Agballiginto Kadi Dagiti Gakat Maipaay iti Internasional a Talged?
“TI Cold War, a nangpespes iti lubong iti nasurok nga 40 a tawen, kasla nagpatinggan, kaasi ti Dios,” kuna ti One World, maysa a magasin ti WCC (World Council of Churches). “Dagiti napateg a pasamak idiay Makintengnga ken Makindaya nga Europa . . . kasla naimbag a pakpakauna maipaay iti talna ken talged idiay Europa ken ti intero a lubong,” innayon ni Anglicano a mannurat a John Pobee, iti Programme on Theological Education ti WCC.
Dagiti pannakabagi ti WCC ket saanda la nga is-isu iti pananginaig iti Dios kadagiti gakat ti tao maipaay iti internasional a talged. Idi Abril 1991, kalpasan unay ti gubat idiay Persian Gulf, ni Papa Juan Paolo nangipatulod iti mensahe ken sekretario-heneral idi ti NU a ni Javier Pérez de Cuéllar a sadiay kunana: “Dagiti obispo kadagiti Iglesia Katolika iti Makintengnga a Daya ken ti Lumaud addaandat’ panagtalek iti aramid ti Naciones Unidas . . . Manginanamada a, baeten ti Naciones Unidas ken dagiti napalaing nga organisasionna, dagidiay nga impagteng ti kallabes a gubat iti maysa a kasasaad ti nakaro a panagkasapulan didanto mapaay a makasarak iti internasional a panangrikna ken panagtutunos.”
Ad-adda pay, ti Vaticano ket maysa kadagiti 35 nga Estado a nangpartuat ken nagpirma agpadpada iti 1975 a Helsinki Agreement ken ti 1986 nga Stockholm Document. Idi impakaammo ti Naciones Unidas ti 1986 kas ti “Internasional a Tawen ti Talna,” simmungbat ti Papa babaen panangawisna kadagiti pannakabagi dagiti kangrunaan a relihion ti lubong a makipaset iti panangrambak iti “Sangalubongan nga Aldaw ti Kararag Maipaay iti Talna.” Idi Oktubre 1986, dagiti pannakabagi ti Budhista, Hindu, Islamiko, Shinto, Anglicano, Lutheran, Greek Orthodox, Judio, ken sabsabali pay a pammati ket nagtugawda a sangsangkamaysa idiay Assisi, Italia, ket nagsusublatda a nagkararag maipaay iti sangalubongan a talna.
Sumagmamano a tawen kalpasanna, iti maysa a sermon nga impaayna idiay Roma, ti Anglicano nga Arsobispo ti Canterbury nalagipna ti nasao nga okasion. “Idiay Assisi,” kunana, “nakitatayo a ti Obispo ti Roma [ti papa] mapagtitiponna dagiti Kristiano nga Iglesia. Makapagkararagtayo a sangsangkamaysa, makapagsao a sangsangkamaysa ken makapagtignay a sangsangkamaysa maipaay iti talna ken pagimbagan ti sangatauan . . . Iti dayta a panangirugi iti kararag maipaay iti sangalubongan a talna nariknak nga addaak iti saklang ti Dios a nagkuna ‘Kitaenyo agaramidak iti maysa a baro a banag.’”
Dagiti sabsabali a relihion, nupay saanda a nairepresentar idiay Assisi, ket optimistikoda met maipapan kadagiti gakat ti tao maipaay iti internasional a talged. Maysa nga editorial iti Die Kerkbode, ti opisial a pagbasaan ti Dutch Reformed Church ti Makin-abagatan nga Africa, kunana: “Mapaspasarantayo ti panagbalbaliw agturong iti maysa a baro a lubong nga urnos. Daydiay nagparang a di maipagarup sumagmamano a tawen ti napalabas ket mapaspasamak iti sango dagiti matatayo. Ti panagkakappia a mapaspasamak iti dakdakkel a buya ti lubong iti nagbaetan ti Union Soviet ken ti Lumaud addaan nalawa a rehional a kinapateg. Iti ayantayo ditoy lubong, dagiti kannawidanna nga agbibinnusor a tattao ken dagiti di mapagkakappia nga agkakabusor ket agsasaritadan iti maysa ken maysa, ken ti duron agturong iti ‘talna’ ket agparparangen iti amin a lugar . . . Manipud Nakristianuan a panangmatmat, amin a panagregget a mangiyeg talna kadagiti tattao ket rebbeng a maabrasa. Makapagkararagtayo maipaay iti talna iti panawentayo.”
Bembendisionan kadi ti Dios dagiti gakat ti tao maipaay iti internasional a talged?
Aniat’ Kunaen ti Biblia?
No maipanggep iti panagpannuray kadagiti natauan a panangikagumaan, mangidatag ti Biblia iti maysa a diretsaan a pakdaar: “Dika agkammatalek kadagiti prinsipe, wenno iti anak ti tao, a kenkuana awan ti pannakaisalakan. Ti angesna agpukaw, isu agpulang iti dagana; iti dayta met la nga aldaw dagiti pampanunotna agpukawda.” (Salmo 146:3, 4) Ti agdama-aldaw nga irarang-ay agturong iti talna mabalin a kasla makaparegta. Ngem kasapulantayo ti agbalin a realistiko. Ti bileg dagiti tattao ket nakedngan. Masansan, dagiti pasamak ket daddadakkelda ngem dagiti tao. Mammanoda a mailasin dagiti makin-uneg nga allon, dagiti nailemmeng a puersa, a mangpaay kadagiti kasayaatan pannakaibalabalana a gakatda.
