Dakami Dagiti “Mangkukulam” a Makilablaban Kadagiti Toro
DAGITI toro nagdadakkelanda. Tunggal maysa mabalin nga agdagsen iti kaguduat’ tonelada. Dagiti dua a kakabsatko a babbai ken siak ti gagangay a makilaban kadagiti agtutubo a toro, ngem dagitoy ket dadakkelen nga animal, a nakabutbuteng dagiti sarada. Siempre, mabalinmi koma ti nagkedked a makilaban kadakuada, ngem kasano komat’ panagtignay ti bunggoy? Nabayadandan ti iseserrekda tapno kitaen ti Las Meigas (Dagiti Mangkukulam) a makilaban kadagiti toro, ket dikam kayat a paayen ida. Nagmartsakami a buyogen ti panagkedked iti plaza de toros.
Mabalin a masmasdaawkayo no aniat’ gapu a dagiti tallo nga agkakabsat a babbai makilablabanda kadagiti toro. Bueno, dayta iti kinapudnona ket saan a panangipakita a dagiti babbai nalaingda met a kas kadagiti lallaki iti daytoy a propesion. Ti basta pakasapulan unay iti ekonomia ti nangiduron kadakami a sumrek iti daytoy a lubong ti kinalalaki.
Kas tin-edyers, pimmanawkami iti ilimi idiay makin-amianan a laud nga España ket nagturongkami idiay Madrid, a sadiay inanamaenmi ti makasarak iti trabaho. Ngem idi awan ti nasarakanmi, sinurotmi ti balakad ti maysa a gayyem nga idi ket maysa a torero ket inkeddengmi ti “mangpadas iti gasatmi kadagiti toro.” Inawaganmi dagiti bagbagimi ti Las Meigas (Dagiti Mangkukulam) agsipud ta dayta ket maysa a nagan a nalaka a mangilasin iti lugar a naggapuanmi idiay makin-amianan nga España ken kasta met inanamaenmi a kulamen dagiti toro. Kalpasan laeng iti dua a tawen a narigat a panagsuro, nagbalinkami a napasnek a mannakilaban kadagiti toro.
Dagiti Peggad ken Ipapatay
Gagangay a makilabankami kadagiti ubbing pay a dua- wenno tallo-tawen a toro, a saan unay a nauyong ken nabileg. Ngem dayta dina kayat a sawen nga awanen ti peggad, ta nasigsiglatda ken naparparagsit. Nagasatkami, nupay kasta, ket malaksid iti pannakapilay ti lipaylipay, di makaay-ayo a garadgad, ken ti sugat iti saka, nalisianmi iti nakaro a pannakadangran. Uray pay idi sinangomi dagidiay a nagdadakkel a lalakayen a toro, pimmanawkami iti plaza a di nadangran.
Bayat ti panawen ti toreo, masansan a makilabankami iti uppat a toro iti agsapa ken uppat manen iti malem. Kamaudiananna, patayenmin ti toro a kas iti kalaka ti panangurnosmi iti kamami. Kinapudnona, bayat ti walo a tawen, nakilabankami ken pinataymi dagiti 1,500 a toro kadagiti plaza de toros iti intero nga España, agraman idiay Portugal ken Francia. Ti kalatmi isut’ pannakagun-od iti kontrata maipaay iti Sud America, a sadiay pudno a makasapulkami iti dakkel a kuarta, nga umdasen a manggatang iti maysa a rantso ket mangtaraken kadagiti toro a pakilaban.
Nupay no ti pannakasapul ti umdas a gastuen ti nangirugi kadakami, nabayagen a ti tarigagaymi nga agpasiar, dayaw, ken kinabaknang ti nangnangruna a nakatignayanmi. Nupay napeggad, tinagiragsakmi dayta! Pudno unay, maulit-ulit, makangngegkami kadagiti damag iti natay a mannakilaban iti toro, ket daytoy ti nangapektar kadakami iti sumagmamano nga aldaw, isu a nakalkaldaang a mangipalagip kadakami kadagiti peggad a nairaman. Ngem di nagbayag napagballigianmin daytoy temporario a panagdanag. Bayat ti iseserrekmi iti plaza de toros, imbes a kablaawanmi ti maysa ken maysa iti naimbag a gasat, kunaenmi: “Ituloy ti pannakilaban!”
Naiduma a Kita iti Pannakilaban
Kalpasanna, idi 1984, adda napasamak a namagbalin kadagiti kakabsatko, da Milagros ken Elda, ken siak ket tiningitingko dagiti kalatmi ken, kinapudnona, ti panagbiagmi. Dakam amin a tallo rinugianmi ti nakipagadal iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Naragsakankami iti nasursuromi maipapan iti Pagarian ti Dios ken maipapan iti masanguanan a Paraiso nga inkari ti Dios. Ngem idin immayen ti narigat a pangngeddeng. Ti kadi trabahomi maitunos iti ad-adalenmi?
Kamaudiananna, dua a bambanag ti nangkumbinsir kadakami a dikam maitultuloy ti karerami kas torero. Umuna ngem amin, pinaliiwmi ti kasasaad iti plaza de toros. Ti kinapanatiko ti panagsultip ti bunggoy a kas iti sirko a Romano. Dayta kadit’ maitutop kadagiti Kristiano a babbai?
Ti maikadua a parikut adda pakainaiganna iti nadiosan a salaknib. Dandani amin a torero, gaput’ Katolikoda, sapulenda ti salaknib iti paboritoda a Madonna wenno “santo.” Nakakitaak pay kadagiti dadduma a mangibangon iti maaw-awit nga altar iti kuartoda iti otel tapno pagkararaganda, nga agtalekda a daytoy ti mangispal kadakuada manipud iti pannakadangran iti plaza de toros. Nupay kasta, nabigbigmi a dikam mabalin ti dumawat iti salaknib ken ni Jehova no gaggagaraenmi ti agbalin a naranggas kadagiti animal ket ikabilmi ti biagmi iti peggad tapno makasapul ti kuarta ken paragsaken ti bunggoy. Inkeddengmi ti agikkat iti toreo.
Di pay nabayag nga inaramidmi daytoy a pangngeddeng idi natungpal ti nabayagen nga ur-urayenmi a kontrata iti Sud America. Maysa a gundaway a makasapul iti kinabaknang a petpetpetanmin. Ngem natibkerkami iti pilimi, ket idi Oktubre 3, 1985, inaramidmi ti maudi a panagparangmi kas “Dagiti Mangkukulam.” Agarup makatawen kamaudiananna, nabautisarankamin, ket ipapaaymin ti bagbagimi iti ‘pannakilaban iti nasayaat a pannakidangadang iti pammati.’—1 Timoteo 6:12.
Agkakaduakami pay laeng iti trabaho ngem iti maysa a restaurant imbes nga iti plaza de toros. Maragsakankam unay ta nasarakanmi ti banag a nasaysayaat ngem ti dayaw ken kinabaknang—maysa a nasayaat a relasion iti mannakabalin-amin a Dios ken ti sigurado a namnama maipaay iti masanguanan. Inanamaenmi a dumtengto ti tiempo inton mabalintayton nga aprosan dagiti atap a toro idiay baro a lubong ti Dios, a sadiay ti tao wenno animal “didanton mangdangran wenno mangdadael . . . ta ti daga pudno a mapnonto iti pannakaammo ken Jehova a kas dagiti dandanum saknapanda ti baybay.” (Isaias 11:9)—Kas insalaysay ni Pilar Vila Cao.