Dara: Makimpili ken Makinkonsiensia?
Naiyulit a mayimprenta babaen ti pammalubos ti New York State Journal of Medicine, 1988; 88:463-464, copyright ti Medical Society of the State of New York.
Dagiti mangngagas ket nakakarida a mangiyaplikar ti pannakaammoda, ti kinasigoda, ken kapadasanda a mangparmek iti sakit ken ipapatay. Kaskasdi, anian no ti maysa a pasiente dina kayat ti nairekomendar a panangagas? Mabalbalin a mapasamak daytoy no ti pasiente ket maysa a Saksi ni Jehova ket ti panangagas isut’ interamente a dara, nakapakete a nalabaga a selula ti dara, plasma, wenno platelets.
No maipapan iti panagusar ti dara, mabalin a patien ti mangngagas a ti panangpili ti pasiente iti awan darana a panangagas ti mangibalud ti im-ima dagiti dedikado a medikal a tattao. Kaskasdi, saan koma a liplipatan ti maysa a dadduma a pasiente a saan a Saksi ni Jehova masansan a pilpilienda met ti saan a panangsurot kadagiti rekomendasion ti doktorda. Sigun ken ni Appelbaum ken Roth,1 19% kadagiti pasiente kadagiti pagisursuruan nga ospital ti agmadi iti uray maysa laeng a panangagas wenno pamay-an, nupay 15% kadagita a panagmadi “ti manamnama a mamagpeggad iti biag.”
Ti kaaduan a panangmatmat nga “am-ammo ti doktor ti kasayaatan” ti mamagtignay iti kaaduan a pasiente a mangraem ti laing ken pannakaammo ti doktorda. Ngem anian a nagpeggad para iti maysa a mangngagas nga ituloyna lattan a kaslakettay daytoy a sao ti maysan a sientipiko a kinapudno ket agasan lattan dagiti pasiente. Pudno, ti medikal a pannakasanaytayo, pannakalisensia, ken kapadasan ikkannatay kadagiti napapateg a pribilehio iti medikal a tay-ak. Ngem, dagiti pasiente, nupay kasta, ket addaanda met kadagiti kalintegan. Ken, kas mabalin pagaammotayon, ti linteg (uray pay ti Konstitusion) ti mangmangted dakdakkel a kinadagsen kadagiti kalintegan.
Kadagiti diddiding ti kaaduan nga ospital, makitkita a nakapaskil ti “Patient’s Bill of Rights.” Maysa kadagitoy a kalintegan isut’ naipakaammo a palubos, a mabalin ad-adda nga umiso a maawagan naipakaammo a pili. Kalpasan a mapakaammuan ti pasiente kadagiti manamnama a resulta dagiti nadumaduma a panangagas (wenno saan a panangagas), isunto ti agpili ti pannakaagasna. Idiay Albert Einstein Hospital sadi Bronx, Nueva York, ti naisagana a pagannurotan iti panangiyalison ti dara ken dagiti Saksi ni Jehova ti nagkuna: “Asinoman a nataenganen a pasiente nga adda pay umiso a panunotna ti addaan kalintegan a di umanamong iti panangagas agpapan pay kasano kadakes dayta a panagmadina iti salun-atna.”2
Nupay mabalin nga iyebkas dagiti mangngagas ti pannakaseknanda kadagiti etiko wenno sungsungbatanda, impagpaganetgeten dagiti korte ti kinatan-ok ti pili ti pasiente.3 Kuna ti New York Court of Appeals a “ti kalintegan ti pasiente a mangikeddeng ti pannagna ti bukodna a pannakaagas [ti] kangatuan iti isuamin . . . [Ti maysa a] doktor saan a maibalud kas nangsalungasing kadagiti legal wenno propesional a responsabilidadna no dayawenna ti kalintegan ti makabael a nataenganen a pasiente a di mangawat iti medikal a pannakaagas.”4 Kinuna pay met dayta a korte a “ti etikal a kinatarnaw ti propesion medikal, nupay no importante, saanna a matimbangan dagiti pamunganayan nga indibidual a kalintegan a maipakpakaammo ditoy. Daydiay kasapulan ken tartarigagay ti tao, saan ket a dagiti pagannurotan ti institusion, ti katan-okan.”5
No di kayat ti Saksi ti dara, mabalin a marikna dagiti mangngagas ti ut-ot ti konsiensia iti panangnamnama a mangaramid iti daydiay kasla basbassit ngem iti kabaelanda nga aramiden. Ti kalkalikaguman ti Saksi nga aramiden dagiti napasnek a doktor, nupay kasta, ket isut’ panangtedda ti posible a kasayaatan a kasukat a panangaywan iti dayta a sirkumstansia. Masansan suksukatantayo ti panangagastayo tapno maibagay kadagiti sirkumstansia, kas iti alta presion, iti nakaro a panag-allergy kadagiti antibiotiko, wenno ti di pannakaala ti dadduma a nangingina nga aruaten. Iti pasiente a Saksi, maikalkalikagum kadagiti mangngagas a tamingenda ti problema medikal wenno siruhia a maitunos iti pili ken konsiensia ti pasiente, ti moral/relihiuso a desisionna nga adayuan ti dara.
