Marau Dina ena Rawati Vakacava?
E KAYA e dua na iliuliu ni lotu Buddha, na Dalai Lama: “Au vakabauta ni inaki ga ni noda bula meda qara na marau.” E qai vakamacalataka ni vakabauta o koya ni na rawati ga na marau kevaka e vakavulici na vakasama kei na lomada. E kaya tale: “Ena gadrevi ga me vinaka tu na vakasama me taucoko kina na noda rawata na marau.” E vakabauta dei o koya ni sega ni bibi me vakabauti na Kalou.a
Me kena veibasai, vakasamataki Jisu mada, e vakabauta matua na Kalou qai vakayacoka nona ivakavuvuli vei ira e vica vata na milioni ena veisenitiuri sa oti. E kauaitaka o Jisu nodra bula marau na kawatamata. E tekivu na nona Vunau rogolevu ena Ulunivanua ena ciwa na ivosavosa e rawa ni vu ni kalougata se marau—era tekivu ena vosa: “Sa kalougata [se, “marau,” NW] . . . ” (Maciu 5:1-12) Ena vunau vata tiko ga oya, e vakavulici ira kina na vakarorogo mera vakadikeva, mera vakasavasavataka, mera vakavulica nodra vakasama kei na lomadra—ra qai sosomitaka na vakasama vakavurarawa, dukadukali, kocokoco ena vakasama e veivakacegui, e savasava, kei na vakasama ni loloma. (Maciu 5:21, 22, 27, 28; 6:19-21) Me vaka e qai veivakauqeti kina e muri e dua nona tisaipeli, e dodonu meda “nanuma” na veika e ‘dina, e vakaturaga, e dodonu, e savasava, e daulomani, e rogorogo vinaka, e vinaka, e dokai.’—Filipai 4:8.
E kila o Jisu ni marau dina e okati kina noda veiwekani kei ira na tani. E noda ivakarau meda dau sosoqoni vata, o koya gona eda na sega dina ni marau kevaka eda dau vakayawaki keda mai vei ira na tani se da dau veiba kei ira eda tiko veitikivi. Eda na marau ga kevaka eda lomani se meda lomani ira na tani. E yavu ni loloma vaka oqo na noda veiwekani kei na Kalou, e vakatavulica o Jisu. Na ivakavuvuli oqo i Jisu e duidui sara mai na kena e vakabauta na Dalai Lama, baleta e vakatavulica o Jisu ni na sega ni marau dina na kawatamata kevaka e sega ni dusimaki koya na Kalou. Na cava na vuna?—Maciu 4:4; 22:37-39.
Kauaitaka Nomu Gagadre Vakayalo
E dua vei ira na ivosavosa e rawa ni vakavumarau oqo: “Era marau o ira era kauaitaka na nodra gagadre vakayalo.” (Maciu 5:3, NW) Na cava e kaya kina vaka oqo o Jisu? Baleta na tamata e duidui mai na manumanu, e dau gadreva na veika vakayalo. Nida buli meda ucuya na Kalou, e rawa nida vakaraitaka na itovo vakalou me vaka na loloma, na lewadodonu, na yalololoma, kei na vuku. (Vakatekivu 1:27; Maika 6:8; 1 Joni 4:8) E okati ena noda gagadre vakayalo na kena vakainaki na noda bula.
Eda na vakaceguya vakacava na gagadre vakayalo vaka oqo? Ena sega ni rawa mai na noda via vakaceguya na noda vakasama meda vosavosaiyalodataka tiko e dua na matavosa (transcendental meditation) se mai na noda vakadikevi keda ga vakataki keda. E kaya o Jisu: “Ena sega ni bula na tamata e na madrai duaduaga, sa bula ga e na vosa kecega sa lako mai na gusu ni Kalou.” (Maciu 4:4) Vakasamataka ni kaya o Jisu ni Kalou e ivurevure ni “vosa kecega” e yaga ena noda bula. E so na taro e rawa duadua ga vua na Kalou me vukei keda meda sauma. E yaga dina edaidai noda mai kila oqo, ni binikasauru tu e vuravura na duidui ivakavuvuli me baleta na inaki ni bula kei na sala me rawati kina na marau. Era wasei tani tu ena sitoa ni ivola na veivola era yalataka na bula vinaka, na vutuniyau, kei na marau vei ira era wilika. E vakacurumi tale ga ena Internet na veika e baleta vakatabakidua na rawati ni marau.
