Edukasion nga Addaan Panggep
“Isurom ti nalinteg a tao ket dumegdegto iti pannakaammo.”
1. Ania ti inanamaen ni Jehova kadagiti adipenna no iti pannakaammo?
NI Jehova isu ti “Dios ti pannakaammo.” (1 Samuel 2:3) Isurona dagiti adipenna. Impadto ni Moises a kunaento dagiti sabali nga il-ili maipapan iti Israel: “Pudno unay a daytoy dakkel a nasion masirib ken mannakaawat nga ili.” (Deuteronomio 4:6) Rebbeng nga adu met koma ti ammo dagiti pudno a Kristiano. Masapul a nalaingda nga estudiante ti Sao ti Dios. Iti panangipakitana iti panggep ti kasta a panagadal, insurat ni apostol Pablo: “Dakami . . . saankam a nagsardeng a nangikarkararag kadakayo ken indawdawatmi a mapnokayo koma iti umiso a pannakaammo iti pagayatanna iti amin a kinasirib ken naespirituan a pannakaawat, tapno magnakayo a maikari ken ni Jehova tapno iti kasta makaay-ayokayo a naan-anay kenkuana bayat nga itultuloyyo ti agbunga iti isuamin nga aramid a naimbag ken rumang-aykayo iti umiso a pannakaammo iti Dios.”
2. (a) Aniat’ kasapulan tapno magun-odan ti umiso a pannakaammo iti Dios? (b) Kasano a tinaming ti Bagi a Manarawidwid dagiti Saksi ni Jehova daytoy a banag?
2 Ti panagadal a ti panggepna isu ti pananggun-od iti umiso a pannakaammo iti Dios ken dagiti panggepna sapulenna ti umno nga edukasion. Ngem adu a tao a nakaammo iti kinapudno ti Sao ti Dios ti agnanaed kadagiti pagilian a sadiay nakirang wenno awan ti gundawayda a gumun-od iti maitutop a sekular nga edukasion. Maysa a disbentaha dayta kadakuada. Tapno marisut daytoy a parikut, iti adun a tawen nangiyurnos ti Bagi a Manarawidwid dagiti Saksi ni Jehova kadagiti klase iti panagbasa ken panagsurat a maangay kadagiti kongregasion nga agkasapulan iti dayta. Nasurok a 30 a tawenen ti napalabas, nangipablaak ti pagiwarnak ti Brazil a Diario de Mogi iti maysa nga artikulo a napauluan “Makidangadang dagiti Saksi ni Jehova Maibusor iti Kinanengneng.” Kinunana: “Maysa a kualipikado nga instruktor ti mangrugi a . . . siaanus a mangisuro iti sabsabali nga agbasa ken agsurat. . . . Gapu kadagiti kasasaad a mangtignay kadakuada kas ministro ti Dios, masapul a parang-ayen dagiti estudiante ti pannakaammoda iti pagsasao tapno makaipaayda kadagiti diskurso.” Kas resultana, rinibon a tao iti intero a lubong ti nagbalin a nalaing nga estudiante ti Sao ti Dios. Dimmalanda iti daytoy a pamunganayan nga edukasion nga addaan natan-ok a panggep.
Dagiti Kinasigo a Kasapulan iti Panagbalin nga Epektibo a Ministro
3, 4. (a) Apay nga interesado dagiti pudno a Kristiano iti edukasion? (b) Aniat’ kasasaad idi iti Israel, ken ania a pamunganayan nga edukasion ti kasapulan unay iti uneg ti kongregasiontayo ita?
3 Interesado dagiti pudno a Kristiano iti edukasion, saan laeng a gapu ta kaay-ayoda ti makaadal, no di ket tapno agbalinda nga ad-adda nga epektibo nga adipen ni Jehova. Imbilin ni Kristo kadagiti amin a Kristiano a “pagbalinenyo nga ad-adalan dagiti amin a nasion, . . . nga isuroyo kadakuada ti amin a bambanag nga imbilinko.” (Mateo 28:19, 20) Tapno maisuroda dagiti sabsabali, masapul nga agsursuroda nga umuna, ket sapulen daytoy dagiti nasayaat a wagas ti panagadal. Nasken nga adda abilidadda a mangsukimat iti Kasuratan a siaannad. (Aramid 17:11) Tapno matungpalda ti annongenda, masapul met a nalaingda nga agbasa.—Kitaenyo ti Habacuc 2:2; 1 Timoteo 4:13.