Nakaad-adu a report dagiti mayor nga operasion kadagiti pasiente a Saksi ti mangipakpakita nga adu a mangngagas kabaelanda, iti nadalus a konsiensia ken buyogen ti panagballigi, mabalinda a pagustuan ti kalikagum a di agusar ti dara. Kas pangarigan, idi 1981, rinepaso ni Cooley dagiti 1,026 a cardiovascular nga operasion, 22% kadagiti ub-ubbing. Naikeddengna a “ti risgo ti operasion kadagiti pasiente a Saksi ni Jehova ket saan a dakdakkel ti nginatuanna kadagiti dadduma.”6 Impadamag ni Kambouris7 maipapan kadagiti mayor nga operasion dagiti Saksi, a dadduma ti “napaglibakan iti naganat a pannakasapul iti operasion gaput’ panagmadida iti dara.” Kunana: “Amin a pasiente ti immawat kadagiti pammasiguro sakbay pannakaagasda a maidayaw dagiti narelihiusuan a pammatida, agpapan pay aniaman ti mapasamak iti siled ti operasion. Awan dagiti dakes nga epekto iti daytoy a pagannurotan.”
No ti pasiente ket maysa a Saksi ni Jehova, iti labes ti panagpili, sumreken ti konsiensia. Saan a mabalin a panunoten laeng ti maysa ti konsiensia ti mangngagas. Ti met ngay konsiensia ti pasiente? Matmatmatan dagiti Saksi ni Jehova ti biag kas sagut ti Dios nga ireprepresentar ti dara. Patienda ti bilin ti Biblia a dagiti Kristiano ket masapul nga “adayuan[da] ti dara” (Aramid 15:28, 29).8 Gapuna, no ti maysa a mangngagas kasla ama a salungasingenna ti kasta a nauneg ken nabayagen a petpetpetan a narelihiusuan a kumbiksion dagiti pasiente, nasaem unay dagiti resultana. Kinuna ni Papa Juan Paulo II a ti panangpilit ti asinoman a mangsalungasing iti konsiensiana “ket isut’ kasasakitan a dunor a maipaay iti natauan a dignidad. Iti maysa a sentido, daytat’ dakdakes ngem ti panangipaay iti pisikal nga ipapatay, wenno panangpapatay.”9
Nupay dagiti Saksi ni Jehova madida iti dara gapu kadagiti narelihiusuan a rason, umad-adu dagiti saan a Saksi a pasiente a mangpilpili a lisian ti dara gapu kadagiti risgo kas iti AIDS, ti non-A non-B hepatitis, ken kadagiti di panangawat ti bagi a reaksion. Mabalin nga iparangtay kadakuada dagiti panangmatmattayo no dagiti kakasta a risgo ti kasla nagbassit no maidilig kadagiti gunggona. Ngem, kas kinuna ti American Medical Association, ti pasiente “ti kaudian a mangpili no kayatna nga awaten dagiti tsansana iti panangagas wenno operasion nga inrekomendar ti doktor wenno irisgona ti panagbiagna nga awan dayta. Kasta ti natural a kalintegan ti indibidual, a bigbigbigen ti linteg.”10
Mainaig iti daytoy, inruar ni Macklin11 ti risgo/gunggona nga isyu maipapan ti maysa a Saksi “a nangirisgo ti panagpadarana agingga ken patay no awan ti panangiyalison.” Kuna ti maysa nga estudiante medikal: “Nalawag ti panagpampanunotna. Aniat’ aramidenyo no dagiti narelihiusuan a pampammati ket maikontra iti kakaisuna a gubuayan ti panangagas?” Nagrason ni Macklin: “Mabalin napigsat’ panamatitayo a dakkel ti panagbiddut daytoy a tao. Ngem patien dagiti Saksi ni Jehova a ti maiyalisonan . . . [ti mabalin a] mangibunga iti agnanayon a pannakailunod. Nasanaytayo a mangaramid kadagiti risgo-gunggona a pananganalisar iti medisina ngem no timbangenyo ti agnanayon a pannakailunod kontra iti panagtalinaed a sibibiag ditoy daga, ti panangsukimat ket maaddaan iti naiduma nga anggulo.”
