Panangmatmat ti Biblia
Terorismo—Apay a Napartak ti Iyaaduna?
“Uray pay no pukawem ti kagudua ti kontinente ken mangibukbok iti taaw iti dara tapno dadaelen ti kinabarbariko, awan ti pakariribukan ti konsiensiam iti panangaramidmo iti kasta.”—Karl Heinzen, rebolusionario nga Aleman, 1809-80.
DAGITI liblibro ken dagiti dadduma pay a bambanag ti kellaat a naipurruak idi a bimtak ti bomba idiay department store ti Dortmund, Alemania. Walo a managgatang ti nasugatan, dadduma nakaro ti pannakadangranna. Ti sabali pay a dakes nga aramid dagiti managlablabes iti politika? Saan. “Dayta ket maysa laeng nga ang-angaw,” kuna ti 20-años a di nagbayag tiniliwen dagiti polis. Nupay kasta, ti kinakurang iti napolitikaan a pakatignayan di namagbalin iti dayta a saan a maibilang a terorismo.
Iti uneg laeng iti siam nga al-aldaw—manipud Pebrero 28 agingga iti Marso 8, 1985—ti Makin-amianan nga Ireland, Lebanon, España, ken ti Pederal a Republika ti Alemania nakitanan ti nadara a terorismo a nangpapatay kadagiti 72 a tattao, nangdangran kadagiti 245 a dadduma pay. Ket nanipud idin, ti kinaranggas, panagamak, ken pannangkigtot dagiti dakes a tattao ti nagtultuloy nga awan patpatinggana.
Apay a dagiti tattao iti sibilisado a lubong agturongda iti kinaranggas tapno ibanag dagiti kalatda? Kabaelannanto aya, mapasardengto aya dayta? Ti Biblia mangitukon iti nakapapati a sungbat.
Apay a Terorismo?
“Dika agalimuteng gapu kadagiti managdakdakes. . . . Sardayam ti pungtot ket lipatem ti gura; dika agalimuteng, daytoy agduyos laeng iti panagaramid iti dakes.” “Pudno a ti panaggamsaw pagmaagenna ti masirib a tao.”—Salmo 37:1, 8; Eclesiastes 7:7.
No dagiti gobierno maulit-ulit a dida masaranget a sibaballigi dagiti parparikut a kas iti kinakurang iti talna, nakapuy nga aglawlaw, wenno ti kinaawan ti kinahustisia iti sosial wenno iti ekonomia, no palubosanda wenno paregtaenda pay ti panangilupitlupit ken ti panangidumduma, dagiti tattao kaawatan nga “agalimutengda.” Ikalinteganda: ‘Masapul nga adda maaramid, ket no saan a maaramid itan, kaano? No saan a siak, siasino?’
No dadduma ti pannakapaay “pagmaagenna [uray pay] ti masirib a tao.” Gaput’ panangibilangna iti bagina a nasirib, ti natalna a managprotesta ti mabalin nga iti damo panggepna ti mangaramid iti di naranggas nga ar-aramid ti sibil a di panagtulnog. Anian a nakaparpartak, nupay kasta, a dagitoy ti agbalin nga ar-aramid iti kinaranggas! Kitaenyo, kas pangarigan, ti maysa a nabingaybingay iti rasa ken ekonomia a pagilian nga Africano. Ti nangrugi a kas natalna a martsa iti protesta nagtungpal iti naranggas a panangbusor. “Ita, kalpasan iti kakapat iti siglo a pannakidangadang ken uray adda dagiti nabiit pay a naikari a reporma,” kuna ti magasin a Time, “ti kinaranggas ti mangtengtengngel pay laeng iti nabingaybingay a daga.”
“Agsipud ta ti panangipato a maibusor iti dakes nga aramid saan a matungpal a sipapardas, iti kasta ti puso dagiti annak dagiti tattao ipamaysada ti agaramid iti dakes.”—Eclesiastes 8:11.
Aminentayo a narigat ti mangtiliw kadagiti nakabasol ken ti mangipaay iti kinahustisia kadakuada. Kadagiti dadduma a luglugar, dagiti korte ti nagbalinen a manangpalamlam iti pannakilangenda kadagiti napabasol. Inayon pay iti daytoy ti nadagsen a trabaho iti korte a manglapped kadagiti autoridad a “mangipato a maibusor iti dakes nga aramid . . . a sipapardas,” ket addaantayo kadagiti kasapulan a mamagbalin iti puso dagiti dakes a tattao a ‘mangipamaysa iti panagaramid iti dakes.’ Agsipud ta dagiti gobierno saanda a nakasarak iti naballigi a pamay-an a mangsaranget uray pay iti “gagangay” a krimen—siranto ketdin ti internasional a terorismo—adu a tattao ti magargari nga agaramid iti dakes ket saanda a patiltiliw.
