Panangmatmat iti Lubong
Namakdaar ti Europa Maipapan iti Panagraranget Dagiti Tribo
“Dagiti tattao ket nalakanto laeng nga agbalin nga automatiko a mananggura ken manangpapatay,” imballaag ni José-María Mendiluce, maysa nga espesial a pannakabagi ti nangato a komisioner ti NU para kadagiti nagkamang. Kinuna ni Mr. Mendiluce, a nangbusbos iti 19 a bulan a nangtarawidwid iti programa ti NU kadagiti nagkamang idiay dati a Yugoslavia, a maysa a “napeggad unay a kamali” ti panangmatmat a dagiti tattao a Balkan ket “naisalsalumina unay kadagiti dadduma a taga Europa,” ket kinunana a ti umasping a panagraranget dagiti tribo ti nalaka laeng a rumsua iti dadduma a pagilian ti Europa. “Ti la kasapulan ket maysa a krisis ti ekonomia ken sumagmamano a mananglais a politiko a mangipabasol iti dayta kadagiti imigrante wenno napanglaw a tattao wenno tattao a talaga a naisalsalumina,” kinunana. Sigun iti padamag ti The New York Times, imbaga ni Mr. Mendiluce a dagiti lider nalakada laeng a makiwkiwan ti panaggiginnura “babaen ti panangisaknap kadagiti kinaulbod iti media ken panangsugsog iti panagraranget,” ket inwaragawagna a dagidiay nangpirma kadagiti tratado iti talna saanda a binaliwan ti kababalinda, no di ket intultuloyda ti “aggiginnura ken agpipinnatay.”
Panangabuso ti Australia iti Alkohol
Ti naimbag a damag idiay Australia isut’ ibabassit ti alkohol nga in-inumen ti pagilian. Ngem ti dakes a damag isut’ kaskasdi a pannakapukaw ti pagilian iti “$A6 bilion ken 6,000 a biag iti kada tawen,” gapu iti panangabuso iti alkohol, kuna ti The Sydney Morning Herald. Impalgak ti nabiit pay a report a naawagan Dimensions and Effects of Alcohol Abuse a 88 porsiento kadagiti lallaki ken 75 porsiento kadagiti babbai idiay Australia ti uminum iti de-alkohol, ket dinakamatna ti ilalanlan ti panaginum dagiti babbai ken ti “panagbartek” dagiti tin-edyer kas dagiti kangrunaan a pakaigapuan ti panagdanag.
Napaay Dagiti Panagregget ti Talna ti NU Gapu iti Kurang a Pundo
Manamnama a dumanon iti $3.7 bilion ti magastos ti NU iti panangtaginayon ti talna iti daytoy a tawen. Nupay kasta, “ti pannakapaay dagiti kameng a pagilian a mangbayad iti bingayda ti mamagduadua no kabaelan met laeng ti organisasion nga ibaklay ti gastos dagiti programa iti masanguanan wenno kabaelanna met laeng a sustentuan dagiti panagregget iti talna a madama a maiwaywayat,” kuna ti The New York Times. Manamnama nga isubli ti NU ti nagastos dagiti nasion a tumultulong kadagiti pannakaiwayat ti pannakataginayon ti talna iti agarup $1,000 iti kada bulan agpaay iti kada soldado a naibaon. Ngem napalabasen dagiti bulbulan a di pay la naisubli dagiti nagastos dagiti pagilian a nangibaon kadagiti tropa agpaay kadagiti operasion idiay dati a Yugoslavia ken idiay Cambodia. Idi arinunos ti Abril, dagiti saan pay a nabayadan nga utang para iti pannakataginayon ti talna nadanonnan ti $1.5 bilion, nga addaan kanayonan a $970 milion a di pay nabayadan para iti regular a badyet. Gapu ta saan pay a naisubli ti nagastosda, dadduma a gobierno kadagiti napanglaw a a pagilian ti nangpaawiden kadagiti puersada wenno nagkedkeden a makiraman kadagiti kabbaro nga operasion.
