Το Γυναικείο Κίνημα—Τι Έχει Συμβεί μ’ Αυτό;
ΟΙ εκστρατείες για απελευθέρωση των γυναικών, κόστισαν αρκετά, ειδικά στην οικογενειακή μονάδα. Οι γυναίκες που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα να δραπετεύσουν από τη «δουλεία» της οικογενειακής μονάδας, έχουν συντελέσει στην υπεραυξανόμενη αναλογία διαζυγίων, η οποία φτάνει σε μερικές χώρες ως και το 50 τοις εκατό όλων των νέων γάμων. Κάτι που δίνει μεγαλύτερες διαστάσεις στην ένταση είναι ο αυξανόμενος αριθμός των μητέρων που αρχίζουν να δουλεύουν πλήρες ωράριο, και οι οποίες διαπιστώνουν τελικά ότι αγωνίζονται να τα βγάλουν πέρα με δυο δουλειές—μια στο χώρο εργασίας και μια στο σπίτι.
Μια έρευνα που έγινε στις Η.Π.Α. έδειξε ότι ενώ το 1960 δούλευαν το ένα τέταρτο των γυναικών που είχαν παιδιά, το 1986 δούλευαν περισσότερες από τις μισές. «Ωστόσο, ενώ οι περισσότερες μητέρες δουλεύουν, δεν έχουν γίνει προσαρμογές στο σπίτι», παρατήρησε μια έκθεση. «Αυτές εξακολουθούν να κάνουν τις περισσότερες από τις δουλειές του νοικοκυριού, και οι εγκαταστάσεις βρεφονηπιακής φροντίδας για τα παιδιά τους συχνά είναι ανεπαρκείς ή κοστίζουν τόσο πολύ ώστε να θεωρούνται ‘απαγορευμένες’».
Οι φεμινίστριες λένε ότι για να είναι αληθινά ελεύθερη η γυναίκα πρέπει να ασκεί πλήρη έλεγχο στο σώμα της, περιλαμβανομένου και του δικαιώματος να διακόπτει τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Αυτή η επιθυμία για ‘αναπαραγωγική ισότητα’ με τους άντρες έχει συντελέσει στον αυξανόμενο αριθμό των εκτρώσεων—υπολογίζεται ότι φτάνουν τα 55 εκατομμύρια παγκόσμια.
Ούτε η Αγία Γραφή δεν γλίτωσε από την οργή των φεμινιστριών. «Εμπιστευτείτε στη Θεότητα. Αυτή θα προμηθεύσει», λένε οι φεμινίστριες, και χλευάζουν έτσι την Αγία Γραφή λέγοντας ότι κάνει διακρίσεις στο θέμα του φύλου, αφού παρουσιάζει έναν «αρσενικό» Θεό. «Μερικές [φεμινίστριες] . . . κατηγορούν την Αγία Γραφή ότι αποτελεί ακόμη το πιο ισχυρό όπλο για να παραμένουν οι γυναίκες στη ‘θέση τους’ και απορούν αν μπορεί κάτι που χρησιμοποιείται μ’ αυτόν τον τρόπο να είναι ο λόγος του Θεού», ανέφερε το The United Church Observer του Καναδά. Μερικές εκκλησίες έχουν υποκύψει στην πίεση που ασκείται από φεμινίστριες που είναι μέλη τους, κι έχουν υιοθετήσει στη λατρεία τους γλώσσα «η οποία δεν προσδιορίζει το φύλο», αντικαθιστώντας τους αρσενικούς όρους που αποδίδονται στον Θεό με άλλους όπως λόγου χάρη Το Πρόσωπο Που Συντηρεί, Το Πρόσωπο Που Περιθάλπει.