Ngem Apay a Nakaparpartak ti Iyaaduna Ita?
“Kadagiti maudi nga al-aldaw umaydanto dagiti aldaw a napeggad. Ta dagiti tattao agayatdanto kadagiti bagbagida, . . . awan panagyamanda, saanda a nasingpet, awananda ti ayat a nakaiyanakan, . . . saanda a managparbeng, nauyongda, gumurgurada kadagiti naimbag.”—2 Timoteo 3:1-3.
Ti kronolohia ti Biblia ken ti kaitungpalan dagiti padpadto ti Biblia ipamatmatna a ti kaputotantayo agbibiagen “kadagiti maudi nga al-aldaw” a tinandaan ti “napeggad nga al-aldaw.” Dikay kadi kunaen a dagiti lallaki ken babbai nga addaan kadagiti nadakamat iti ngato a kababalin ket kandidatoda a maipaay iti eksena ti terorismo? Gapu ta umad-adu ti bilangda bayat a “ti maudi nga al-aldaw” agturongen iti panungpalanna, ditay koma masdaaw a ti kinaranggas agtultuloy nga agsaknap iti isuamin a paset ti natauan a sosiedad.
“Ket nagdakes ti daga iti sanguanan ti Dios ket napno ti daga iti ranggas.” “Ket kas kadagiti aldaw ni Noe kastanto ti yaay toy Anak ti tao.”—Genesis 6:11, 13; Mateo 24:37.
Kadagiti kaaldawan ni Noe, dagiti espiritu nga annak ti Dios a nangaramid iti bagbagida met laeng a demonio naaddaanda iti dakkel a paset iti panangpunno iti lubong iti ranggas. (Genesis 6:1-5) Dagitoy a nadangkes a parparsua saandan a makapaglasag a mangimpluensia a direkta iti sangatauan, a kas ti inaramidda idi. Ngem ita ti saan a direkta, di makita a panangatakeda ket pudno a makapapatay.
Itan ta agbibiagtayo iti al-aldaw “ti kaadda ti [napadayagen] nga Anak ti tao,” ni Jesu-Kristo, inanamaentayo ti lubong a mapunno iti kasta met laeng a nadara a kinaranggas. Pudno unay, makitatayo, kas impadto ni Jesus, nga “umad-adu ti kinadakes.” (Mateo 24:12) Pudno daytoy agsipud ta “daydiay managan Diablo ken Satanas . . . naitappuak[en] ditoy daga, ket dagiti anghelna naitappuakda . . . a naikanunong kenkuana.” Ket ania ti banagna? “Asikayo pay daga ken baybay, ta ti Diablo immulog kadakayo nga addaan dakkel a pungtot, nga ammona a bassiten ti tiempona.” (Apocalipsis 12:7-12) Saan kadi a daytoy ti kangrunaan a rason no apay a ti terorismo umad-adu a nakaparpartak ita?
Rigat iti Panagpasngay
Impadto ni Jesus dagiti nadumaduma a paspasamak a mapasamakto bayat ti panagbaliw nga agturong iti sabali a kasasaad kalpasan ti pannakaipasdek ti Pagarian ken sakbay ti pannakadadael daytoy dakes a sistema dagiti bambanag. (Mateo 24; Marcos 13; Lucas 21) Kinunana, kas nailanad idiay Marcos 13:8, nga addanto “bambanag a pangrugian iti ladingit.” Uray pay ti literal a rigat iti panagpasngay ket kumaro a kumaro bayat nga umadanin ti panagpasngay, kasta met ti bambanag a pangrugian iti ladingit a dineskribir ni Jesus kas pagilasinan “ti maudi nga al-aldaw” kumaro a kumaro bayat a ti panawen iti di malapdan a panagturay ni Kristo umasidegen.
Di pagduaduaan, ngarud, a ti “rigat” iti terorismo umad-adu. Daytoy ti mamagbalin kadagiti awan-ammona a tattao, kas kaitungpalan iti padto ni Jesus, nga “agdanag gapu iti buteng kadagiti bambanag nga umayto iti isuamin a mapagnaedan a daga.” Nupay kasta, saan a kasta kadagidiay a makaammo iti kaipapanan dagiti sumaganad a sasaona: “Ngem inton dagitoy a bambanag mangrugida a maaramid, kumitakayo ket itangadyo dagiti ul-uloyo, ta ti pannakasubbotyo [agraman ti pannasubbotyo manipud terorismo] umasidegen.”—Lucas 21:26. 28.
[Blurb iti panid 17]
No di mapagballigian dagiti gobierno dagiti parikut, “agalimuteng” dagiti tattao
[Blurb iti panid 18]
Idi kaaldawan ni Noe, dagiti demonio addaanda iti dakkel a paset iti panangpataud iti lubong a napunno iti kinaranggas