Ni Vercillo ken DuPrey12 iti daytoy a bilang ti Journal ti nangtukoy iti In re Osborne tapno itampok ti interes a panangipasiguro ti kinatalged dagiti masus-sustentuan, ngem kasano a naresolbar dayta a kaso? Daytat’ maipapan iti grabe ti pannakadangranna nga ama ti dua a menor nga annak. Naikeddeng ti korte a no isut’ matay, dagiti kakabagianna ti mangaywan iti namaterialan ken naespirituan a kasapulan dagiti annakna. Gapuna, kas kadagiti dadduma a nabiit pay a kaso,13 awan nasarakan ti korte a makaipilit nga interes ti estado a mangikalintegan a manglab-aw ti pili ti pasiente a pannakaagas; ti hudisial nga ibaballaet a mangautorisar ti panangagas a maisuppiat la unay kenkuana ket di maiparbeng.14 Babaen iti kasukat a panangagas immimbag ti pasiente ket nagtultuloy a nangaywan iti pamiliana.
Saan kadi a pudno a ti kadakkelan a bilang ti kaskaso a naipasango kadagiti mangngagas, wenno maipasango pay, ti mabalin a tamingen nga awan ti dara? Ti inadalmi ken pagaammomi a nasayaat ket maipapan kadagiti medikal a parparikut, kaskasdi dagiti pasiente ket tattaoda a dagiti indibidual nga ipatpateg ken kalkalatda ket di mabalin a di ikankano. Am-ammoda a nasaysayaat dagiti kabukbukodanda nga ipangpangruna, dagiti kabukbukodanda a moral ken konsiensia, a mangmangted kaiyulogan ti panagbiag kadakuada.
Ti panangrespetar kadagiti narelihiusuan a konsiensia dagiti pasiente a Saksi ti mabalin a mangkarit ti kinalaingtayo. Ngem bayat a sarsarangtentayo daytoy a karit, ipagpaganetgettayo dagiti napapateg a wayawaya nga ay-ayatentay amin. Kas apagpag-isu nga insurat ni John Stuart Mill: “Awan sosiedad a sadiay dagitoy a wayawaya, nga interamente, ket dida mapagraraeman, ti makunkuna a siwayawaya, aniaman ti adda a langa ti gobiernona . . . Tunggal maysa ti maiyanatup a manangsaluad ti kabukbukodanna a salun-at, dayta man ket iti bagi, wenno iti isip ken naespirituan. Ti sangatauan ti kadadakkelan a magunggonaan babaen iti panagsagsagabada iti maysa ken maysa tapno agbiag sigun iti nasayaat iti bagida met laeng, ngem iti daydiay panangpilit iti tunggal maysa nga agbiag sigun iti nasayaat kadagiti dadduma.”15
[Reperensia]
1. Appelbaum PS, Roth LH: Patients who refuse treatment in medical hospitals. JAMA 1983; 250:1296-1301.
2. Macklin R: The inner workings of an ethics committee: Latest battle over Jehovah’s Witnesses. Hastings Cent Rep 1988; 18(1):15-20.
3. Bouvia v Superior Court, 179 Cal App 3d 1127, 225 Cal Rptr 297 (1986); In re Brown, 478 So 2d 1033 (Miss 1985).
4. In re Storar, 438 NYS 2d 266, 273, 420 NE 2d 64, 71 (NY 1981).
5. Rivers v Katz, 504 NYS 2d 74, 80 n 6, 495 NE 2d 337, 343 n 6 (NY 1986).
6. Dixon JL, Smalley MG: Jehovah’s Witnesses. The surgical/ethical challenge. JAMA 1981; 246:2471-2472.
7. Kambouris AA: Major abdominal operations on Jehovah’s Witnesses. Am Surg 1987; 53:350-356.
8. Jehovah’s Witnesses and the Question of Blood. Brooklyn, NY, Watchtower Bible and Tract Society, 1977, pp 1-64.
9. Pope denounces Polish crackdown. NY Times, January 11, 1982, p A9.
10. Office of the General Counsel: Medicolegal Forms with Legal Analysis. Chicago, American Medical Association, 1973, p 24.
11. Kleiman D: Hospital philosopher confronts decisions of life. NY Times, January 23, 1984, pp B1, B3.
12. Vercillo AP, Duprey SV: Jehovah’s Witnesses and the transfusion of blood products. NY State J Med 1988; 88:000-000.
13. Wons v Public Health Trust, 500 So 2d 679 (Fla Dist Ct App) (1987); Randolph v City of New York, 117 AD 2d 44, 501 NYS 2d 837 (1986); Taft v Taft, 383 Mass 331, 446 NE 2d 395 (1983).
14. In re Osborne, 294 A 2d 372 (DC Ct App 1972).
15. Mill JS: On liberty, in Adler MJ (ed): Great Books of the Western World. Chicago, Encyclopaedia Britannica, Inc, 1952, vol 43, p 273.