Tawen ti Gura
“Ti tawen kas ti 1992 ti mangilatak manen iti dadduma a kadaanan nga isyu maipapan iti kababalin ti tao,” kuna ti magasin a Newsweek. “Dagitoy a panagsisina—kaarruba maibusor iti kaarruba, rasa maibusor iti rasa, nasionalidad maibusor iti nasionalidad—ti kanayon a pagduyosantayo, ket dagiti pasamak ita a tawen ti mangparnuay kadagiti panagduadua no maparparmektay met laeng dagitoy a panagsisina.” Kinunana: “‘Guraem ti kaarrubam’ ti agparang a replan ita a tawen.” Apay a nalatak unay iti 1992 ti “pananggura ti tao”? “Ti nakaro nga anarkia ti kangrunaan a makagapu iti kinaranggas iti napalabas a tawen,” kuna ti Newsweek, agraman ti “kellaat a saan a kinatalged ti ekonomia” a sinaruno ti pannakarbek ti Komunismo ti Soviet. Nainayon iti daytoy ti panaggiginnura dagiti rasa wenno tribo nga insungsong dagiti agtuturay ti gobierno. Dagiti kadi panangtaginayon dagiti militar iti talna ti solusion? “Addan idiay Cyprus, a namagsina kadagiti komunidad dagiti Griego ken Turko, dagiti tropa ti N.U. iti ngangngani 20 a tawen. Gapu ta natalgedda iti sidong ti pannalaknib ti N.U., ti dua a dasig awan unay ti panggepda a makikompromiso iti maysa ken maysa,” kinuna ti Newsweek.
Mapukpukawen a Babbai
Ad-adu ti babbai ngem kadagiti lallaki babaen iti ratio a 105 iti kada 100 kadagiti nabaknang a pagilian kas ti Britania, Estados Unidos, Francia, ken Switzerland. Ngem ipakita ti estadistika ti NU nga idiay Asia pinullo a milion a babbai ti mapukpukaw. Kas pangarigan, ti Afghanistan ken Bangladesh ti addaan laeng iti 94 a babbai iti kada 100 a lallaki, ti India ket addaan iti 93, ket ti Pakistan addaan laeng iti 92. Impakita dagiti opisial a bilang ti China nga adda 114 a barito nga agtawen ti maysa aginggat’ dua iti kada 100 a babbai. Apay a basbassit? “Itudo dagiti eksperto ti mamagpeggad-biag a panangidumduma a sagsagabaen dagiti babbai, a mamagbalin a basbassit ti gundawayda nga agbiag ngem kadagiti lallaki: ti mangpili-iti-sekso nga aborsion ken panangpapatay kadagiti babbai a maladaga, kurang-sustansiana a taraon ken pannakaaywan ti salun-at, agsasaruno a panagsikog ken nadagsen unay a trabaho,” kuna ti The Washington Post. Malaksid pay, iti dadduma a kultura, dagiti mangal-ala iti sensus dagiti lallaki ti mangilaksid kadagiti babbai wenno saan a mapalubosan a makisarita kadagiti babbai. Ket dadduma nga amma, gaput’ bainda nga ad-adut’ annakda a babbai ngem lallaki, ti mangilibak iti sekso dagiti annakda.
Bumasbassit ti Maipaspasngay Idiay China
Ipadamag ti The New York Times nga ipakita ti estadistika ti 1992 ti kabassitan a bilang dagiti naipasngay a nairekord idiay China—18.2 a naipasngay iti kada 1,000 a tao, a bimmaba manipud iti 23.33 idi 1987. Nupay saan a manamnama a maipatungpal agingga ti tawen 2010, nagun-odan ti target “gapu iti kasta unay a panangipaalagad ti partido ti politika ken dagiti amin nga opisial ti Gobierno iti panagplano ti pamilia ken ti panangiwayatda kadagiti epektibo a pamay-an,” kuna ni Peng Peiyun, ministro ti State Family Planning Commission. Iti sidong ti programa, dagiti lokal nga opisial ti mangipamusposan iti ibabassit ti bilang dagiti maipasngay kadagiti bukodda a masakupan ket madusada no saanda a maipaalagad dayta. Iti adu a kaso, kaipapanan daytoy ti kapilitan a pannakakapon dagiti babbai nga addaanen anak ken ti dakkel a panagmulta dagiti di autorisado a nagpasngay. No saan a makabayad dagiti taga aw-away, makumpiskar wenno maala a kapilitan dagiti sanikuada, ket masansan a marebba dagiti balayda. Ti 1.17 bilion nga agtataeng idiay China ti mangbukelen iti agarup 22 porsiento iti populasion ti lubong.
‘Kangrunaan a Parikut ti Salun-at Inton Tawen 2000’
Ipadpadles dagiti opisial ti medisina ti Francia a ti “nakaro a type-C hepatitis ti kangrunaanto a parikut ti salun-at idiay Francia inton tawen 2000.” Kinuna dagiti naadaw manipud iti report ti medisina a nagparang iti periodiko ti Paris a Le Monde a ti parikut addaan dua a kangrunaan a pakaigapuan: ti “panangiyalison iti dara ti mangisaksaknap iti virus” ken ti “nangnangruna nga agresibo nga itatanor [ti virus] iti makapapatay a kitana.” Napattapatta a 500,000 inggat’ 2,000,000 a tao idiay Francia ti naakaranen iti virus ket 62 porsiento kadagitoy ti maaddaanto iti makapapatay a hepatitis, ken cirrhosis ti dalem wenno kanser iti uneg ti 10 inggat’ 30 a tawen. Kuna dagiti doktor a nupay awanan pay laeng iti sintoma ti kaaduan a tao a naakaran iti hepatitis C, ti panagimbagda ket mapagduaduaan.