4 Kas nakitatayo iti napalabas nga artikulo, addaantayo iti nasayaat a rason a mamati nga iti pangkaaduan, uray dagiti ubbing iti kadaanan nga Israel ammoda ti agbasa ken agsurat. (Oc-ocom 8:14; Isaias 10:19) Kasapulan dagiti Kristiano a ministro ita ti mangaramid kadagiti nadalimanek a nota bayat ti panangasabada kadagiti balbalay. Agsuratda, aginotarda kadagiti gimong, ken suratanda ti maadal a material. Amin daytoy sapulenna ti panagsurat a nalaka a basaen. Ti panangurnos kadagiti rekord iti kongregasion Kristiano kalikagumanna ti pamunganayan a pannakaammo iti aritmetika.
Dagiti Bentaha ti Umno nga Adal
5. (a) Aniat’ nagtaudan ti sao nga “eskuelaan”? (b) Ania ti gundawayan koma dagiti agtutubo?
5 Makapainteres, naggapu ti sao nga “eskuelaan” iti Griego a sao nga skho·leʹ, nga orihinal a kaipapananna “nawaya nga oras” wenno ti panangusar iti nawaya nga oras iti napasnek nga aramid, kas ti panagadal. Idi agangay nausar dayta a mangtukoy iti lugar a pakaangayan ti kasta a panagadal. Ipamatmat daytoy nga adda panawen idi a dagiti laeng naparaburan a klase—idiay Grecia ken iti kaaduan a dagdaga—ti naaddaan waya nga agadal. Nagtalinaed nga ignorante dagiti mangmangged a klase. Kadagiti kaaduan a pagilian ita, naikkan dagiti ubbing ken agtutubo iti panawen nga agadal. Gundawayan koma ngarud dagiti agtutubo a Saksi ti tiempo tapno umadu ti ammoda ken agbalinda a makabael nga ad-adipen ni Jehova.—Efeso 5:15, 16.
6, 7. (a) Ania dagiti sumagmamano a bentaha ti umno nga adal? (b) Kadagiti ania a pamay-an a makatulong ti panagadal iti ganggannaet a pagsasao? (c) Ania ti kasasaad ita dagiti adu nga agtutubo no maturposda ti panagadalda?
6 Ti pamunganayan a pannakaammo iti historia, geograpia, siensia, ken dadduma pay tulonganna dagiti agtutubo a Saksi nga agbalin a balanse a ministro. Saan laeng a nagduduma nga asignatura ti isuro kadakuada ti panageskuelada no di pay ket ti wagas ti panagsursuro. Di isardeng dagiti pudno a Kristiano ti agsursuro ken agadal no nagturposdan. Nupay kasta, ti maganabda iti panagadalda agpannuray iti panangammoda no kasano ti agadal. Agpadpada a matulongan ida ti sekular ken kongregasion a panagadal a mangparang-ay iti abilidadda nga agpanunot. (Proverbio 5:1, 2) No agbasada ad-adda a mailasinda no ania ti napateg, no ania ti masapul nga inotar ken ikabesa.
7 Kas pangarigan, ti panagadal iti ganggannaet a pagsasao saanna laeng a pasayaaten ti mental a kapasidad dagiti agtutubo no di ket pagbalinenna pay ida nga ad-adda a makagunggona iti organisasion ni Jehova. Kadagiti dadduma a sanga ti Watch Tower Society, nasarakan ti adu nga agtutubo a kakabsat nga adda pagimbagan ti kinalaing nga agsao wenno agbasa iti Ingles. Mainayon pay, pagreggetan koma ti amin a Kristiano a ministro a makapagsao a naimbag iti nakayanakan a pagsasaoda. Rebbeng a maiyebkas ti naimbag a damag ti Pagarian iti nalawag, umiso a pamay-an. Ipakita dagiti kinapudno nga adu nga agtutubo iti lubong ita ti nakapuy pay laeng nga agsurat ken agsao a siuumiso ken uray iti simple laeng nga aritmetika nupay nakapagturposda; ken bassit laeng ti ammoda maipapan iti historia ken geograpia.