Ia, e sega ni dau dodonu na vakasama vakatamata ena veitikina oqo. E vakabibitaki ga kina na kocokoco se dokadoka. E yavutaki ena lailai ni kilaka qai vakavuqa ena veika e lasu wale. Me kena ivakaraitaki, sa levu tiko ga na dauvolaivola era yavutaka ena ivola ni veivakasalataki era vola na ivakavuvuli ni “bula vakaidewadewa,” nida kawa mai vei ira na manumanu, e vakayacoka oya ina yavala ni lomada kei na noda vakasama. Na kena dina, ni sasaga kece ga ni qara marau e yavutaki ena ivakavuvuli e lecavi kina na Dauveibuli ena tawayaga qai tini ga ena rarawa. E kaya e dua na parofita ena gauna makawa: “Era sa madua mai ko ira na tamata vuku, . . . raica, era sa biuta na vosa i Jiova; ia na vuku cava sa tu vei ira?”—Jeremaia 8:9.
E kila na Kalou o Jiova na keda ibulibuli kei na veika eda na marau dina kina. E kila na vu ni nona biuta na tamata e vuravura, na veika e se bera ni yaco qai wasea vei keda mai na iVolatabu na itukutuku oya. Na veika e vakaraitaka ena ivola e uqeti vakalou oqo e tara sara ga na lomadra na tamata lomadina qai vakavuna nodra marau. (Luke 10:21; Joni 8:32) E yaco na veika oqo vei rau e rua na tisaipeli i Jisu. Erau lomabibi ena nona mate. Ia ni rau rogoca sara ga mai vei Jisu ni sa vakaturi oti na nona itavi ena inaki ni Kalou me baleta na vakabulai ni kawatamata, erau kaya: “E sega li ni a katakata na lomadaru e na gauna e a vosa tiko [kina] vei kedaru mai gaunisala, ni a serelaka tiko vei kedaru na i Vola Tabu?”—Luke 24:32, VV.
Na marau vaka oqo ena qai levu cake ga nida laiva na dina ni iVolatabu me dusimaka noda bula. Ena tikina oqo, e rawa ni vakatauvatani kina na marau kei na drodrolagi. E laurai na drodrolagi ni sa dau via vinaka mai na draki, ia e laurai vinaka sara e lai vaka ni rua na drodrolagi ni sa daumaka sara na draki. Meda raica mada e vica na ivakaraitaki e rawa ni vakatubura noda marau kevaka eda bulataka na ivakavuvuli ena iVolatabu.
Me Rawarawa Nomu Bula
Kena imatai, raica mada na ivakasala i Jisu me baleta na iyau. Ni veivakasalataki oti me kua ni ka bibi duadua ena noda bula na qarai ni iyau, sa qai kainaka e dua na vosa e duatani sara. E kaya: “Ke sa vinaka [se, “rawarawa,” NW] na matamu, ena rarama kina na yagomu taucoko.” (Maciu 6:19-22) E kaya tiko e ke o koya ni kevaka eda qara vakasivia na iyau, na vakaitutu levu, se so tale na isausau era saga e so, eda na calata kina na veika e bibi cake. Oya na vuna e kaya kina o Jisu ena dua tale na gauna, “ni sa sega ni vakatau na bula ni tamata e na levu ni ka e tu vua.” (Luke 12:15, VV) Kevaka eda vakaliuca na veika e bibi cake, me vaka na noda veiwekani kei na Kalou, na veika e baleta na vuvale, kei na so tale na veika vaka oqo, ena “rawarawa” kina na ‘matada,’ qai sega na ka me vakaruguta.
Dikeva, ni sega ni vakauqeta tiko o Jisu na bula ni vakatatabu se meda vakuai keda mai na veika kece. E a sega mada ga ni vakatabui koya mai na veika kece. (Maciu 11:19; Joni 2:1-11) Ia, e vakavulica ni o ira era raica me inaki ni bula na kena kumuni vakasivia na iyau era sa calata tiko na bula dina.
