iDusidusi ni iVola ni Soqoni ni Bula vaKarisito kei na Cakacaka Vakaitalatala
JANUERI 1-7
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU | MACIU 1-3
ivakamacala ni vosa (nwtsty study note) ena Mac 3:1, 2
vunau: Na kena vosa vaKirisi e kena ibalebale “na kena tukuni raraba.” E vakabibitaki na sala e kacivaki kina: vakalevu ena vanua era tu kina na tamata, sega ni vunau ga vua e dua na ilawalawa.
Matanitu: Qo na imatai ni vanua e basika kina na vosa vaKirisi ba·si·leiʹa, e dusia e dua na matanitu vakatui, na vanua e lewa, kei ira na vakarurugi kina. E basika vaka162 na vosa qo ena iVolatabu vaKirisi, e basika vaka55 ena ivola i Maciu, e dusia ga vakalevu na veiliutaki ni Matanitu vakalomalagi. Ni vola vakalevu o Maciu na vosa qo ena nona kosipeli, e rawa ni vakatokai gona me Kosipeli ni Matanitu.
Matanitu vakalomalagi: E voleka ni basika vaka30 na matavosa qo, e kune ga ena Kosipeli i Maciu. Ena Kosipeli i Marika kei Luke, e vakayagataki na matavosa “na Matanitu ni Kalou,” e dusia ni tauyavu na “Matanitu ni Kalou” qai veiliutaki mai lomalagi.—Mac 21:43; Mar 1:15; Lu 4:43; Tan 2:44; 2Tm 4:18.
sa voleka: E dusia qo ni voleka ni basika mai na iLiuliu ni Matanitu vakalomalagi.
nwtsty iyaloyalo (media)
Na iSulu i Joni na Dauveipapitaisotaki, kei na Kena iRairai
E dara o Joni na isulu e tali mai na vuti ni kameli qai vakabeleti leca, se ivau ni tolo, e rawa ni coba kina eso na iyaya lalai. E via tautauvata kei na kena e dara na parofita o Ilaija. (2Tu 1:8) Era dau dara na dravudravua na isulu vuti ni kameli varovaroa. Ia na isulu malumu silika se lineni, era tokara ga na vutuniyau. (Mac 11:7-9) E rairai sega ni koti na ulu i Joni ni Nasaraiti ena gauna e sucu kina. Na nona isulu kei na kena irairai eda rawa ni kila totolo kina ni rawarawa ga nona bula, e vakatabakidua ga me vakayacora na loma ni Kalou.
Vodre
Ni vakayagataki ena iVolatabu na vosa “vodre,” e rawa ni vakaibalebaletaka na veimataqali vodre e leleka na lawena, vakabibi na kena era dau lako vakayavusa. Ena dua na vakadidike e caka e Jerusalemi, na vodre ni vanua dravuisiga, e rauta ni 75 na pasede ni ka bulabula e tiko e yagona e kilai me protein. Nikua ni bera nira kania na vodre qori, ena kau tani na uluna, yavana, tabana kei na ketena. Na tikina e vo e rawa ni laukana droka se vakabutari. E tukuni ni vaka na ikanakana ni ura se qari ni yaga e yagoda.
Denioni ni Veikau
E tabaki tiko qo e dua na bure ni oni era tara na oni ni veikau (1) kei na denioni (2). Na denioni e kania o Joni e rairai denioni ni veikau e kilai me Apis mellifera syriaca, e levu ena vanua ya. E dau veikati na mataqali oni qo, e rawa ni bula ena vanua katakata kei na vanua mamaca ena vanua dravuisiga e Jutia, ia e sega ni rawa ni susu. Ena itekitekivu ni ikaciwa ni senitiuri B.G.V., o ira na tiko e Isireli era dau maroroya na oni ena saqa qele. Dua na ivovo levu ni bure ni oni e kune ena dua na vanua e kilai nikua me o Tel Rehov, ena buca o Joritani. E laurai ena bure ni oni qo na de ni oni e rairai voli mai Taki.