Ταυτόχρονα όμως, το ίδιο το γυναικείο κίνημα έχει πάθει αυτό που η Μπέτι Φρίνταν, η μητέρα του φεμινισμού, αποκαλεί «οξεία παράλυση». Οι φεμινιστικές δυνάμεις έχουν διαιρεθεί σε αρκετά μέτωπα—αγώνας για ίσα νομικά δικαιώματα, για ίση αμοιβή, για πιο φιλελεύθερους νόμους περί έκτρωσης, για τα δικαιώματα των λεσβιών, για υποχρεωτική άδεια λόγω εγκυμοσύνης και για καλύτερη βρεφονηπιακή φροντίδα, καθώς και μάχη ενάντια στην πορνογραφία.
Κρίση Ταυτότητας
Το περιοδικό Newsweek αναφέρει ότι ο φεμινισμός περνάει κρίση ταυτότητας. «Οι δυσχέρειες που ανακύπτουν όταν προσπαθείς να φτιάξεις μια καριέρα, να αναπτύξεις στενές σχέσεις και να φροντίσεις παιδιά έχουν αποδειχτεί πιο μεγάλες απ’ όσο περίμενε κανείς όταν ο φεμινισμός πρωτοξεκινούσε γεμάτος ορμή».
Στο βιβλίο Woman on a Seesaw (Η Γυναίκα σε Τραμπάλα), η συγγραφέας Χίλαρι Κόσελ αναφέρει τα απελπισμένα σχόλια μιας εξοργισμένης γυναίκας που έκανε καριέρα και προσπαθούσε να ανταποκριθεί στο ‘ρόλο της Σούπερ-γυναίκας’: «Τώρα τα έχω δώσει όλα και νομίζω πως δεν μου ’χει μείνει τίποτα για να αφιερώσω κάπου αλλού. Είμαι μια κατάκοπη επαγγελματίας, αποκαμωμένη μητέρα, φίλη μονάχα από συμφέρον και σύζυγος ‘μερικής απασχόλησης’. Σούπερ-γυναίκα, ε; Εγώ θα έλεγα σαστισμένη γυναίκα».
Γυναίκες που θυσίασαν ευκαιρίες να παντρευτούν και να αποκτήσουν παιδιά, προκειμένου να κάνουν καριέρα, συχνά βασανίζονται από στενοχώρια. Μια 38χρονη διευθύνων σύμβουλος είπε στο καναδικό περιοδικό Chatelaine: «Υπάρχει μια ολόκληρη γενιά από γυναίκες σαν κι εμένα, που θα πεθάνουν ανύπαντρες . . . Παρά την επιτυχία μας, η ζωή μας είναι πολύ άδεια». Το Newsweek ανέφερε την ανησυχία που εξέφρασε μια 39χρονη αντιπρόεδρος κάποιας υποδηματοποιίας: «Η δουλειά μου είναι καταπληκτική και με γεμίζει· με βασανίζει όμως ο φόβος ότι επειδή δεν έχω παιδιά χάνω αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία στη ζωή. Μερικές φορές φαντάζομαι ότι αν πέθαινα τώρα, η ταφόπετρά μου θα έγραφε: ‘Ενθάδαι κείται η . . . Διάβαζε πολλά περιοδικά’».
Ακόμη και οι διακεκριμένες φεμινίστριες φαίνεται ότι ξανασκέφτονται τη σεξουαλική ηθική που σχετίζεται με την απελευθέρωση. Η Αυστραλέζα συγγραφέας Τζερμέιν Γκρίιρ, στο βιβλίο της The Female Eunuch (Η Θηλυκή Ευνούχος) που εκδόθηκε το 1970, περιέγραψε το γάμο ως «δωρεάν εργασία που απαιτείται δικαιωματικά από κάποιον εργοδότη ο οποίος έχει στην κατοχή του ένα ισόβιο συμβόλαιο που τον ευνοεί». Η ίδια υποστήριξε ότι η επιθυμία της γυναίκας να βελτιώσει την κατάστασή της «θα έπρεπε, αρχικά τουλάχιστον, να στηρίζεται στην ‘ελεύθερη σεξουαλική δραστηριότητα’». Η Γκρίιρ, ενώ θεωρούνταν από πολλούς ως κορυφαία οπαδός της σεξουαλικής επανάστασης, ξάφνιασε τις φεμινίστριες όταν, στο βιβλίο που εξέδωσε το 1984, υποστήριξε την αγνότητα και καταδίκασε την ανεκτικότητα.