Ni vakamacalataki ira tiko e so era vutuniyau nira se gone, e kaya kina e dua na vuniwai ni vakasama mai San Francisco, e Mereke, ni “wakatu ni nuiqawaqawa kei na veilecayaki vei ira na ilavo.” O ira oqo e tomana, “era volia e rua se tolu na vale, na motoka, ra qai vakayagataka nodra ilavo ena so tale na ka. Ia ni sega ni yaco na ka era namaka [oya me vakamarautaki ira], era yalolailai, e lai sega ni vakainaki wale kina na nodra bula ra qai sega ni kila se cava tale mera cakava.” Na kena veibasai, o ira era muria na ivakasala i Jisu me rawarawa nodra bula, e tiko na gauna mera kauaitaka nodra veika vakayalo, era na kunea kina na marau dina.
E bole o Tom, e dua na dautaravale e vakaitikotiko mai Hawaii, me veivuke ena tara ni vale ni sokalou ena veiyanuyanu ena Pasivika ni lailai na ka era taukena. E siqema o Tom e dua na ka vei ira. E kaya: “Era marau dina na taciqu kei na ganequ vakarisito ena veiyanuyanu oqo. Era vukei au meu raica vakaidina ni ilavo kei na ka e taukeni e sega ni sala me rawati kina na marau.” E vakadikevi ira tale ga era bolecakacaka, era mai cakacaka kei koya ena veiyanuyanu qai raica na nodra lomavakacegu. “E rawa sara ga nira vakailavo,” e kaya o Tom. “Ia era digitaka mera vakaliuca na veika vakayalo ra qai saga me rawarawa tiko ga nodra ivakarau ni bula.” Ni uqeti Tom na ivakaraitaki oqo, e veisautaka sara kina o koya nona bula me rawarawa, me levu kina nona gauna vei iratou nona vuvale vaka kina ena veika vakayalo—oqo na ikalawa a sega ni veivutunitaka vakadua.
Marau kei na Nomu Kua ni Beci Iko
Meda marau, e bibi meda vakila ni tiko na keda yaga, se meda kua ni beci keda. Ena vuku ni noda ivalavala ca kei na noda malumalumu, e so era nanuma nira tawayaga, vei ira e levu se takavi ira sara mai na mataqali rai vaka oqo nira se gone. Ena rairai dredre me kau laivi na rai sa vakawakana tu e lomada, ia e rawa ni caka kina e dua na ka. Na kena iwali ga oya me bulataki na Vosa ni Kalou.
E vakamacalataka na iVolatabu na sala e raici keda kina na Dauveibuli. E sega beka ni bibi duadua nona rai mai na nodra rai tale na so—se noda rai sara mada ga? Ni vatuka ni loloma na Kalou, e sega ni vakaduiduitaki keda se yalocataki keda. E ciqomi keda se vakacava na keda ituvaki, vaka kina ena ka eda dui rawata. (1 Samuela 16:7; 1 Joni 4:8) Na kena dina, e raici ira era via vakamarautaki koya mera ka vakamareqeti, io, mera ka talei, se mani vakacava sara tu nodra malumalumu.—Taniela 9:23; Akeai 2:7.
Ia, e sega ni lecava na Kalou na noda malumalumu se na ka ca eda cakava. E namaka meda saga vakaukaua meda cakava na ka e dodonu, ena qai tokoni keda kina. (Luke 13:24) E kaya na iVolatabu: “Me vaka sa lomana na luvena e dua na tamata, sa lomani ira vakakina ko Jiova era sa rerevaki koya.” E kaya tale ga: “Kevaka ko ni sa nanuma, Jiova, nai valavala ca[,] o cei kemuni na Turaga, me na bula rawa? Ia sa tiko vei kemuni na loloma, mo ni vakarokorokotaki kina.”—Same 103:13; 130:3, 4.