Vakekeli ena Vosa ni Kalou
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 1:3
Tamari: Na imatai ni lima na yalewa e cavuti ena iyatukawa ni Mesaia e vola o Maciu. Qo o ratou na vo ni lewe va: o Reapi kei Ruci, rau sega ni Isireli (tkn. 5); o Pacisepa, na “wati Uraia” (tkn. 6); kei Meri (tkn. 16). Dau cavuti ga vakalevu na tagane ena iyatukawa, ia ni ratou cavuti tale ga na yalewa qori, e dusia ni tiko na ka eratou kilai tani kina, me ratou tubui Jisu.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 3:11
papitaisotaki kemuni: Se “tabadromuci kemuni.” Na vosa vaKirisi ni ba·ptiʹzo e kena ibalebale “me dromu.” So tale na idusidusi ni iVolatabu e vakamacalataka nona dromu vakadua. Dua na gauna a veipapitaisotaki tiko o Joni ena Buca o Joritani volekati Selimi, ni “levu kina na wai.” (Jn 3:23) Ni papitaisotaka na matanivanua ni Iciopea o Filipi, erau “sobu ruarua i wai.” (Cak 8:38) Na vosa vaKirisi vata qori e vakayagataki ena Septuagint ena 2Tu 5:14 ni vakamacalataka nona “nunu vakavitu ina Joritani” o Neamani.
JANUERI 8-14
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU | MACIU 4-5
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 5:3
Marau: Qo e sega ni baleta ga na vakacegu ni lomana e dua, se marautaka tiko e dua na ka. Ni vakayagataki vei keda, e dusia na ka e vakila e dua ni vakalougatataki koya na Kalou se vakadonui koya. Na vosa tale ga qori e vakamacalataka na ka e kilai kina na Kalou, kei na ka me baleti Jisu ena nona lagilagi vakalomalagi.—1Tm 1:11; 6:15.
ira na kauaitaka nodra bula vakayalo: Na matavosa vaKirisi e vakadewataki me “o ira na kauaitaka,” e dusi “ira na dravudravua (ira na leqa tu, ligalala; daukerekere),” ena ikotokoto qo e baleti ira na vinakata na veivuke, ra qai kila vinaka tiko qori. Na vosa tale ga qo e vakayagataki me dusia na “daukerekere” o Lasarusa ena Luke 16:20, 22. Eso era vakadewataka na vosa vaKirisi qori me “dravudravua” se yalomalumalumu, ni tiko kina na vakasama nira kila vinaka eso nira dravudravua vakayalo ra qai vinakata na veivuke ni Kalou.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 5:7
dauloloma: Na vakayagataki ni vosa vakaivolatabu e vakadewataki me “dauloloma” kei na “lomani” e sega ni baleta ga na veivosoti se tau ni itotogi mamada. Levu na gauna e vakamacalataka na yalololoma kei na gu ni lomana e dua me vukei ira na leqa tu.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 5:9
saga na veisaututaki: Qo o ira na dauveiyaloni, era na uqeta tale ga na itovo qori ke ra sega ni vakaraitaka eso tale.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 4:9
sokalou wale ga vakadua vei au: Na vu vaKirisi e vakadewataki eke me “sokalou” e dusia na gauna lekaleka. Ni vakadewataki gona me “sokalou wale ga vakadua,” e dusia ni sega ni kerei Jisu na Tevoro me wasoma se me sokalou tiko ga vua, ia me “sokalou wale ga vakadua.”
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 4:23
veivakavulici . . . vunautaka: E duidui na veivakavulici mai na vunau. O koya e veivakavulici ena sega wale ga ni vakarogoya; ia ena veituberi, vakamacala, veirawai qai tukuna na kena ivakadinadina.
