Απάτη στην Επιστήμη: Μερικές Εξαιρέσεις στον Κανόνα;
Ο ΚΟΣΜΟΣ της ιατρικής έρευνας ήταν συνεπαρμένος από συγκίνηση. Ένας 24χρονος τελειόφοιτος σπουδαστής στο Πανεπιστήμιο Κόρνελ εμφανίστηκε με μια καινούργια θεωρία πάνω στα αίτια του καρκίνου και στα πειραματικά δεδομένα που την υποστήριζαν. Η εργασία φαινόταν τόσο εντυπωσιακή ώστε υπήρχε κάποια σκέψη ότι ίσως να έπαιρνε αυτός και ο καθηγητής του το βραβείο Νόμπελ.
Από αυτούς που εργάζονταν μαζί του, ο νεαρός θεωρούνταν ένας από τους πιο λαμπρούς επιστήμονες. Σε λίγες μόνο εβδομάδες κατάφερε να τελειώσει ορισμένα πειράματα που άλλοι πάσχιζαν να φέρουν σε πέρας επί χρόνια. Τα σχέδια φαινόταν να προχωρούν μόνο όταν έβαζε ο ίδιος κάπου το χέρι του. Τα πράγματα φαίνονταν να είναι τόσο καλά ώστε να φαίνονται απίστευτα.
Ο λόγος σύντομα έγινε φανερός. Τον Ιούλιο του 1981 ανακαλύφτηκε απάτη στην εργασία του. Μια χημική ουσία που δεν έπρεπε να χρησιμοποιηθεί προφανώς έκανε τα πειράματα να έχουν τα αποτελέσματα που είχαν. Σύντομα, οι επιστημονικές εργασίες που είχαν εκδοθεί πάνω στο έργο του αποσύρθηκαν. Η περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε ότι, με κάποιο τρόπο, πήγαινε για δίπλωμα χωρίς να έχει περάσει προηγούμενες απαραίτητες εξετάσεις. Και οι καθηγητές στα άλλα σχολεία που είχε φοιτήσει θυμούνταν ότι δεν μπορούσε να επαναλάβει τα πειράματα που αξίωνε ότι είχε κάνει.
Το περιστατικό αυτό δεν είναι παρά ένα σε μια σειρά από σκάνδαλα που έχουν συνταράξει τον κόσμο της επιστήμης τα τελευταία λίγα χρόνια. Ενώ το περιστατικό αυτό έφερε τη φαινομενικά εξέχουσα καριέρα του σε καταστροφή, μια άλλη περίπτωση που αποκαλύφτηκε περίπου τον ίδιο χρόνο έφερε αυτό που θεωρήθηκε «η πιο αυστηρή τιμωρία που έχει επιβάλει ποτέ η Κυβέρνηση για επιστημονική παραποίηση».
Αφού είχε τελειώσει πριν από εφτά σχεδόν χρόνια την ιατρική σχολή, ένας άλλος λαμπρός επιστήμονας, ηλικίας 33 ετών, είχε ήδη στο ενεργητικό του παραπάνω από εκατό εργασίες έρευνας που είχαν δημοσιεύσει μεγάλα επιστημονικά περιοδικά. Η εργασία του θεωρούνταν από τους συντρόφους του λαμπρή και δημιουργική, και βρισκόταν ήδη στο δρόμο για να γίνει μέλος του διδαχτικού προσωπικού της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ και επικεφαλής δικού του εργαστηρίου έρευνας.
Αλλά η ιστορία αυτή της επιτυχίας σύντομα επρόκειτο να γκρεμιστεί. Το Μάιο του 1981, όταν του ζητήθηκε να παρουσιάσει τα δεδομένα του εργαστηρίου για ένα πείραμα που αξίωνε ότι είχε κάνει, βρέθηκε να έχει παραποιήσει τα αρχεία του, έτσι ώστε εργασία λίγων ωρών να φαίνεται σαν εργασία που θα έπρεπε να του είχε απαιτήσει δύο εβδομάδες. Σύντομα περισσότερο μέρος της εργασίας του κατέστη ύποπτο. Επίσης αποκαλύφτηκε ότι, χωρίς να το γνωρίζουν, αυτός είχε χρησιμοποιήσει τα ονόματα άλλων επιστημόνων σαν συνεργατών συγγραφέων για πολλές από τις εργασίες του, και ότι μερικά από τα πειράματα πάνω στα οποία βασίζονταν οι εργασίες του ήταν απολύτως φανταστικά. Με κάποιο τρόπο είχε καταφέρει να εργάζεται χωρίς να ανακαλυφθεί επί 14 χρόνια.
Αυτό που έκανε τις περιπτώσεις αυτές ιδιαίτερα ανησυχητικές ήταν το γεγονός ότι ήρθαν στο φως αμέσως μετά από την ακρόαση ενώπιον του Κονγκρέσου των ΗΠΑ πάνω στην απάτη της επιστήμης. Η ακρόαση αυτή, που έγινε στις 31 Μαρτίου και την 1 Απριλίου 1981, έγινε για να διερευνηθούν μια σειρά από απάτες στην επιστημονική έρευνα που είχαν αποκαλυφτεί λίγο πριν από τον καιρό εκείνο.