Η Οικονομική Κατάσταση
Το φεμινιστικό κίνημα χειροτέρεψε τη θέση των γυναικών με πολλούς τρόπους, ισχυρίζεται η Αμερικανίδα συγγραφέας Σίλβια Αν Χιούλετ. Η ίδια υποστηρίζει ότι το γυναικείο κίνημα έδωσε έμφαση στην ανεξαρτησία και στην ισότητα αντί να επιδιώξει μεταρρυθμίσεις που θα βοηθούσαν τις εργαζόμενες μητέρες, κι έτσι ελάχιστα συνέβαλε στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των περισσότερων γυναικών. «Η περιβόητη ανεξαρτησία των απελευθερωμένων και των διαζευγμένων, συχνά κατέληγε να σημαίνει μοναξιά και αθλιότητα [υπερβολική φτώχεια]».
Μια έρευνα που έγινε στις Η.Π.Α. κατέδειξε ότι στις πολιτείες που είχαν ψηφιστεί νόμοι για παροχή διαζυγίου χωρίς αιτία, οι οποίοι αρχικά υποστηρίχτηκαν από τις φεμινίστριες, το επίπεδο διαβίωσης των διαζευγμένων γυναικών και των παιδιών τους έπεσε αμέσως κατά 73 τοις εκατό, ενώ το αντίστοιχο επίπεδο των πρώην συζύγων τους ανέβηκε κατά 42 τοις εκατό. Κάθε άλλο παρά βελτίωση για τις γυναίκες!
Στην πραγματικότητα, το εισόδημα των γυναικών στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί ακόμη και σήμερα μόνο το 64 περίπου τοις εκατό του εισοδήματος των αντρών—περίπου το ίδιο ποσοστό που υπήρχε και πριν από 50 χρόνια. Σε ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι φεμινίστριες έστρεψαν τις προσπάθειές τους στην εξασφάλιση καλύτερης άδειας κατά την εγκυμοσύνη και καλύτερων συστημάτων βρεφονηπιακής φροντίδας, το εισόδημα των γυναικών αυξήθηκε· ενώ το 1970 ήταν 71 τοις εκατό σε σχέση με το εισόδημα των αντρών, δέκα χρόνια αργότερα έφτασε το 81 τοις εκατό.
Οι φεμινίστριες διαπιστώνουν τώρα ότι είναι βαθιά διχασμένες σ’ ό,τι αφορά το εξής ερώτημα: Τι είναι στ’ αλήθεια η ισότητα; Η Μπέτι Φρίνταν τονίζει ότι οι γυναίκες δεν είναι παρακλάδια του αντρικού φύλου. Η ίδια δηλώνει: «Είναι καιρός να αναγνωρίσουμε ότι οι γυναίκες είναι διαφορετικές από τους άντρες. Πρέπει να επικρατήσει μια αντίληψη περί ισότητας, που να λαβαίνει υπόψη της ότι οι γυναίκες είναι εκείνες που γεννούν τα παιδιά». Άλλες φεμινίστριες υποστηρίζουν ότι αν οι γυναίκες δεχτούν τη θέσπιση νόμων που τους παρέχουν ειδική μεταχείριση, η οποία δεν παρέχεται στους άντρες—όπως η υποχρεωτική άδεια λόγω εγκυμοσύνης—είναι σαν να παραδέχονται ότι δεν είναι ίσες με τους άντρες και αυτό μπορεί να ανοίξει το δρόμο για διακρίσεις.