Peggad ti Basura iti Law-ang
“Dagiti basura idiay law-ang ti ad-adda nga agbalbalin a parikut dagiti panagbiahe idiay law-ang,” ipadamag ti Süddeutsche Zeitung. Ti damo a Kumperensia ti Europa Maipapan iti Basura iti Law-ang, a naangay idi Abril idiay Darmstadt, Alemania, ti nangiparang “iti saludsod nga aniat’ rumbeng nga aramiden iti yan dagiti basura idiay law-ang a buklen dagiti saanen nga agan-andar a satellite, nausar ken naibasuran a paset dagiti rocket, wenno napukaw a kagawaan kadagiti nasapsapa a mision iti law-ang.” Napattapatta a nasurok a 7,000 a banag a kas ti kadakkel ti bola ti tennis wenno daddadakkel pay ti sipepegges nga agrikosrikos iti aglawlaw ti daga, agraman ti nasurok a 100,000 a babbabassit pay a banag. Dagiti panagbiahe ti Russia ken E.U. ti makinggapuanan iti 95 porsiento kadagiti basura iti law-ang. “Kadagiti kallabes a tawen, addan dagiti gistay panagdidinnungpar dagiti agan-andar a kagawaan idiay law-ang ken dagiti basura a sipepegges nga agrikosrikos,” kuna pay ti periodiko. “Ti nainget a pananglapped iti basura ken ti internasional a panagkaykaysa kadagiti masanguanan a proyekto idiay law-ang ti kakaisuna a solusion la ketdi no saan a mapasardeng dagiti panagbiahe idiay law-ang inton sumaganad a milenio.”
Panagsususik Idiay Japan Gapu iti Bandera ken Kanta ti Pagilian
Ipanayag dagiti nabiit pay a nairuar a rekord ti panagmimiting dagiti mannursuro kadagiti eskuelaan publiko idiay Yamato, Japan, nga “impaulog [dagiti prinsipal dagiti eskuelaan] ti maysa a direktiba ti Ministri ti Edukasion maipapan ti pannakaibitin ti bandera ti nasion ken ti pannakakanta ti kanta ti nasion . . . , agpapan pay iti nainget nga ibubusor dagiti mannursuro,” kuna ti Mainichi Daily News. “Ti isyu nga iraman ti Hinomaru [bandera ti nasion] ken ti Kimigayo [kanta ti nasion] kadagiti seremonia ti eskuelaan ti namartuat iti panagsususik iti intero a pagilian gapu iti pannakainaig dagitoy iti nakaro a nasionalismo ken imperialismo ti Japan idi panawen ti gubat.” Sigun iti Asahi Evening News, dagiti bumusbusor inaigda ti bandera ken kanta ti nasion iti panagdayaw iti emperador ket kunada a ti panangpilit kadagiti ubbing a mangkanta iti kanta ti nasion “ket panangipilit kadakuada iti maysa nga espesipiko a kredo ti relihion.” Kunada a malabsing dagiti wayawaya ti relihion ken konsiensia a nailanad kadagiti kalintegan nga adda iti konstitusion.
Naibutaktak Dagiti Nuklear a Didigra
Naipakaammon iti publiko ti nabayagen a nailimed nga ayan dagiti kakaruan a nuklear nga aksidente ti lubong, kuna ti inaldaw a pagiwarnak ti Paris nga International Herald Tribune. Iti pannakilinnaslasna a mangpartuat kadagiti nuklear nga igam, nangbangon ti dati a gobierno ti Union Soviet iti maysa a planta ti plutonium idiay Kabambantayan ti Ural. Manipud idi nangrugi ti pannakaibangonna idi 1948 inggat’ 1951, dagiti radioaktibo a basura ti planta ket basta naitambak kadagiti aglawlaw a karayan, a maus-usar met laeng iti panagtalon ken main-inum. Sa idi 1957, dadduma a nuklear a basura sadiay ti bimtak, a nangiruar iti adu a radioaktibo a material iti atmospera ti daga. Sabali pay nga insidente ti napasamak idi 1967, idi a nagmaga ti kabangibang a danaw a nausar a pangitambakan iti nuklear a basura. Naiyangin dagiti radioaktibo a basura iti maysa a nasaknap a disso. Patien dagiti sientista a ti panangmulit ti radioaktibo manipud iti tallo nga insidente ti nangapektar iti 450,000 a tao.