Umdas nga Adal
8. Ania a kasuratan ti adda pakainaiganna iti sekular nga edukasion ken iti pannakabael ti maysa a mangsuportar iti bagina?
8 Gapuna, daytoy ti maitutop a gundaway nga usigen ti panangmatmat ti maysa a Kristiano iti sekular nga edukasion. Aniada a prinsipio ti Biblia ti nainaig itoy a suheto? Umuna, iti kaaduan a pagilian ti umiso a panagpasakop ken “Cesar” ipaalagadna kadagiti Kristiano a nagannak a pagadalenda dagiti annakda. (Marcos 12:17; Tito 3:1) No kadagiti agtutubo a Saksi, iti leksionda laglagipenda koma ti Colosas 3:23, a kunana: “Aniaman nga aramidenyo, aramidenyo a naimpusuan a kasla maipaay ken ni Jehova, ket saan a maipaay kadagiti tattao.” Ti maikadua a prinsipio a nainaig ket rumbeng a masuportaran dagiti Kristiano dagiti bagida, uray no maysada nga amin-tiempo a payunir a ministro. (2 Tesalonica 3:10-12) No kasadon, rumbeng a masuportaran a naimbag ti maysa a lalaki ni baketna ken dagiti agbalinto nga annakna, ken adda met koma maibinglayna kadagiti agkasapulan ken iti panangsuportar iti lokal ken sangalubongan a trabaho a panangasaba.—Efeso 4:28; 1 Timoteo 5:8.
9, 10. (a) Ania ti agparang a kasasaad iti adu a pagilian? (b) Ania ti mabalin nga ibilang ti maysa a payunir a ministro nga umdas a masapulan?
9 Kasano kaadu ti edukasion a kasapulan ti maysa nga agtutubo a Kristiano tapno maraem dagitoy a prinsipio ti Biblia ken matungpalna dagiti Nakristianuan nga obligasionna? Depende daytoy iti kasasaad ti pagilian. Nupay kasta, saan a kas kadagiti napalabas a sumagmamano a tawen, agparang nga iti adu a pagilian ita masapul ti nangatngato nga adal tapno makagun-od iti desente a sueldo. Ipakita dagiti naawat a report manipud kadagiti sanga ti Watch Tower Society iti nagduduma a paset ti lubong nga iti dadduma a lugar narigat ti makastrek kadagiti pagsapulan a desente ti sueldo no ti kababaan laeng nga adal nga ipaalagad ti linteg ti nalpas ti maysa wenno iti dadduma a pagilian no sekundaria wenno haiskul laeng ti naturpos ti maysa.
10 Aniat’ kayat a sawen ti “desente a sueldo”? Dina ipasimudaag dagiti pagsapulan a dakkel ti sueldo. Depinaren ti Webster’s Dictionary ti “desente” iti daytoy a konteksto kas “umdas, makapnek.” Kas pangarigan, ania ti makuna nga “umdas,” kadagiti agtarigagay nga agbalin a payunir a ministro ti naimbag a damag? Kadawyan a kasapulan dagita ti paset-tiempo a trabaho tapno saanda nga agbalin a “padagsen” kadagiti kakabsatda wenno iti pamiliada. (1 Tesalonica 2:9) Mabalin nga awagan ti sueldoda nga “umdas,” wenno “makapnek,” no la ket ta agbiagda a desente iti mateggedanda ken adda umdas a panawen ken pigsada a mangiringpas iti Nakristianuan a ministerioda.
11. Apay nga insardeng dagiti dadduma nga agtutubo ti payunir a serbisio, ket ania a saludsod ti tumaud?
11 Aniat’ masansan a kasasaad ita? Naipadamag nga iti dadduma a pagilian adu ti nanakman nga agtutubo a nagsardengen a nagadal kalpasan a naturposda ti naipaalagad a kaadu ti adal tapno makapagpayunirda. Awan ti trabahoda wenno sekular a kualipikasionda. No saan ida a suportaran iti pinansial dagiti dadakkelda, nasken a sumapulda iti paset-tiempo a trabaho. Mapilitan ti dadduma nga agtrabaho iti adu nga oras tapno adda umanay a kuarta a pagbiagda. Gapu iti pannakabannogda iti pisikal, isardengdan ti agpayunir. Ania ngay ti mabalin nga aramidenda tapno masuportaranda dagiti bagida iti pinansial ken makasublida iti payunir a serbisio?