Pito gasut a tawen sakbay panawen ni Jesus, iti kaaldawan ni mammadto Isaias, dagiti papangulo a Judio nangiplanoda maipaay iti talged baeten kadagiti internasional a pannakitulag kadagiti kaparanget a pagilian iti pamay-an a maidilig iti mapaspasamak ita. Kadagidiay met nga aldaw, dagiti relihiuso a papangulo sinuportaranda ti ar-aramiden dagiti politiko. Ngem impakdaar ni Isaias: “Agaramidkayo iti gakat, ket madadaelto dayta! Baliksenyo ti aniaman a sao, ket dinto mataginayon.” (Isaias 8:10) Ti gakatda nagballatek ketdi a maysa a makadidigra a pannakapaay. Mapasamak kadi ti isu met laeng a banag ita?
Wen, mabalin, yantangay baeten iti isu met laeng a mammadto, inwaragawag ti Dios nga Isu ket addaan Bukodna a pamay-an ti panangipaay iti talged ditoy daga. Daytantot’, saan a baeten iti aniaman a natauan nga organisasion, no di ket baeten iti maysa a rusing ti Israelita nga ari a ni David. (Isaias 9:6, 7) Daytoy nga Agtawid ken Ari David ket isu ni Jesu-Kristo, nga, idi inimtuod ni Poncio Pilato, inannugotna nga isu ket maysa nga Ari ngem kunana: “Ti pagariak saan a paset daytoy a lubong.” (Juan 18:36; Lucas 1:32) Kunapudnona, ti Pagarian ni Jesus ket nailangitan. Ket daytoy—saan a ti Naciones Unidas wenno aniaman a naindagaaan a napolitikaan a nasion—ti mangiyeg iti manayon, mapagpiaran a talged iti daytoy a daga.—Daniel 2:44.
Impadles ni Jesu-Kristo a ti Pagarianna mangrugi nga agturay kadagiti langlangit iti panawen nga addanto “gubgubat ken damdamag ti gubgubat,” ken ‘dagiti nasion tumakderto a maibusor iti nasion ken pagarian maibusor iti pagarian.’ Ti kaitungpalan ti padto markaanna ti 1914 kas ti panawen a napasamak dayta ken ilasinna dagiti tawen manipud idin kas “ti panungpalan ti sistema dagiti bambanag.”—Mateo 24:3, 6-8.
Aniat’ kaipapanan daytoy? A ti panawen a nabati maipaay itoy agdama a sangalubongan nga urnos ket nakedngan, ket din agbayag agpatinggan. Pagtaudan kadi dayta ti panagdanag wenno ladingit? Saan no lagipentayo ti kinaulpit, ti di kinahustisia, ti panangparigat, ti pannakigubat, ken amin a panagsagaba a nangmarka itoy a sistema dagiti bambanag. Sigurado a maysanto a bang-ar ti kaadda iti sidong ti maysa nga agturay a maipapan kenkuana kunaen ti ti Sao ti Dios, ti Biblia: “Kenkuana ti espiritu ni Jehova agtaengto, ti espiritu ti kinasirib ken pannakaawat, ti espiritu ti patigmaan ken kinamaingel, ti espiritu ti pannakaammo ken ti panagbuteng ken ni Jehova.”—Isaias 11:2.
Pudpudno a Talged ditoy Daga
Iti kinapudnona, awanto a pulos ti pudpudno a talged ditoy daga agingga, nga iti sidong ti Pagarian ti Dios, ti padto ni Isaias ket matungpal iti sangalubongan a rukod: “Mamarsuaak kadagiti baro a langlangit ken maysa a baro a daga; ket dagiti immun-una a bambanag didanto malagipen, ket didanto met umapayen iti puso.” (Isaias 65:17) Kasano man kaadu dagiti kararag nga idatag dagiti relihiuso a papangulo maipaay itoy a lubong, dagiti natauan a gakat maipaay iti internasional a talged dida masukatan ti pamay-an ti Dios para iti panangipaay iti talna ken talged.
Ti sangalubongan, permanente a talged nga iserrek ti Pagarian ti Dios ket nadayagto. Adtoy ti maysa laeng kadagiti panangiladawan a masarakan idiay Biblia: “Ket pitpitendanto dagiti kampilanda a tadtadem ti arado ket dagiti gayangda a kumkumpay a pagpukan. Ti nasion dinanto ilayat ti kampilan maibusor iti sabali a nasion, ket didanto met sursuruenen ti gubat uray kaano. Ket agtugawdanto tunggal maysa, iti sirok ti kayona nga ubas ken iti sirok ti kayona a higos, ket awanto ti mangpabuteng kadakuada; ta ti ngiwat ni Jehova dagiti buybuyot sinaona.”—Mikias 4:3, 4.
Ti laeng talged nga impasiguro ti Dios a mismo ti permanente ken mapagtalkan. Ngarud, imbes nga ikabilyo ti panagtalekyo kadagiti piprinsipe, apay a dikay ipaay ti panagtalekyo kenkuana? Iti kasta masarakanyo a pudno dagiti sasao ti salmista: “Naragsak daydiay adda kenkuana ti Dios ni Jacob a badangna, a ti inanamana adda ken Jehova a Diosna, ti Nangaramid iti langit ken daga, ti baybay, ken amin nga adda kadakuada, Daydiay mangsalimetmet iti kinapudno nga agnanayon.”—Salmo 146:5, 6.
[Kahon iti panid 7]
Ti Iglesia Katolika ken ti Internasional a Politika
“Nupay kuna ni Kristo a ti pagarianna ket ‘saan a ditoy a lubong,’ dagiti nangato ti saadna a klero ken ti kinapapa kas maysa nga institusion sibabaran a nakipaset kadagiti internasional ken napolitikaan a panagsisinnalisal ti nasion sipud pay panawen ni Constantino.”—The Catholic Church in World Politics, ni Propesor Eric Hanson iti Jesuit Santa Clara University.