Ανάμεσα τους ήταν μια στην οποία ένας βοηθός καθηγητή στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Γέηλ βρέθηκε να έχει ιδιοποιηθεί την εργασία ενός άλλου ερευνητή και ταυτόχρονα να έχει παραποιήσει και εξομαλύνει τα δεδομένα στη δική του εργασία. Μια άλλη περίπτωση είχε να κάνει με έναν ερευνητή στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης. Σε μια μελέτη για την ασθένεια του Χότσκιν, μια μορφή καρκίνου, είχε χρησιμοποιήσει καλλιέργειες κυττάρων που αποδείχτηκε ότι ήταν από ένα είδος πιθήκου και από ένα άτομο που δεν φαινόταν να έχει την ασθένεια αυτή.
Εκτός από το σοκ, τη στενοχώρια και την απογοήτευση, οι ειδήσεις από τέτοιες απατηλές ενέργειες ρίχνουν μια βαριά σκιά πάνω στην αξιοπιστία και στην εικόνα που υπάρχει στη διάνοια του κοινού για την επιστήμη και τους επιστήμονες. Πώς μπορούν οι απάτες να υπάρχουν για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα προτού ανακαλυφτούν;
Κατά κανόνα, η απάντηση από την επιστημονική κοινότητα είναι ότι οι περιπτώσεις αυτές δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μερικές εξαιρέσεις στον κανόνα, που μεγαλοποιήθηκαν από μια μερίδα του τύπου. Υποστηρίζουν ότι, με τον μεγάλο αριθμό των επιστημόνων που εργάζονται σήμερα, οι λίγες περιπτώσεις απάτης που αποκαλύπτονται αποδεικνύουν μόνο ότι στην επιστήμη απασχολούνται πολύ περισσότερα άτομα απ’ ό,τι σ’ οποιοδήποτε άλλο τομέα τής ανθρώπινης προσπάθειας. Αυτό, επιμένουν, συμβαίνει επειδή η επιστήμη είναι ένα αυτοδιορθωτικό σύστημα, και έχει έναν ενσωματωμένο μηχανισμό, ο οποίος εντοπίζει γρήγορα και επαρκώς κάθε απόπειρα για απάτη.
Ο τρόπος με τον οποίο κάθε επιστημονική εργασία φτάνει να αναγνωρίζεται είναι η δημοσίευση της σε ένα από τα επαγγελματικά περιοδικά. Οι εργασίες που εκδίδονται, αποτιμούνται πρώτα από μια ανεξάρτητη επιτροπή ειδικών, που είναι γνωστοί σαν διαιτητές. Η διαδικασία αυτή λέγεται ότι είναι η πρώτη γραμμή άμυνας ενάντια στην απάτη. Από τη στιγμή που η εργασία δημοσιεύεται, είναι προσιτή σε όλη την επιστημονική κοινότητα, όχι μόνο για εξονυχιστική εξέταση, αλλά επίσης και για αντιγραφή, δηλαδή, το πείραμα μπορεί να επαναληφθεί και από άλλους. Προφανώς, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, αν περιλαμβάνεται κάποια απάτη, αυτή θα πρέπει να αποκαλυφτεί σ’ αυτό το στάδιο.
Επιπρόσθετα, εξαιτίας του υψηλού κόστους τής επιστημονικής έρευνας σήμερα, μεγάλο μέρος της υποστηρίζεται από κυβερνητικές χορηγίες. Και πάλι, οι αιτήσεις για χορηγία εξετάζονται από συμβουλευτικές επιτροπές που έχει διορίσει η κυβέρνηση και που αποτελούνται από ειδικούς στον τομέα. Με τη διαδικασία αυτή, οι ανάξιες ή οι αμφισβητήσιμες αιτήσεις μπορούν να εντοπιστούν αμέσως.
Μ’ ένα τέτοιο σύστημα όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες είναι πάρα πολύ απίθανο να επιχειρήσει κανείς να διαπράξει κάποια απάτη. Πράγματι, καθένας που το κάνει αυτό, θα πρέπει να είναι διανοητικά διαταραγμένος, όπως ακριβώς ήταν ο διάσημος Δρ Φράνκεστάιν ή ο Δρ Τζέκυλ και ο κύριος Χάυντ.
Τα επιχειρήματα φαίνονται αρκετά ισχυρά, τουλάχιστο στη θεωρία. Τι θα πούμε όμως για την πράξη; Είναι οι περιπτώσεις της απάτης πραγματικά τόσο σπάνιες εξαιρέσεις όσο ισχυρίζονται οι επιστήμονες; Μήπως εκείνοι που έχουν εντοπιστεί να κάνουν απάτη είναι διανοητικά διαταραγμένοι ή σχιζοφρενείς; Υπάρχει κάτι που εμείς, οι κοινοί άνθρωποι, μπορούμε να μάθουμε από το φαινόμενο τής απάτης στην επιστήμη;
[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 4]
Παραποιημένη έρευνα, λογοκλοπή, απάτη, και έρευνα στο Κονγκρέσο για την απάτη στην επιστήμη