Ti Panawentayo a Panagleddaang
“PAGAY-AYATKO a makita ti sangalubongan a kappia iti kaaldawak,” kuna ti maysa nga agtutubo nga estudiante iti kolehio, “ngem ammok a daytoy arapaap laeng gapu kadagiti panaggugura iti lubong.” Kastoy kadi ti mariknayo? Ti kadi kasasaad ti lubong agparang nga awan panginanamaan kadakayo?
Ti kasta a nalidem a panangmatmat saan nga awan ti nakaibatayanna. Dagiti kasasaad ti lubong ket napeggad manipud kadagiti adu a punto de vista. Ti kaadda ti sangatauan agpegpeggad. Ti amin iti daga, taraon ken danum ti marugrugitan iti nakaparpartak. Kumaro dagiti kasasaad iti ekonomia ket agpangpangato ti krimen, isu a mabutbuteng a kankanayon dagiti adu maipaay iti biag ken sanikuada. Awan kaparisna ti riribuk ken rigat iti lubong.
Ti ad-adda pay a makariribuk isu ti pammutbuteng ti nuklear a pannakapukaw nga agbitbitin a kas nangisit a lupot a nangabbungot iti isuamin a daga bayat ti panagtultuloy dagiti gubat ken iyaalsa nga awan ti pagilasinan ti panagpatinggana. Iti panangiyebkasna iti panagleddaang dagiti adu, kinuna ti sabali nga estudiante: “Kasla awan ti pudno a maaramidan ti indibidual iti isyu iti nuklear a gubat.”
Uray pay no ti nuklear a pannakapukaw ti mabalin a malapdan, ti kaadda ti tao agpegpeggad babaen iti basta kinaadu unay ti sangatauan. “Umadu ti sangaglobo a populasion iti kasta unay ken nakaparpartak ta inton tawen 2000—16 a tawtawen laengen manipud ita—ti lubong, nga addaan kadagiti nainayon a binilion, dinanton kabaelan ti mangipaay iti umdas a taraon ken enerhia, uray saanen a dakamaten dagiti pagtrabahuan, pagtaengan, edukasion ken panangaywan iti salun-at,” ipadamag ti magasin a Parade. “Ket ti mabalin a mapasamak inton agtengnga ti maika-21 a siglo (inton dagiti maipasngay itoy a dekada makagtengdan iti kinanataengan) riribukenna ti kapanunotan.”
Tinawen, minilion ti matay gapu iti nakaam-amak a nutrisional a kasasaad kadagiti adu a rumangrang-ay (Third World) a pagpagilian. Kuna ti eksperto idiay U.S. Census Bureau’s Center for International Research: “No saan a maala a sipapartak ti intemasional nga addang tapno mangtengngel iti populasion, makitak ti pannakaburakburak dagiti sistema dagiti gobiemo.” Ti nasaksakbay a nakita, a maipakuyog iti ibabassit dagiti kangrunaan a gameng, isu ti agsaksaknap a malnutrision ken sakit, ti nakaad-adu nga iyaakar, kumarkaro a bisin, ti sibil a panagdadangadang ken uray pay gubgubat.
Ngem, ti kumarkaro a panaggugura ti tao ken ti kinaagum lapdanna ti inanama a dagiti tattao marisotdanto dagiti parikutda ken dida pagkikinnaawatan iti nainkalintegan ken natalna a pamay-an. Ti linteg iti kinabileg agballigi bayat a ti kinaranggas agbalin a gagangay a pamay-an iti panangiyebkas kadagiti di panagkikinnaawatan, pudno man dayta wenno mapampanunot laeng. Ti “dati” a panangipateg iti panagkakabsat—pannakaseknan ken panagraem—ti ngangngani mapukawen iti modemo a lubongtayo. Pudno, kas impadto ti Biblia, adda “panagdanag dagiti nasnasion, a saanda nga ammo ti pamuspusanda . . . , ket dagiti tattao agdanagda gapu iti buteng ken pananginanama kadagiti bambanag nga umayto iti mapagnaedan a daga.”—Lucas 21:25, 26.
‘Ngem, sigurado, bayat ti pannakabigbig dagiti nataengan a tattao iti umadanin a pannakadadael iti napeggad a panawentayo, mabalinda ti mangaramid kadagiti katulagan a mangipanamnama iti sangalubongan a kappia ken kinawadwad,’ mabalin a kunayo. Ket gaput’ matarigagayan daytoy, daytoy kadi ket maysa a napudno a namnama? Ania ti ipakita ti historikal a rekord?