«Το δίλημμα του σύγχρονου φεμινισμού», σύμφωνα με κάποιο λόγιο, βρίσκεται στο αν οι διαφορές μεταξύ των φύλων, σ’ ό,τι αφορά τη νοοτροπία και τις επιθυμίες, είναι κληρονομικές ή αν είναι παράγωγα του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία διαμορφώνει τα άτομα. Οι εργοδότες λένε ότι πολλές γυναίκες δεν είναι αρκετά μαχητικές και ανταγωνιστικές, για να αναλάβουν ορισμένα επαγγέλματα πωλητή. «Η κοινωνία έχει κάνει τις γυναίκες να είναι παθητικές», υποστηρίζει η Τζόντι που είναι φεμινίστρια και διευθύντρια μιας υπηρεσίας κοινωνικών ερευνών. «Μέρος του ρόλου της τροφού είναι να αξιολογείς τον εαυτό σου σε σχέση με τους άλλους και να μη ζητάς τίποτα για τον εαυτό σου», εξήγησε η ίδια στο Ξύπνα! Πολλές φεμινίστριες πιστεύουν ότι αληθινή ισότητα ευκαιριών θα φέρει μονάχα η αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνει τις γυναίκες η ανατροφή που παίρνουν.
Άλλες υποστηρίζουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχουν οι γυναίκες ισότητα, είναι να αναγνωρίσουν πως είναι διαφορετικές από τους άντρες. Η Μπέτι Φρίνταν τονίζει την ανάγκη για ένα ‘δεύτερο στάδιο’ φεμινισμού. «Απαιτείται νέος τρόπος φεμινιστικής σκέψης, αν . . . πρόκειται να συνεχίσουν οι γυναίκες να προοδεύουν στον κόσμο των αντρών, . . . κι ωστόσο ‘να μη γίνουν σαν τους άντρες’», λέει η ίδια. Άλλες αποδοκιμάζουν με περιφρόνηση το γεγονός ότι η μέθοδος έγινε πιο ήπια και λένε ότι ο φεμινισμός πρέπει να ‘ξανακατέβει στους δρόμους’, με διαδηλώσεις και πορείες για πιο φιλελεύθερους νόμους περί έκτρωσης και για άλλες μεταρρυθμίσεις.
Θα Αντέξει στο Χρόνο;
Στο μεταξύ, οι φεμινίστριες αναρωτιούνται ποιες θα συνεχίσουν τον αγώνα στο μέλλον. «Τις νεαρές περισσότερο τις τρομάζει [ο φεμινισμός], παρά τις ελκύει», ανέφερε η The Toronto Star. Ορισμένες νεότερες γυναίκες φοβούνται την ανεξαρτησία που έχει φέρει η μεγαλύτερη ισότητα. «Πολλές γυναίκες σήμερα λένε ότι δεν αντέχουν άλλο», λέει η Γαλλίδα φεμινίστρια Μπενουάτ Γκρουλ. «Θέλουν και πάλι να τις φροντίζει κάποιος· θέλουν να τις προστατεύουν οι άντρες».
Σε μερικές χώρες, οι φεμινίστριες έχουν αντιμετωπίσει σκληρή εναντίωση από άλλες γυναικείες ομάδες, οι οποίες είναι αποφασισμένες να καταπολεμήσουν αυτό που θεωρούν επίθεση κατά της οικογένειας και των άλλων «παραδοσιακών» αξιών. Μια τέτοια ομάδα στον Καναδά, η REAL Women [Realistic, Equal, Active for Life (Γυναίκες Ρεαλίστριες, Ισότιμες, Δραστήριες στη Ζωή)], είπε ότι είναι «οργανωμένη και έτοιμη για μάχη».
Σε άλλα μέρη το γυναικείο κίνημα φαίνεται να εξαφανίζεται. Στη Δυτική Γερμανία, ο συγγραφέας Πίτερ Χ. Μερκλ λέει ότι οι γυναίκες έχουν εγκαταλείψει το φεμινισμό σε μεγάλο βαθμό. «Η επίσημα καθιερωμένη μητρότητα είναι και πάλι της μόδας. Οι γυναίκες που είναι εργαζόμενες και υπάλληλοι καταφεύγουν και πάλι στους οικογενειακούς δεσμούς . . . , ενώ οι ριζοσπαστικές φεμινίστριες έχουν αποσυρθεί σε μια απομονωμένη πολιτιστική ομάδα».
