Watchtower ONLINE A LIBRARIA
Watchtower
ONLINE A LIBRARIA
Iloko
  • BIBLIA
  • PUBLIKASION
  • GIMONG
  • g99 3/8 pp. 28-29
  • Panangmatmat iti Lubong

Awan video-na ti napilim.

Pasensiakan, adda problema iti pannakai-load ti video.

  • Panangmatmat iti Lubong
  • Agriingkayo!—1999
  • Subtitulo
  • Umasping a Material
  • Dagiti Kappasngay ken ti Ut-ot
  • Ti Singasing ti Estudiante Nagtun-oy iti Pannakatakuat
  • Alikamen a Mangtulad iti Kinanataengan
  • Naipalgak a Historia
  • Kissayan Dagiti Agbibiahe a Tumatayab ti Dagsenda
  • Dagiti Maladaga ken ti Pakdaar Maipapan iti Diro
  • Panagsigarilio Tapno Kumuttong
  • Ti Di Natalged a Panggedan Pagpeligruenna ti Salun-at
  • Konsentrasion ti Aso
  • Kadaanan a Mapa nga Addaan Nanumeruan a Distansia
  • Innem a Bilion iti 1999
  • Diro—Nasam-it nga Agas
    Agriingkayo!—2002
  • Diro—Ti Sagut ti Uyokan iti Tao
    Agriingkayo!—2005
  • Panangmatmat iti Lubong
    Agriingkayo!—1993
  • Diro, Rara
    Pannakatarus iti Kasuratan, Tomo 1
Kitaen ti Ad-adu Pay
Agriingkayo!—1999
g99 3/8 pp. 28-29

Panangmatmat iti Lubong

Dagiti Kappasngay ken ti Ut-ot

Napaneknekan dagiti managsirarak idiay London’s University College nga ad-adu ti ut-ot a marikna dagiti kappasngay ngem kadagiti adulto ken napapaut a mariknada dayta. “Iti laeng napalabas a 10 a tawen a naammuan a makarikna dagiti maladaga ken kappasngay iti ut-ot,” kuna ti The Sunday Telegraph ti London. Kasakbayanna, limmasat dagiti maladaga a kurang ti bulanda iti naut-ot a panangagas ken operasion a di naineksionan kadagiti pangep-ep iti ut-ot. Patien itan dagiti doktor a mabalin nga adda napaut nga epekto ti kasta a panangagas iti reaksionda iti ut-ot, uray pay inton nataengandan. Ngamin, ti natural a mekanismo a ‘mangep-ep’ iti ut-ot a marikna dagiti dadakkelen nga ubbing ken adulto ket saan nga agkurri a naimbag kadagiti maladaga a kurang ti bulanda. Sigun iti periodiko, ad-adu pay a paset ti pakariknaan dagiti maladaga iti ut-ot, ket uray la agbalin a sensitibo unay no masagid ti bassit a sugat ti kudilda nupay nabayagen a naglunit.

Ti Singasing ti Estudiante Nagtun-oy iti Pannakatakuat

Tangay sinurot dagiti astronomo ti insingasing ti maysa nga estudiante ti astrophysics iti maysa nga unibersidad, adda manen nainayonda iti listaan dagiti planeta nga agrikrikus kadagiti bituen malaksid iti inittayo. Insingasing ni Kevin Apps, maysa nga estudiante idiay University of Sussex, England, kadagiti astronomo a da Dr. Geoffrey W. Marcy ken Dr. R. Paul Butler, a nakatakuaten iti siam a dadduma pay a kakasta a planeta, a birokenda ti 30 pay a nalibtawanda a bituen a kaasping ti init. Inaramidda dayta ket natakuatanda ti maysa a planeta a kas iti kadakkel ti Jupiter nga agrikrikus iti maysa kadagiti bituen. Tapno mapili ni Apps dagiti bituen nga insingasingna a mausig, “nagusar iti kabaruan nga impormasion ti satellite ket pinilina dagiti bituen a posible unay nga addaan kadagiti planeta nga agrikrikus kadagitoy,” kinuna ni Dr. Marcy. Agdagupen a 12 ti bilang dagiti naammuan a planeta nga adda iti ruar ti sistema solar gapu iti daytoy a takuat​—agraman ti maysa pay a planeta a natakuatan ti dua nga astronomo. Sigun iti The New York Times, natakuatan amin dagitoy iti las-ud ti tallo a tawen.

