Μια Μοναδική Δυτικοαφρικανική Πένα
Από τον ανταποκριτή του Ξύπνα! στη Σιέρα Λεόνε
ΕΧΕΤΕ ξαναδεί νόμισμα σαν και αυτό; Πρόκειται για την πένα των Κίσι. Μερικά από αυτά τα νομίσματα εκτίθενται στο Εθνικό Μουσείο της Σιέρα Λεόνε, στο Φρίταουν. Η επεξηγηματική ετικέτα λέει: «Αυτό το νόμισμα με το παράξενο σχήμα συναντάται και στη Σιέρα Λεόνε και στη Λιβερία. Χρησιμοποιούνταν στις επαρχίες μέχρι και το 1945. Επειδή συμβόλιζε ένα κεφάλι (το στρογγυλό άκρο) και πόδια (τα αιχμηρά άκρα), πιστευόταν ότι αυτό το νόμισμα είχε ένα πνεύμα. Όταν πέθαινε κάποιος αρχηγός, έσπαζαν πολλές τέτοιες πένες και τις έμπηγαν στον τάφο του. Η τελευταία καταγραμμένη ισοτιμία ήταν 50 πένες για ένα δυτικοαφρικανικό σελίνι».
Σύμφωνα με το βιβλίο Το Αφρικανικό Δουλεμπόριο (The African Slave Trade), του Μπάζιλ Ντέιβιντσον, τον παλιό καιρό το αντίτιμο για την αγορά δούλων ήταν «κομμάτια σιδήρου». Επρόκειτο άραγε για τις πένες των Κίσι; Μερικοί ειδικοί έχουν αυτή την άποψη. Κάποιοι άλλοι διαφωνούν. Ωστόσο, μολονότι αυτά τα νομίσματα πιθανώς να μην τα χρησιμοποιούσαν για την αγορά δούλων, είναι βέβαιο ότι τα χρησιμοποιούσαν οι άντρες για να αγοράζουν συζύγους.
Όπως είπαμε και παραπάνω, αυτά τα νομίσματα τα χρησιμοποιούσαν μερικές φορές για θρησκευτικούς σκοπούς, κυρίως σε σχέση με την αντιγραφική δοξασία περί αθανασίας της ψυχής. Όταν πέθαινε κάποιος, πίστευαν ότι έπρεπε να τον θάψουν στο χωριό από το οποίο καταγόταν. Φυσικά, αν ο θάνατος τον έβρισκε πολύ μακριά, δεν ήταν πάντοτε βολικό να μεταφερθεί η σορός στη γενέτειρά του. Η λύση ήταν να μεταφέρουν την ψυχή του χρησιμοποιώντας μια πένα των Κίσι.
Ένας συγγενής του εκλιπόντος ταξίδευε στο χωριό στο οποίο είχε πεθάνει το άτομο και έπαιρνε μια πένα από το μάγο-γιατρό, ο οποίος υποτίθεται ότι, λέγοντας ξόρκια, κατάφερνε να προσκολλήσει στην πένα την ψυχή του νεκρού. Τότε ο συγγενής είχε το καθήκον να μεταφέρει την ψυχή (την πένα) στη γενέτειρά της και να τη θάψει στον τάφο των προγόνων της.
Ο συγγενής τύλιγε την πένα σε ένα καθαρό πανί και ξεκινούσε το ταξίδι του, το οποίο έπρεπε να ολοκληρώσει μένοντας εντελώς σιωπηλός. Πίστευαν ότι, αν μιλούσε σε οποιονδήποτε στο δρόμο, η ψυχή θα έφευγε από την πένα και θα επέστρεφε στο χωριό στο οποίο είχε πεθάνει το άτομο. Κατόπιν ο συγγενής θα έπρεπε να γυρίσει πίσω και να την ξαναπάρει—αναμφίβολα πληρώνοντας και πάλι το μάγο-γιατρό!
Αν χρειαζόταν να μιλήσει στο ταξίδι, ο συγγενής μπορούσε να το κάνει αυτό αφού πρώτα ακουμπούσε προσεκτικά κάπου την πένα, αλλά όχι στο έδαφος. Από τη στιγμή που ξανάπαιρνε την πένα, δεσμευόταν και πάλι από το νόμο της σιωπής.
Οι πένες των Κίσι είχαν μήκος 33 ως 36 εκατοστά, και έτσι δεν ήταν εύκολο να τις βάλει κανείς στην τσέπη του ή στο πουγκί του. Εντούτοις, το σχήμα τους ήταν πρακτικό για την εποχή εκείνη, διότι μπορούσαν εύκολα να τις δένουν σε δεσμίδες και να τις κουβαλάνε πάνω στο κεφάλι. Οι πλούσιοι αποθήκευαν αυτές τις πένες στις σοφίτες τους. Όταν οι κλιματικές συνθήκες ήταν κατάλληλες, δημιουργούνταν υγρασία και τα νομίσματα έσταζαν στο δωμάτιο που βρισκόταν από κάτω. Η ποσότητα της «βροχόπτωσης» αποκάλυπτε πόσο πλούσιο ήταν το άτομο στου οποίου το σπίτι βρισκόταν κάποιος.