O koya gona, mo vulica mo raici iko me vaka nona raici iko na Kalou. Nida kila nira ka talei vua qai nuitaki ira era lomani koya—de ra na rairai beci ira beka—na ka oqo e rawa sara ga ni vakamarautaka e dua.—1 Joni 3:19, 20.
iNuinui—E Bibi Ena Nomu Marau
E dua na vakasama e takalevu tiko oqo e vakatokai—na ivakarau ni vakasama e dodonu (positive psychology), e vakaraitaka nida na marau ke da dau raica vakadodonu na ituvaki e sotavi ni na vukea na ivakarau ni noda vakasama, da qai kauaitaka ga na veika eda vinaka kina. Lewe lailai sara era na vakacala ni kena raici vakadodonu na ituvaki e sotavi ena noda bula kei na noda nuitaka na veika e vinaka me baleta na veigauna e se bera mai ena kuria na noda marau. Ia, na mataqali vakanuinui vaka oqo e dodonu me yavutaki ena ka dina, sega ena veika e nanumi wale tu ga. Se mani vakacava na noda raica vakadodonu na ituvaki e sotavi ena sega ga ni vakaotia na ivalu, na viakana, na mate ca, na vakadukadukalitaki ni noda vuravura, na qase, na tauvimate, se na mate—na veika e vu ni nodra sega ni marau e levu. Ia, e sega ni dua e vakalasuya ni yaga na kena raici vakadodonu na ituvaki e sotavi.
E vakavure vakasama ni sega ni vakayagataka na iVolatabu na vosa na optimism, e vakadewataki tiko e ke me kena raici vakadodonu na ituvaki e sotavi; ia e vakayagataka na vosa e titobu cake—inuinui. Oqo na ka e kaya na Vine’s Complete Expository Dictionary me ibalebale ni “inuinui” e vakayagataki ena iVolatabu, oya me “nanamaki ena nuidei, . . . na namaki ni ka vinaka ena marau.” Ena kena vakayagataki ena iVolatabu, e rabailevu sara na inuinui mai na ivakarau ni kena raici vakadodonu wale tu ga na ituvaki e sotavi. E vakaibalebaletaka tale ga na vanua e yavutaka kina e dua na nona inuinui. (Efeso 4:4; 1 Pita 1:3) Me kena ivakaraitaki, e nuitaka na lotu Vakarisito ni sa voleka ni muduki na veika ca kece e kainaki ena parakaravu sa oti. (Same 37:9-11, 29) Ia e levu tale tu na veika e kovuti ena inuinui oya.
Era vakanamata na lotu Vakarisito ina gauna era na taukena kina na tamata yalodina na bula e vinaka vakaoti ena vuravura parataisi. (Luke 23:42, 43) E vakarabailevutaka na inuinui oya na Vakatakila 21:3, 4 ni kaya: “Raica, a vale ni Kalou sa tu vei ira na tamata, ia ena tiko vata kei ira ko koya, ia era na nona tamata, . . . Ia na Kalou ena tavoya tani kecega na wai-ni-mata mai na matadra; ia ena sega tale na ciba, se na rarawa, se na tagi, ka na sega tale na vutugu: ni sa takali tani na ka makawa.”
O koya e vakanuinui tu ina gauna marautaki oya ena marau tu ga, veitalia mada ga ke sotava tiko oqo e so na ka rarawa. (Jemesa 1:12) O koya gona, vakadeuca mada na iVolatabu, qai dikeva na vuna mo vakabauta kina. Vaqaqacotaka nomu inuinui ena nomu biuta vakatikitiki e dua na gauna e veisiga mo wilika kina na iVolatabu. Nomu cakava oqo o na vutuniyau kina vakayalo, o na sega ni cakava kina na veika e dau qai vakatuburarawa vei ira e levu, o na lomavakacegu ga kina. Io, na sala duadua ga me rawati kina na marau dina, oya na kena vakayacori na loma ni Kalou. (Dauvunau 12:13) E marautaki na bula e muri kina na ivakavuvuli mai na iVolatabu, ni kaya o Jisu: “Era sa kalougata [se, “marau,” NW] cake ga ko ira era rogoca na vosa ni Kalou ka muria!”—Luke 11:28, VV.
[iVakamacala e ra]
a E sega ni bibi vua e dua e lotu Buddha me vakabauta na Kalou.
[iYaloyalo ena tabana e 5]
Ena sega ni rawati na marau ke kumuni vakasivia na iyau, noda dau vakayawaki keda, se noda vakanuinui ina kila vakaiyalayala ga ni tamata
[iYaloyalo ena tabana e 6]
Na bula e yavutaki ena muri ni Vosa ni Kalou e bula marau
[iYaloyalo ena tabana e 7]
Na inuinui ni lotu Vakarisito e vakavuna nona marau e dua