Alikamen a Mangtulad iti Kinanataengan

Nupay tarigagayan ti adu a tattao nga umubing ken pumigsa ti riknada, adda napataud nga alikamen a mangiparikna iti maysa a tao nga isut’ lakay, baket, ken nakapuyen, kuna ti Aleman a periodiko a Die Zeit. Dagiti dodoktor ken ti maysa a kompania a pagkonsultaran iti panagpataud iti kawes, nagaramidda iti alikamen a mangtulad iti kinanataengan tapno maawatan dagiti nars ken diseniador ti produkto “no kasanot’ panangmatmat dagiti lallakay ken babbaket iti lubong.” Ti alikamen buklen dagiti benda ken nagsaipan a manglimitar iti panaggaraw, 14 a kilo a buli tapno maiparikna ti ikakapuy ti masel, natatangken ken timmamburog a bambanag iti uneg ti sangapares a guantes tapno umirteng dagiti ramay, headphone a manglapped iti napipigsa nga uni, ken iskrin nga agingga iti 50 a porsiento ti kissayanna iti makitam ken mangpakudrep iti panagkita. Isingasing ti Die Zeit: “Siasinoman nga awan pay 60 anyosna agpagnapagna koma a nakaaruat iti kastoy iti sumagmamano nga oras, tapno maawatanna ti nagdudumaan ti agsasabali nga edad.”

Naipalgak a Historia

“Dua a siglo kalpasan ti historiko a rinnupak a nangtungday iti namnama ni Napoleon a mangparmek iti imperio ti Britania, ti bunggoy dagiti barko a pakigubat ti emperador ti Francia ket natakuatan iti ababaw a baybay ti Mediteraneo,” kuna ti The Toronto Star. Idi 1798, kabayatan ti Battle of the Nile, ti nangidaulo a barko nga L’Orient ken dagiti barko a La Seriuse ken La Artemise ket pinalned ti British Navy, nga indauluan ni Admiral Horatio Nelson. Ti Pranses nga arkeologo iti baybay a ni Franck Goddio isut’ nakatakuat iti bunggoy dagiti barko a pakigubat iti 11 a metrot’ kaunegna a baybay, dua a kilometro manipud iti takdang ti Alexandria, Egipto. “Ditoy a naikeddeng ti nagtungpalan ti Europa,” kinuna ni Goddio.

Kissayan Dagiti Agbibiahe a Tumatayab ti Dagsenda

Bumassit dagiti bekkel, dalem, ken dadduma pay a lalaem ti sumagmamano a tumatayab sakbay ti napaut a panagbiaheda, kuna ti New Scientist. Agbussog a naimbag dagiti bar-tailed godwit, kas kadadakkel ti gull nga agpagnapagna iti danum a tumatayab nga agbiahe iti nagbaetan ti Alaska ken New Zealand, sakbay ti diretso a panangtayabda iti 11,000 a kilometro. Natakuatan dagiti managsirarak a da Theunis Piersma, iti University of Groningen idiay Netherlands, ken ni Robert Gill, iti U.S. Geological Survey, a sulnitan dagiti tumatayab ti ilulukmegda babaen ti panangpabassitda kadagiti lalaemda a mangproseso iti taraon agingga iti 25 a porsiento. Kunaen ni Gill: “Taginayonenda a kalalainganna laeng ti kapasidad ti lalaemda tapno, inton agdissoda manen, matunawanda iti taraon ken agsubli manen ti dati a kasasaad dagiti lalaemda.”

Dagiti Maladaga ken ti Pakdaar Maipapan iti Diro

Sigun iti Science News, ti diro ket buklen dagiti bitamina, mineral, ken antioxidant. Kaaduanna, no nakaykayumanggi ti diro, ad-adu ti antioxidant-na. Nupay kasta, adtoy ti pakdaar ti UC Berkeley Wellness Letter: “Pulos a dika pakanen iti diro dagiti ubbing nga awan pay makatawenda.” Adda inaktibo a Clostridium botulinum iti agarup 10 a porsiento ti diro ken makasabidong dayta kadagiti maladaga. “Ti kinakaro ti sabidong ket mangpataud iti apagapaman a sakit agingga iti nakaro a paralisis ken kellaat nga ipapatay, no di maagasan,” kuna ti Wellness Letter. Nupay kasta, maibilang a natalged ti diro para iti dadakkelen nga annak.

Panagsigarilio Tapno Kumuttong

Mapilitan dagiti babbalasitang nga agsigarilio gapu iti “tarigagayda a kumuttong,” kuna ti periodiko a The Globe and Mail ti Canada. Idi napagsaludsodan ti 832 a babbalasitang a taga Canada ken 1,936 a babbalasitang a taga Britania nga agedad iti 10 agingga iti 17, adu kadakuada ti “nangilista iti panagsigarilio a pangsandi iti pannangan” ken aktibidad a mangpukaw iti ganasda a mangan. Adu a babbalasitang ti nangibaga a patienda a “no isardengda ti agsigarilio, ad-adunto manen ti kanenda ken lalo a dumagsenda.” Kinuna ti Globe a “sigun iti report, dagiti babbalasitang ti kangrunaan a nangpaadu iti dagup dagiti amin a tin-edyer nga agsigsigarilio. Isu met la gayam nga umad-adu dagiti babbai nga addaan kanser iti bara.”