Natimbeng a Panangmatmat iti Edukasion
12. (a) No maipapan iti edukasion, ania a dua a nalabes a panangmatmat ti liklikan ti maysa a Kristiano? (b) Kadagiti dedikado nga adipen ni Jehova ken dagiti annakda, ania ti maiparbeng a panggep ti edukasion?
12 Makatulong ti natimbeng a panangmatmat iti edukasion. Iti adu nga agtutubo iti lubong, ti edukasion ket tanda ti dayaw, banag a mangpalatak kadakuada iti kagimongan, ti tulbek ti narang-ay, materialistiko nga estilo ti panagbiag. Kadagiti dadduma, ti panageskuela ket maysa nga aramid a masapul a nadaras a malpas. Awan kadagitoy a panangmatmat ti maitutop kadagiti pudno a Kristiano. Ania ngay ngarud, ti makuna a “natimbeng a panangmatmat”? Matmatan koma dagiti Kristiano ti edukasion kas maysa a pamay-an iti panangragpat iti kalat. Kadagitoy maudi nga al-aldaw, ti panggepda isu ti panagserbi ken Jehova iti amin a kabaelanda ken iti kasayaatan a pamay-an. No iti pagilian a pagnanaedanda ket di umanay ti kababaan wenno uray ti sekundaria nga edukasion a mangiserrek kadakuada iti trabaho nga umdas ti mategged tapno masuportaranda dagiti bagida kas payunir, mabalin ngarud a kasapulan ti kanayonan nga edukasion wenno panagsanay. Ngem ti kangrunaan koma a kalatda isu ti amin-tiempo a serbisio.
13. (a) Kasano a nabalinan ti maysa a kabsat a babai idiay Filipinas ti nagtultuloy iti serbisiona kas payunir bayat ti panangsabetna kadagiti obligasionna iti pamiliana? (b) Ania a pakdaar ti naintiempuan?
13 Nangala dagiti dadduma kadagiti kurso a panagsanay a timmulong kadakuada a nakastrek iti trabaho ken nakipaset wenno nakasubli iti amin-tiempo a serbisio. Maysa a kabsat a babai iti Filipinas ti parasapul agpaay iti pamiliana, ngem tinarigagayanna ti agpayunir. Ipadamag ti sanga: “Naaramidanna daytoy gapu ta immawat iti kanayonan nga edukasion tapno makakualipikar kas maysa a certified public accountant.” Kinuna ti report ti isu met la a sanga: “Adu ditoy ti agad-adal pay laeng ngem nabalinanda nga inyurnos ti eskediulda tapno makapagpayunirda. Kaaduanna nga agbalinda a nasaysayaat nga agibumbunannag gapu ta nagaggagetda nga agadal, no la ket ta saanda a labsen ti agambision kadagiti nailubongan a kalat.” Ikkannatay koma ti naud-udi a komento iti rason nga agpanunot a naimbag. Masapul a di lipaten wenno baliwan iti materialistiko a kalat ti panggep ti kanayonan nga edukasion, no agparang a kasapulan daytoy.
14, 15. (a) Apay a ditay koma mangaramid kadagiti nainget a paglintegan no maipapan iti edukasion? (b) Ania a sekular nga edukasion ti inawat ti dadduma a responsable a kakabsat, ngem ania ti supapak daytoy?
14 Iti sumagmamano a pagilian, mangipaay dagiti sekundaria a pagadalan kadagiti bokasional a panagsanay a mangisagana iti agtutubo a Kristiano iti trabaho wenno panggedan inton agturpos. Uray no saan a kastoy ti kasasaad, iti dadduma a pagilian mangsapul dagiti nagaget nga agtutubo nga addaan laeng iti pamunganayan nga edukasion iti paset-tiempo a trabaho tapno adda umdas a pagpayunirda. Isu nga awan ti nainget a paglintegan a pabor wenno maibusor iti kanayonan nga edukasion.
