Panangala iti Tutot ti Rubber Tree—Trabaho a Mangapektar iti Biagyo
Babaen ti koresponsal ti Agriingkayo! idiay Nigeria
NO ALAS singko ti agsapa, nasipnget ken nalamiis ti napuskol a kabakiran ti Nigeria. Iti balay a naaramid iti pitak a bloke iti tengnga ti kabakiran, agriing ni John ken agpelles. Sa rummuar iti kasipngetan nga awit-awitna ti silaw, plastik a timba, ken bassit a kutsilio a nagkurba ti tademna. Iti sumaganad nga uppat nga oras, agkaraakar iti nadumaduma a kayo, a manggedged iti ukis ti tunggal kayo.
Daytoy ti damo iti napaut ken agsasaruno a pasamak a mabalin a mangapektarton iti biagyo. Iti ania a pamay-an? Agsipud ta rubber tree dagiti kayo a gedgeden ni John. Ket ti goma a makabura kadagiti marka ti lapis ti maysa kadagiti kapatgan ken kasaknapan ti pannakausarna a gameng.
Rinibu a Produkto
Panunotenyo laengen ti maaramidan ti goma iti biagyo. Mabalin a naaramid iti goma dagiti suelas ken takon ti sapatosyo. Mabalin nga adda foam a goma ti palonapin a nainayon iti uneg ti alpombra ken mueblesyo. Mabalin a naaramid iti goma ti garter ti kawesyo. No agtudtudo, mabalin nga alaenyo ti kapote ken botasyo a naaramid iti goma. Mapankay aglangoy? Naglaon iti goma dagiti kawesyo a pagdigus, goggles, ken fin. Diyo kayat ti aglangoy? Nalabit a kaykayatyo ti basta tumpaw iti goma a balsa wenno agay-ayam iti goma a bola para iti playa. Iti uneg ken ruar ti balayyo, mabalin nga adda dagiti lastiko, goma a burador, ken goma a pigket. No maturogkayo inton rabii, mabalin nga agiddakayo iti kutson ken pungan a naaramid kadagiti produkto ti goma. No malamminkayo, mabalin a kepkepanyo ti pagkargaan ti napudot a danum a naaramid iti goma.
Malaksid kadagidiay a banag, nagadu a produkto a sigurado a saan unay nga agkurri no awan dagiti piesada a naaramid iti goma—dagiti sapatilia, koria, gasket, pagsibug, roller, wenno balbula. Ti ordinario a kotse, kas pagarigan, ti addaan iti agarup 600 a piesa a goma. No dagupen, sigun iti The World Book Encyclopedia, 40,000 agingga iti 50,000 a produkto ti goma ti mapatpataud.
Aniat’ mamagbalin iti goma a makatulong unay? Napaut, makaandur-pudot, mabennat, makaandur-danum, nairut, ken mangkissay iti tagtag. Usigenyo ti pilid, pilid man ti bisikleta, de-motor a lugan, wenno eroplano. Agsipud ta goma, saan a magasgas a dagus ti pilid iti kanayon a pannakaidennetna iti kalsada, saanto met a mauram gapu iti kanayon a pannakairadradna. No agmanehokayo iti kapitakan, dikayto madanagan a masarut ken madersa ti pilidyo; saanto met nga agrunot. Saan laeng a lapdan ti goma ti iseserrek ti danum iti uneg ti pilid no di pay ket lapdanna ti iruruar ti puersa ti angin nga adda iti uneg. Kasta met a no agbiahekayo, ti mangkissay iti tagtag a kalidad ti goma kadagiti pilidyo ti tumulong tapno saanyo unay a marikna dagiti tagtag a maigapu kadagiti lasonglasong iti kalsada. Talaga a no awan ti goma, marigatan koma dagiti mangpatpataud a mangaramid kadagiti pilid.
Isu a mabalin nga umanamongkayo a dagiti mangal-ala iti tutot ti rubber tree a kas ken ni John ti mangipapaay iti napateg a serbisio a mangapektar iti biagtayo iti positibo a pamay-an. Siempre, saan a naggapu iti kayo ti amin a goma. Iti industria, dakkel ti paset dagiti sintetiko a goma, a napataud kadagiti kemikal. Dagitoy a goma ti addaan iti pagimbagan ken pagkapuyan. Adu a produkto ti mangusar kadagitoy a dua, ket masansan a maikeddeng ti pilien babaen kadagiti agdama a presio. Dadduma a produkto ti mangusar iti naglaok a sintetiko ken natural a goma. Naglaon ti kaaduan a pilid ti lugan iti ad-adu a sintetiko a goma ngem iti natural a goma. Nupay kasta, agsipud ta saan unay a makaandur ti sintetiko iti kumarkaro a pudot, mausar ti ad-adu a proporsion ti natural a goma kadagiti pilid ti pangkarera a kotse, trak, bus, ken eroplano.
