a yé Nwet nu mam momasôna, ni le a yé Bayemlikok nu a nkahap, tole a gwé kunde inyu ane i ngii bihégél gwobisôna. (Tjémbi 24:1; Yésaya 40:21-23; Masoola 4:11) A bi ti mambén inyu mam momasôna a bi heg. Yéhôva a gwé yak kunde i téé bôt bape kiki baane. Di nit libak li Yéhôva li bayemlikok ngéda di ngwés nye, di nôglak ki nye.—1 Miñañ 29:11.
28 LISÔH MÉM
Lisôh mém li yé ngéda mut a nkôôba boñ le nkéñéé man, u u ngi yii ikété libum li nyañ u wo. A ta bé jam li nkwél mut nye ngi kôôba, a ta bé to i ngéda gwale tole gwélél i muda i nla bé tééda man. Ngéda muda a mal nembee, i man a yé nye mu ikété libum a ta ndik bé pes i nyuu yé. U nkéñéé man u, u yé yaga ngim mut.
29 NKUM MATJÉL
Hana a yé njel matibla bidokta bi ngwélél, inyu ha mut matjél tole jôga likeñi jada li matjél, bi bi nyôñna yak mut numpe, tole i homa ba ntéédana matjél. Mana mon ma yé môga makeñi ma matjél: Malép ma plasma, dibambha di maba matjél, ditatam di nkôyôp, ni ditatam di mpôp.
30 I KODOL
Ikété Bibel, buk inyu “i kodol” i ta ndik bé buk ipe inyu kogse. Ngéda ba nkodol bés, ba niiga bés, ba nti bés maéba, ba ntimbis ki bés i loñge njel. Kekikel Yéhôva a nkodol bé bés ikété hiun, tole ni liyot. (Bingéngén 4:1, 2) Yéhôva a nti bagwal loñge ndémbél. Ngéda a nkodol mut, a nyi boñ hala kayéle nu mut a nsôk a gwés ngéda ba nkodol nye. (Bingéngén 12:1) Yéhôva a ngwés bôt bé, jon a nkodol bo. A nti bo biniigana inyu kodol mahoñol map mabe, ni inyu hôla bo i sélés boña ni boñ mam i nya i nlélém nye. Inyu bagwal, i kodol boñge i nkobla le ba hôla bo i nok inyuki ba nlama ba manôgla. Hala a nkobla ki le ba niiga bo i gwés Yéhôva, i gwés kaat yé le Bibel, ni i tibil nok matiñ ma Bibel.
31 MIMBUU MIMBE
Bôt ba nla bé tehe mimbuu mimbe. Mi yé bihégél bi mbuu bi bi yé béba, bi ban-ga ngui i nlel i bôt ba binam. Mi bi yila béba ngéda mi bi ndogbene Djob, mi yilha nwomede baoo bé. (Bibôdle 6:2; Yuda 6) Mi bi adba ni Satan inyu kolba Yéhôva.—Ndiimba Mbén 32:17; Lukas 8:30; Minson mi baôma 16:16; Yakôbô 2:19.