Saan Kadin a Makontrol ti Krimen?
◼ Maysa nga agmauyong ken armado nga estudiante ti nangpapatay kadagiti kaeskuelaanna ken mannursuro iti eskuelaanda.
◼ Nakidnap ti maysa a balasitang, a namagleddaang unay kadagiti dadakkelna.
◼ Impudno ti maysa a tin-edyer nga adda pinatayna gapu laeng ta pagragsakanna sa impakitana ti bangkay kadagiti gagayyemna, a nangilimed iti dayta iti sumagmamano a lawas.
◼ Babaen ti internet, maysa a pedopilia ti mangisursuro kadagiti padana a mananggundaway no kasano ti manggargari kadagiti ubbing.
DAGITOY ti sumagmamano laeng kadagiti nakaam-amak a krimen a mabasa kadagiti periodiko ita. Natalged kadi ti riknam iti komunidadyo nangruna iti rabii? Adda kadi krimen a napasaram wenno napasaran ti pamiliayo? Iti intero a lubong, admitiren ti minilion a tattao—uray pay kadagiti ibilangtayo a natalged a pagilian—a pagam-amkanda ti agtultuloy a krimen ken kinaranggas. Usigem dagitoy a report manipud iti nadumaduma a pagilian.
JAPAN: Ipadamag ti Asia Times: “Adda idi tiempo a ti Japan ti maysa kadagiti katalgedan a pagilian iti lubong . . . Ngem ita, kasla napukawen daydi a pannakarikna iti personal a kinatalged ket ti dakkel a panagbuteng iti krimen ken sangalubongan a terorismo ti nangsukat iti sigud a pannakarikna iti kinatalged ti pagilian.”
LATIN AMERICA: Ipakpakauna dagiti nalatak a tattao idiay Brazil nga adda mapasamak a panagdadangadang dagiti gerilia idiay São Paulo, kuna ti maysa a padamag idi 2006. Gapu iti sagpaminsan a mapaspasamak a kinaranggas iti sumagmamanon a lawas, indagadag ti presidente ti pagilian ti dagus a panangguardia dagiti polis kadagiti lansangan iti siudad. Idiay Sentral America ken Mexico, “nagbalin nga alerto dagiti agtuturay gapu iti kaadda ti di kumurang a 50,000 a miembro ti gang dagiti agtutubo,” kuna ti periodiko a Tiempos del Mundo. “Idi laeng 2005,” kinuna pay ti periodiko, “agarup 15,000 a tattao ti pinatay ti gang dagiti agtutubo idiay El Salvador, Honduras, ken Guatemala.”
CANADA: “Maseknan dagiti eksperto iti krimen gapu iti iyaadu dagiti gang,” kinuna ti USA Today idi 2006. “Naammuan dagiti polis . . . nga adda 73 a gang idiay Toronto.” Sigun iti dayta a periodiko, inamin ti hepe ti polisia idiay Toronto nga awan ti nalaka a solusion ti umad-adu a bilang dagiti gang.
SOUTH AFRICA: Ni Patrick Burton, maysa a managsukisok maipapan kadagiti krimen, kinunana iti Financial Mail: “Ti panagbuteng iti krimen apektaranna ti intero a panagbiag dagiti agtutubo a taga-South Africa.” Ramanen daytoy dagiti “naranggas a krimen a kas iti armado a panagtakaw, panagtakaw kadagiti lugan ken banko,” kinuna ti periodiko.
FRANCIA: Adu nga agnanaed kadagiti pagtaengan a naibangon para kadagiti bassit ti mateggedanda iti inaldaw ti mabutbuteng bayat nga “umulida kadagiti nadadael nga agdan, sumrekda kadagiti maiparit a serken a pagparadaan ti lugan, ken aglugan kadagiti napeggad a pagluganan ti publiko no sumipngeten.”—Guardian Weekly.
ESTADOS UNIDOS: Lumanlanlan ti krimen gapu kadagiti organisado a gang. Sigun iti The New York Times, iti maysa nga estado ti America, impadamag ti surbey ti polis a dandani 17,000 nga agtutubo a lallaki ken babbai ti miembro iti maysa kadagiti agarup 700 a gang. Daytoy ket agarup 10,000 a kanayonan a miembro iti las-ud laeng ti uppat a tawen.
BRITANIA: Kinuna ti The Times ti London maipapan iti report ti UNICEF mainaig iti kasasaad dagiti ubing ken ti krimen: “Umad-adu ti bilang dagiti agtutubo a Briton a mapalpaltogan. . . . Agpabpababa ti edad dagiti biktima ken dagiti mammapatay babaen iti paltog.” Dandani 80,000 ti inaduan dagiti balud idiay England ken Wales.
KENYA: Pinaltogan dagiti mannanakaw iti lugan ti agina a saan a dagus a nakaruar iti aduan lugan a lansangan, kinuna ti maysa a padamag. Agdindinamagen ti Nairobi, a kabesera ti Kenya gapu iti amin a kita ti krimen, agraman ti panagtakaw kadagiti lugan, panangkabkabil, ken panangserrek kadagiti pagtaengan.
Talaga kadi a saanen a makontrol ti krimen? Ania ti kangrunaan a pakaigapuan ti krimen? Ken adda kadi namnama nga addanto aldaw a mabalin a sagrapen dagiti tattao ti pudno a talna ken kinatalged? Usigen dagiti sumaganad nga artikulo dagitoy a saludsod.