Pilat Wenno Tukak—Ania ti Nagdumaanda?
ITI adun a siglo addaan dagiti pilat ken tukak iti dakes a pakasaritaan. “Makapataudda iti tukak-tukak.” “Mapagbalin dagiti mangkukulam ti tattao a pilat ken tukak.” Asinot’ di pay nakangngeg iti estoria ti engkantada a ti nalaad a tukak nagbalin a naguapo a prinsipe idi inagkan ti maysa a prinsesa? Nupay kasta, gapu iti kinalatak ni Kermit the Frog iti programa ti ubbing iti TV a “Sesame Street” ken iti “The Muppet Show,” nasaysayaaten ti panangmatmat ti tattao kadagiti tukak. Ania ti kinapudno maipapan kadagiti tukak ken pilat? Kasano a nagdumada?
Lawlawagantayo ti di umiso a panangipapan—dagiti virus, saan a dagiti pilat, ti mangpataud kadagiti tukak-tukak. Ket dagiti sarsarita ti basta—estoria ti engkantada, di agpayso ken sariugma. Ket nupay talaga nga adda dagiti mangkukulam, dida mapagbalin ti maysa a tao a tukak wenno pilat.
Masarakan dagiti tukak ken pilat iti kaaduan a paset ti lubong, ngem awan dagiti tukak iti Antarctica, ket awan met dagiti pilat iti Arctic ken Australia. Addada agarup 3,800 a kita ti tukak ken pilat, a dita nasurok a 300 dagiti pilat. Gapuna, kasanoyo a mailasin ti pilat manipud iti tukak? Sumungbat ti The World Book Encyclopedia: “Kaaduan a pudno a pilat ak-akaba ken nadipdippig ti bagida ken nataytayengteng, namagmaga ti kudilda ngem dagiti kaaduan a pudno a tukak. Dagiti pudno a pilat gagangayen a napnoda kadagiti tukak-tukak, ngem nalamuyot ti kudil dagiti pudno a tukak. Saan a kas ti kaaduan a pudno a tukak, ti kaaduan a pudno a pilat agnaedda iti daga. Tumapog laeng dagiti adulto iti danum no agpaaduda.” Gagangayen a masarakan dagiti tukak iti asideg ti danum, a nakasagana a lumagto iti danum no mangngegda nga umadanikayo. Kaaduan a tukak adda laeng ngipenda iti makin-ngato a panga. Awan ti ngipen dagiti pilat. Gapuna, agpadada a mangalun-on iti biktimada.
Adu kadagiti tukak ken pilat ti agpataud iti nasamay a sabidong. Ti poison arrow frog (Dendrobates pumilio) iti Costa Rica a lumabaga ti kolorna ti maysa a pagarigan. Dadduma a sabidong ti tukak ti nalaka a makapatay iti maysa a tao. Kunaen ti libro a Biology: “Dagiti katutubo a tribu iti tropiko masansan a sabidonganda dagiti murdong ti panada babaen ti pangigusugos kadakuada kadagitoy a tukak.” Iti libro ti Biblia nga Apocalipsis, naipadis dagiti “narugit a napaltiingan nga ebkas” kadagiti tukak. Apay a kasta? Agsipud ta iti Linteg Mosaiko, narugit a taraon dagiti tukak. Saan a nadakamat dagiti pilat iti Biblia.—Apocalipsis 16:13; Levitico 11:12.
[Dagiti ladawan iti panid 31]
Kannawan: Pilat. Baba: Tukak