Panangala iti Tutot ti Rubber Tree
Agtubo dagiti rubber tree iti napudot, matutudo a klima iti asideg ti equator. Kaaduan kadagiti natural a goma ti lubong ti aggapu kadagiti plantasion idiay Abagatan a Daya ti Asia, nangnangruna iti Malaysia ken Indonesia. Ti dadduma pay ti aggapu iti Abagatan nga America agraman Laud ken Central Africa.
No innemen ti tawenna a mabalin a pangalaanen ni John iti tutot ti rubber tree. Kalpasanna, mangpataudto ti kayo iti goma iti sumaganad a 25 agingga iti 30 a tawen ken tumayag agingga iti agarup 20 a metro. No “agretiro” ti rubber tree iti panagpataud, mabalin nga agtultuloy a dumakkel iti katayag nga 40 a metro, ken mabalin a lumakay iti napnekan a tawen a 100 a tawen wenno nasursurok.
Kasla gatas ti itsura ti goma a direkta nga aggapu iti kayo imbes a kas iti pilid ti kotse. Naglaon iti nagbabassit a partikulo ti goma daytoy a kasla gatas a substansia a maawagan latex. Goma ti agarup 35 a porsiento iti latex. Danum ti kaaduan.
Tapno maala ti latex, manggedged ni John iti diagonal iti ukis [ti kayo]. Dumanon daytoy a gedged iti kagudua iti aglawlaw ti kayo. Siaannad a saan unay a nauneg ti gedgedenna, tangay daytat’ mangdadael iti kayo. Agaruyoten a dagus ti latex kalpasan a nagedged; agtedted iti igid ti gerger ti gedged sa maitáya iti kasla tasa a kawayan nga imbitin ni John iti kayo. Agtultuloy ti panagtedtedna iti dua wenno tallo nga oras, sa agsardeng.
Maysa wenno dua nga aldaw kalpasanna, inton mangala manen ni John iti tutot ti rubber tree, gedgedannanto manen ti baba ti immuna. Inton sumaganad, gedgedannanto manen ti babana. Inton agangay, maala ti maysa a panel iti ukis ti kayo. Ita mangrugin a mangala ni John iti tutot iti sabali a paset iti kayo a mangipalubos iti paset a maimbagan a naan-anay tapno pangalaanto manen inton sumaganad a tiempo.
Napardas ti panagtrabaho ni John, a maymaysana nga agdakdakiwas iti naulimek a kabakiran, a manggedgedged iti kaykayo tapno agpaaruyot ti latex. Inton agangay, sarungkaranna manen ti tunggal kayo ket ikabilna iti timbana ti naurnong a latex. Sumaganad, nayonan ni John ti latex iti formic acid ken danum. Pumalet daytoy ken tumangken a kas iti panangpatangken ti suka iti gatas. Sa susuonenton ni John ti sangatimba a latex nga agturong iti kangrunaan a kalsada, a sadiay a kolektaen ti trak nga aggapu iti asideg a planta a pagprosesuan iti goma.
Agawid itan ni John tapno agdigus, mangan, ken aginana. No mumalem unayen, inton pumanaw manen iti balayna, nakakawesen a sinanakman ken siaawit iti maletin. Ita, saan a mapan iti nadumaduma a kayo no di ket agbalaybalay. Kas maysa a regular payunir a ministro, naan-anay a makiramraman ni John iti trabaho a panangasaba ken panagaramid-adalan.
Bayat a mangidadaulo ni John iti umuna a panangyadalna iti Biblia iti dayta nga aldaw, makadanonton ti latex a naurnongna iti planta a pagprosesuan. Sadiay a maisinanto ti goma iti danum, mapamagaan, ken masedsed kadagiti pakete tapno maibiahe. Di agbayag, maipanton idiay Inglatera, Japan, wenno ti Estados Unidos. Mangpataud ti sangalubongan nga industria ti natural a goma iti nasurok a lima a milion a tonelada ti goma iti kada tawen. Nupay adda rigrigatna, adda posibilidadna a dagiti goma a suelas ti sumaganad a sapatosyo ti naggapu iti kayo a nangalaan ni John iti tutot ti rubber tree.
[Ladawan iti panid 18]
Ni John iti pagtrabahuanna a mangal-ala iti tutot dagiti rubber tree
[Ladawan iti panid 20]
Ni John a makiramraman iti Nakristianuan a ministerio