Ti Di Natalged a Panggedan Pagpeligruenna ti Salun-at

Sigun iti Science News, ti di natalged a masakbayan ti panggedam mabalin a pagpeligruenna ti salun-atmo. Kadagiti 10,000 nga agserserbi iti gobierno ti Britania a nakipaset iti napaut a pannakasurbey ti salun-atda, maysa a grupo a buklen ti nasurok nga 600 a lallaki ken babbai ti nakangngeg kadagiti sayangguseng iti las-ud ti uppat a tawen a ti departamentoda ket mailako iti pribado a sektor. Kabayatanna, iti promedio, kimmapuy ti salun-at dagidiay kameng daytoy a grupo no idilig kadagidiay sabsabali a nakipaset iti panagadal a natalged ti panggedanda. Ngimmato ti kolesterol iti dara dagidiay kameng ti grupo a di natalged ti panggedanda ket immadu iti 40- agingga iti 60-a porsiento dagiti naapektaran ti pusoda iti ischemia. Kuna ti Science News: “Dagitoy a trabahador napaneknekan met nga ad-adda a maliwayanda ti agehersisio, lumuklukmegda, nasurok a 9 nga oras ti pannaturogda, ken diborsiado wenno nakisinada iti asawada.”

Konsentrasion ti Aso

Kasano nga agbalin ti aso a nalaing a detektor iti droga? Ilawlawag ti magasin a New Scientist a ti napigsa a panagangot ken “nakapamaysa a konsentrasion” ti maysa kadagiti maipakalikagum. Sigun iti report, “ti nalaing a detektor masapul a kabaelanna nga ipamaysa ti trabahona nga agsukisok iti droga, uray no adut’ pakasingaanna iti aniaman nga eropuerto wenno sangladan.” Ket nupay napaut ti rutina a panangsukimat kadagiti surat, “naipamaysa ti atension dagiti aso a saan man la a makalibas kadakuada . . . uray ti 0.5 a gramo a heroin . . . a naiseksek iti sako a napno iti sursurat.” Idi 1993 adda nairusat a nakabalballigi a programa a nangpaadu iti aso; nasurok a 50 a porsiento kadagiti aso ti nakualipikar kas para sukain iti droga nga agserbi iti Australian Customs Service. Iti las-ud ti pannakapaadu ti sumagmamano a kaputotan dagiti aso, naikalikagum met kadagitoy dagiti kababalin a kas iti panagayatda iti pammadayaw, nainkasigudan a kinalaingda nga aganup, kinaandur, ken kinatured.

Kadaanan a Mapa nga Addaan Nanumeruan a Distansia

Ipadamag ti Agence France-Presse a nakasarak dagiti Tsino nga arkeologo iti 2,300-anyosen a kinitikitan a gambang a plato gayam a mapa, nga addaan nanumeruan a distansia. Ti mapa, a mangipakita iti bassit a paset ti makin-amianan itan a Probinsia ti Hopeh, idiay makin-amianan a Tsina, mangus-usar iti eskala a mapattapatta a 1:500. Nai-drawing met iti dayta ti naarian a mosolio ni King Wang Cuo, a nagbiag idi maikapat a siglo K.K.P. Kinuna ni Du Naisong, managsirarak iti China’s Forbidden City: “Saan laeng a daytat’ kadaanan a mapa a natakuatan idiay China no di ket ti kadaanan ditoy lubong a mapa a nakaisuratan dagiti numero.”

Innem a Bilion iti 1999

Nasurok nga innem a bilionton ti populasion ti lubong iti daytoy a tawen, kuna ti Pranses a pagiwarnak a Le Monde. Nupay kasta, nabannayat ti iyaadu ti populasion. Ti tinawen nga iyaadu ket 30 a porsiento a basbassit ngem idi dekada 1960. Ti maysa a gapu iti daytoy nga ibabannayat ket ti pannakausar dagiti panglapped iti panagsikog ken ad-adun ti maad-adal dagiti babbai. Sigun iti damag, nasurok a maysa a bilionen dagiti agtutubo a 15 agingga iti 24 anyosdan, idinto ta nasurok a 578 a milion a tattao ti nasuroken a 60 anyos.

    Dagiti Publikasion iti Iloko (1984-2025)
    Ag-log out
    Ag-log in
    • Iloko
    • I-share
    • Ti Kayatmo a Setting
    • Copyright © 2025 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Pagannurotan iti Panagusar
    • Pagannurotan iti Kinapribado
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Ag-log in
    I-share