Ορισμένες νέες επιστημονικές ανακαλύψεις σχετικά με τη φύση του ανθρώπινου εγκεφάλου μπορεί να επηρεάσουν το μελλοντικό τρόπο σκέψης αναφορικά με το ρόλο των φύλων. Ο νευρολόγος Ρίτσαρντ Ρέστακ δηλώνει: «Οι αποδείξεις δείχνουν ότι πολλές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στη συμπεριφορά των αντρών και στη συμπεριφορά των γυναικών βασίζονται σε διαφορές της λειτουργίας του εγκεφάλου, οι οποίες κληρονομούνται βιολογικά και είναι απίθανο να ρυθμίζονται από πολιτιστικούς παράγοντες και μόνο». Όχι, οι γυναίκες δεν είναι παρακλάδια του αντρικού φύλου, αλλά είναι φτιαγμένες, για καταφανώς διαφορετικούς σκοπούς και με διαφορετικές επιθυμίες και ανάγκες στη ζωή.
Πρέπει όμως να προκαλούν έκπληξη αυτές οι διαπιστώσεις; Η επιστήμη έχει ανακαλύψει μια αλήθεια που ειπώθηκε πριν από πολύ καιρό, στην αφήγηση της Αγίας Γραφής σχετικά με τη δημιουργία της πρώτης γυναίκας, της Εύας. Το εδάφιο Γένεσις 2:18 (ΜΝΚ) αναφέρει το σκοπό του Δημιουργού: ‘Δεν είναι καλό για τον άνθρωπο να εξακολουθεί να είναι μόνος του. Θα φτιάξω ένα βοηθό γι’ αυτόν, ως συμπλήρωμά του’. Άρα λοιπόν και οι άντρες και οι γυναίκες θα είχαν ιδιότητες με τις οποίες θα συμπλήρωναν ο ένας τον άλλο. Δεν φτιάχτηκαν για να ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλο. Ο καθένας θα ταίριαζε καλύτερα σ’ έναν ορισμένο, συμπληρωματικό ρόλο.
Και μήπως είναι στ’ αλήθεια καινούρια η «ανακάλυψη» ότι οι γυναίκες δεν είναι παρακλάδια του αντρικού φύλου—ότι είναι πραγματικά ‘διαφορετικές από τους άντρες’, ότι οι γυναίκες ‘κάνουν τα παιδιά’; Και πάλι η Αγία Γραφή έκανε σαφές από την αρχή ότι ο Θεός τούς δημιούργησε διαφορετικούς, «άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς», και ότι η γυναίκα ήταν ειδικά προορισμένη για να κάνει απογόνους.—Γένεσις 1:27, 28· 2:21-23.
Αλλά διαφορετική δεν σημαίνει κατώτερη. Δεν υπάρχει δικαιολογία για μεταχείριση των γυναικών με ταπεινωτικό τρόπο. Η γυναίκα είναι «εκ του ανδρός» κι έτσι στη Χριστιανική εκκλησία, ο σύζυγος αγαπά τη σύζυγό του «ως εαυτόν». Σε μια τέτοια ατμόσφαιρα, αυτή βρίσκει σεβασμό, αγάπη και αίσθηση ασφάλειας.—Εφεσίους 5:28-33· 1 Τιμόθεον 5:2, 3.
Οι άντρες και οι γυναίκες είναι διαφορετικοί, αλλά δεν είναι ανταγωνιστές. Ο ένας συμπληρώνει τον άλλον· ο ένας ολοκληρώνει τον άλλο. Στη γαμήλια διευθέτηση του Ιεχωβά, οι δύο γίνονται ένας. Εκατομμύρια γυναίκες, που είναι αληθινές Χριστιανές, βρίσκουν σήμερα την αληθινή απελευθέρωση καθώς εκπληρώνουν το ρόλο τους, όπως αυτός περιγράφεται στην Αγία Γραφή.
[Εικόνες στη σελίδα 7]
Η ζωή μιας εργαζόμενης γυναίκας είναι κατακερματισμένη και χαρακτηρίζεται από πυρετώδη ρυθμό