JANUERI 15-21
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU | MACIU 6-7
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 6:24
qarava: Na vu vaKirisi qo e dusia nona cakacaka na bobula, e dua ga na nona turaga. E vakabibitaka tiko eke o Jisu ni sega ni rawa vua na lotu vaKarisito me qarava vakatabakidua na Kalou, ena gauna vata qori me vakatabakidua nona kumuna na iyau.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 6:33
Vakaliuca tiko ga: Na vu vaKirisi e dusia e dua na ka e caka tiko ga, e rawa ni vakadewataki me “Kua ni cegu ni vakaliuca.” O ira na imuri dina i Jisu era na sega ni vakaliuca na Matanitu ni Kalou ena dua na gauna, oti mera qai vakaliuca eso tale na ka. Ia e dodonu mera vakaliuca tiko ga na Matanitu ni Kalou.
na Matanitu: Eso na ivolavivigi makawa vaKirisi e cavuti kina “Matanitu ni Kalou.”
nona: E dusia na Kalou, na ‘Tamada vakalomalagi’ e cavuti ena Mac 6:32.
yalododonu: O ira na tu vakarau ni vakaliuca na yalododonu ni Kalou, ra qai muria na nona ivakatagedegede ni ka dodonu kei na ka e cala. E duidui qori vei ira na Farisi, nira dau bulia ga nodra ivakatagedegede ni yalododonu.—Mac 5:20.
Vakekeli ena Vosa ni Kalou
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 7:28, 29
era vakadrukai: Na vu vaKirisi e vakayagataki eke, e rawa ni kena ibalebale “na levu ni nodra qoroqoro, era sega ni tukuna rawa kina e dua na ka.” Na vosa qori e dusia e dua na ka e sega ni yalani, kena ibalebale nira sega ni guilecava na ilawalawa qori na vosa ya.
nona veivakavulici: Na matavosa qo e dusia na iwalewale ni veivakavulici i Jisu, okati kina na ka e vakavulica kei na nona iVunau ena Ulunivanua.
sega ni vakataki ira nodra vunivola: A sega ni cavuta o Jisu nira iliuliu na rapai, me vaka era dau cakava na vunivola, e vosa ni matataki Jiova, me vaka e dua e tu vua na lewa, ni yavutaka nona veivakavulici ena Vosa ni Kalou.—Jn 7:16.
JANUERI 22-28
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU | MACIU 8-9
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 8:3
me tarai koya: E vakaroti ena Lawa a soli vei Mosese mera kua ni maliwai ira na lewenivanua na vukavuka me kua ni veidewavi na mate. (Vns 13:45, 46; Tvl 5:1-4) Ia era bulia na iliuliu ni lotu vakaJiu eso tale na lawa. Kena ivakaraitaki, mera yawaka na vukavuka e 4 na kiupiti, qori e rauta ni 1.8 na mita (6 na fiti), ia ke liwa vakalevu na cagi, mera yawaka na vukavuka e 100 na kiupiti, rauta ni 45 na mita (150 na fiti). Na lawa va qori e uqeta nodra sega ni kauaitaki na vukavuka. E donu gona vei ira na ka e cakava e dua na rapai ni vunitaki koya vei ira na vukavuka, se nona vakaviriki ira na vukavuka na rapai mera kua ni volekati koya mai. Ia e duidui sara o Jisu, e tarai koya nona kerekere e dua na vukavuka, mani cakava na ka era na sega ni cakava na Jiu, oya me tara na tagane vukavuka. A rawa mada ga ni cavuta na vosa me vakabulai kina, ia e vinakata ga me tarai koya.—Mac 8:5-12.
Au vinakata: E rogoca o Jisu na nona kerekere. Ni gu vakalevu na lomana me veivuke, e vakaraitaka ni sega ni dua wale ga na itavi qori.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 9:10
kana tiko: Se “dabe tiko ena teveli.” Ni rau dabe vata ena teveli e rua, e dusia nodrau veitokani voleka. O ira gona na Jiu ena gauna i Jisu era na sega vakadua ni dabe ena teveli kei na dua e sega ni Jiu, se mera kana vata.
daukumuni ivakacavacava: Levu na Jiu era kumuna na ivakacavacava ena vukudra na vakailesilesi ni Roma. Levu era cati ira kina, nira to vata kei ira na vulagi, ra lavaka tale ga vakasivia na ivakacavacava. Era raici gona vakatani na Jiu daukumuni ivakacavacava, era okati mera tautauvata ga kei ira na ivalavala ca kei ira na saqamua.—Mac 11:19; 21:32.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 9:36
lomani ira: Na vu vaKirisi splag·khniʹzo·mai e vakayagataki ena matavosa qo e veisemati kei na vosa “wawa” (splagʹkhna), e rawa ni kena ibalebale na ka e vakila e dua, e vu sara ga mai lomana. Qo e dua na vosa bibi vaKirisi e dusia nona yalololoma e dua.
