Ania ti Masakbayan ti Panangkontrol iti Armas?
KADAGITI kallabes a tawen, pinagsasaritaan dagiti gobierno iti intero a lubong dagiti pamay-an tapno maparmek ti maiparit a pannakailako dagiti babassit nga armas. Ti tema ket inusigen ti United Nations General Assembly. Naisaganan dagiti report, naaramiden dagiti rekomendasion, ken naawaten dagiti resolusion. Nupay kasta, ipatuldo dagiti kritiko a ti panangipamaysa laeng kadagiti maipuslit a mailako kaipapananna a saan a masiputan ti adu a kapipigsaan nga aglaklako iti armas—dagiti gobierno a mismo.
Kinapudnona, saan a nalawag ti nagdumaan ti legal ken maiparit a panaglako iti igam. Adu nga igam a maiparit ti legal idi a nailako. Masansan a matakaw ken maipuslit a mailako dagiti igam a nailako idi damo kadagiti departamento ti militar wenno polisia. Kasta met a gagangayen a mailako manen dagiti igam iti sumaganad a gumatang a di ammo wenno awan pammalubos ti orihinal a naglako. Kuna ti maysa nga artikulo iti pagiwarnak nga Arms Control Today: “Dagiti gobierno ti nasion ti nangnangruna koma a mangikagumaan a mangparmek iti maiparit a panaglako kadagiti nalag-an nga igam ken mangusig iti akemda iti agdama a legal a panaglako kadagiti igam.” Nupay adu ti mangnamnama a maparmekto inton agangay ti panaglako iti babassit nga armas, kinuna ti maysa a periodista: “Gapu ta dagiti lima a permanente a miembro ti [United Nations security] council ti mismo nga aglaklako iti nasurok a 80% a mailaklako nga armas iti lubong, nalabit saantay a seggaanen a maparmek dayta.”
Ti mangdegdeg pay iti parikut a panangkontrol iti pannakailako dagiti babassit nga armas ken nalag-an nga igam ket medio nalaka a partuaten dagita nga igam. Nupay agarup sangadosena la a pagilian ti agparpartuat kadagiti komplikado nga igam a kas iti tangke, eroplano, ken barko de gerra, nasurok a 300 nga agparpartuat iti 50 a nasion ti agar-aramid itan iti adu a nalag-an nga igam. Ti dakkel ken umad-adu a bilang dagiti agparpartuat iti armas saanda laeng a paaduen ti igam nga urnong ti nasion no di ket ikkanda met ti gundaway ti militar, dagiti rebelde, ken kriminal nga organisasion a mangpaadu iti armasda.
Mapagsusupiatan Unay nga Isyu
Agingga ita, naipamaysa unay ti atensiontayo iti pannakausar dagiti babassit nga armas kadagiti pagilian nga adda gubat. Ngem, mapagsusupiatan unay ti isyu a panangkontrol iti armas kadagiti medio natalged a pagilian a sadiay awan ti gubat. Kuna dagidiay napasnek a manangitandudo kadagiti nainget a linteg a mangkontrol iti paltog nga ad-adu ti panangpapatay no ad-adu ti paltog. Kunada nga idiay Estados Unidos, a sadiay saan a nainget dagiti linteg ken adu ti paltog, adu ti pumatay ken mapapatay iti tunggal naikeddeng a bilang ti tattao, ngem idiay England, a sadiay nainget ti panangkontrol iti paltog, bassit ti panangpapatay. Dagus a sumungbat dagiti bumusbusor kadagiti linteg a panangkontrol iti paltog nga idiay Switzerland, nalaka laeng a makagun-od ti paltog dagiti tattao, ngem bassit ti panangpapatay.
Ipamatmat dagiti panagadal a ti mangpakaro pay iti bambanag ket, ad-adu ti mapapatay idiay Estados Unidos babaen ti sabali nga igam ngem iti amin a mapapatay iti adu a pagilian iti Europa. Ngem, adda dadduma pay a pagilian nga ad-adu ti mapapatay babaen ti sabali nga igam ngem iti amin a mapapatay idiay Estados Unidos.
Gagangayen ti panagusar—ken di umiso a panagusar—iti estadistika tapno maipapati ti maysa a partikular a panangmatmat. Ket no maipapan iti tema a panangkontrol iti paltog, agparang nga iti tunggal argumento, kasla adda nainkalintegan a katupagna a kontra-argumento. Narikut dagiti isyu. Nupay kasta, umanamong ti kaaduan nga eksperto a malaksid iti panangikut iti paltog, adu a banag ti pakaigapuan ti iyaadu ti krimen ken panangpapatay.
Masansan nga ibaga ti nabileg a National Rifle Association idiay Estados Unidos: “Saan a patayen dagiti paltog ti tattao; tattao ti mangpapatay.” Sigun iti daytoy a panangmatmat, ti paltog, nupay naaramid a mangpapatay, di makapatay a bukodna. Masapul a guyoden ti tao ti gatilio, inggagara man wenno saan. Siempre, ikalintegan ti dadduma a pinalaka ti paltog ti panangpatay ti tattao iti padada a tattao.
Panangpitpit Kadagiti Kampilan a Pagbalinen a Subsob ti Arado
Sigun iti Biblia, ti parikut a panangpatay ti tattao iti padada a tattao ket saan a marisut babaen ti panangikkat laeng iti paltog kadagidiay agpanggep a pumatay. Parikut ti kagimongan ti krimen, saan laeng a parikut gapu iti kaadda ti paltog. Ti talaga a solusion ramanenna ti panangbalbaliw iti kababalin ken disposision dagiti tattao a mismo. Napaltiingan ni propeta Isaias a nangisurat: “[Ti Dios] pudno unay a mangukomto iti tengnga dagiti nasion ket ilintegna ti bambanag maipapan iti adu nga ili. Ket pitpitendanto dagiti kampilanda a pagbalinen a subsob ti arado ken dagiti pikada a pagbalinen a pangarbas a getgetteng. Ti nasion saanto a mangitag-ay iti kampilan maibusor iti nasion, saandanto met a sursuruenen ti pannakigubat.”—Isaias 2:4, NW.
Saan nga imposible daytoy, kas pagarupen ti dadduma. Matungtungpalen ti padto ni Isaias itatta kadagiti pudno a Kristiano iti intero a lubong. Ti simboliko a panangpitpitda kadagiti igamda tapno pagbalinen nga alikamen ti kappia iparangarangna ti nasged a tarigagayda a mangay-ayo iti Dios ken makipagnaed a sitatalna kadagiti sabsabali. Inton agangay, iti sidong ti Pagarian ti Dios, tunggal maysa ditoy daga ket naan-anayton nga agnaed a sitatalna ken sitatalged. (Mikias 4:3, 4) Saanton a patayen dagiti paltog ti tattao. Saanton a patayen ti tattao ti padada a tattao. Awanton dagiti alikamen a pangpapatay.
[Dagiti ladawan iti panid 10]
“Pitpitendanto dagiti kampilanda a pagbalinen a subsob ti arado”