JANUERI 29–FEPERUERI 4
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU | MACIU 10-11
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 10:29, 30
siparo: Na vosa vaKirisi strou·thiʹon e dusia na manumanuvuka lailai, e dusia vakalevu ga na siparo, ni manumanuvuka sau lailai duadua e volitaki me laukana.
dua na ilavo lailai: Kena vaKirisi, “dua na esarioni,” qo na kena isau e dua na tamata cakacaka ena 45 na miniti. (Raica na iKuri B14.) Qo e donuya na ikatolu ni nona ilakolako o Jisu i Kalili, e tukuna ni rua na siparo e kena isau e dua na esarioni. Ena dua tale na gauna, rairai ni oti e dua na yabaki donuya nona cakacaka vakaitalatala e Jutia, e kaya o Jisu ni lima na siparo e rawa ni voli ena rua na esarioni. (Lu 12:6) Nida veidutaitaka na rua na itukutuku qo, e macala kina ni sau lailai sara na siparo vei ira na dauveivoli, ni soli wale mada ga na kena ikalima.
e kilai vinaka na iwiliwili ni drauniulumudou: E tukuni ni drauniuluda e rawa ni sivia na 100,000. Na nona kila vinaka o Jiova na veika lalai qori, e dusia ni kauaitaki keda yadua na imuri i Karisito.
nwtsty iyaloyalo
Siparo
Na siparo e manumanuvuka sau lailai duadua e volitaki me laukana. Rawa ni voli e rua na siparo ena isau ni tamata cakacaka ena 45 na miniti. Na vosa vaKirisi qo e rawa ni dusia tale ga na veimataqali manumanuvuka lalai, me vaka na siparo e tu voleka ga e yasa ni vale (Passer domesticus biblicus) kei na siparo ni Sipeni (Passer hispaniolensis) e laurai vakalevu e Isireli.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 11:28
bikai voli ena icolacola bibi: E sureti ira tiko o Jisu na “bikai voli ena icolacola bibi” ena vuku ni lomaocaoca kei na oca. Sa vaka me icolacola vei ira na nodra sokalou vei Jiova, ena vuku ni ivakavuvuli vakatamata sa mai kuri ena Lawa a soli vei Mosese. (Mac 23:4) Na Siga ni Vakacecegu mada ga sa icolacola tale, sa sega ni gauna ni veivakacegui.—Ly 23:12; Mar 2:23-28; Lu 6:1-11.
Au na vakacegui kemuni: Na vosa vaKirisi ni “vakacegui” e rawa ni kena ibalebale tale ga vakacegu (Mac 26:45; Mar 6:31) kei na vakacegu mai na oca me rawa ni kaukaua tale (2Ko 7:13; Flm 7). Macala mai na ikotokoto qo ni noda cola na “ivua” i Jisu (Mac 11:29) e okati kina na cakacaka, sega ni vakacegu. Na vu vaKirisi e vakayagataki vei Jisu e tiko kina na vakasama ni nona vakabulabulataki ira qai vakayaloqaqataki ira na oca tu mera cola na nona ivua ni mamada, e veivakacegui.
nwtsty ivakamacala ni vosa ena Mac 11:29
Ni mai cola na noqu ivua: E vakayagataka o Jisu na vosa na “ivua” me vakaibalebaletaka na talairawarawa ina veiliutaki kei na veidusimaki. Ke vakaibalebaletaka tiko na ivua e vakataqara vua na Kalou, ena sureti ira na tisaipeli mera cola vata kei koya na ivua qori, ena qai tokoni ira o koya. Ke dina qori, e dodonu me vakadewataki va qo: “Ni mai cola vata kei au na noqu ivua.” Koya gona ni tukuni meda cola na ivua e biuta mai o Jisu, e kena ibalebale ga meda talairawarawa ena veiliutaki kei na veidusimaki i Karisito nida nona tisaipeli.