15 Adu kadagiti agserserbi itan kas agdaldaliasat a manangaywan, iti hedkuarters ti Sosiedad, wenno iti maysa kadagiti sanga ti nakagun-od laeng iti pamunganayan nga edukasion. Matalekda a payunir, pulos a dida insardeng ti nagadal, immawatda iti panagsanay, ket naikkanda kadagiti dakdakkel a responsabilidad. Saanda a pinagbabawian ti pilida. Iti sabali a bangir, pinili ti dadduma kadagiti kapatadada ti nagadal iti unibersidad ket insardengdan ti naespirituan nga irarang-ayda, a pinarmek ida dagiti mangdadael-pammati a pilosopia ken “sirib daytoy lubong.”—1 Corinto 1:19-21; 3:19, 20; Colosas 2:8.
Panangkuenta iti Gatad
16. (a) Siasino ti mangikeddeng no kasapulan ti kanayonan nga edukasion, ken ania koma ti ipangpangruna a panunoten? (b) Aniat’ rumbeng a panunotentayo a naimbag?
16 Siasino ti mangikeddeng no rumbeng a mangala ti maysa nga agtutubo a Kristiano iti kanayonan nga edukasion wenno panagsanay? Ditoy a sumrek ti prinsipio ti Biblia a kinaulo. (1 Corinto 11:3; Efeso 6:1) Maibatay iti daytoy, tarigagayan la ketdi dagiti nagannak nga iwanwan dagiti annakda iti panangpili iti trabaho wenno pagsapulan ken uray met ngarud iti kaadu ti edukasion a kasapulanto. Iti adu a pagilian, uray no addada pay laeng iti sekundaria a pagadalan piliendan ti inda alaento a kurso ken trabaho. Dayta ti tiempo a kasapulan dagiti Kristiano a nagannak ken agtutubo ti dumawat iti panangiwanwan ni Jehova iti panangaramid iti nainsiriban a pili, a sipapanunotda a nangnangruna iti intereses ti Pagarian. Nagduduma ti pagduyosan ken abilidad dagiti agtutubo. Dagiti masirib a nagannak panunotenda dagitoy. Amin a nadalus a trabaho ket nadayaw, panagbalin a trabahador man wenno panagopisina. Nupay mabalin nga itan-ok ti lubong ti panagopisina ken tagibassitenna ti panagbalin a trabahador, saan a kasta ti panangmatmat ti Biblia. (Aramid 18:3) Isu a no dagiti nagannak ken agtutubo a Kristiano ita, kalpasan ti naannad ken sikakararag a panangtingitingda kadagiti bentaha ken disbentaha, anamonganda man wenno pagkedkedanda ti kanayonan nga edukasion, di koma babalawen ida dagiti dadduma iti kongregasion.
17. Ania ti pinili dagiti dadduma a Saksi a nagannak agpaay kadagiti annakda?
17 No ikeddeng dagiti Kristiano a nagannak nga ipaayan dagiti annakda iti kanayonan nga edukasion kalpasan ti haiskul, kalinteganda dayta. Nagduduma ti kapaut dagitoy a panagadal depende iti kita ti trabaho wenno pagsapulan a napilida. Gapu kadagiti pinansial a rason ken tapno makastrek a daras dagiti annakda iti amin-tiempo a serbisio no mabalbalin, adu a Kristiano a nagannak ti nangpili para kadakuada kadagiti ababa a panagadal a programa kadagiti bokasional wenno teknikal a pagadalan. Iti dadduma a kasasaad kasapulan dagiti dadduma nga agtutubo a sumrek ken agsanay iti sumagmamano a trabaho ngem kanayon a sipapanunotda iti amin-biag a panagserbi ken Jehova kas kalatda.
18. Aniat’ laglagipentayo koma no kasapulan dagiti kanayonan a kurso?
18 No kasapulan dagiti kanayonan a kurso, ti motibo ket saan la ketdi a panangitangsit iti adal wenno panagambision iti naranga a nailubongan a karera. Masapul ti kinaannad iti panangpili kadagiti kurso. Ipagpaganetget daytoy a magasin dagiti peggad ti nangatngato nga adal, ket nainkalintegan dayta, ta kaaduan kadagiti magun-odan a nangatngato nga adal kontraenda ti “nasalun-at a sursuro” ti Biblia. (Tito 2:1; 1 Timoteo 6:20, 21) Maysa pay, nanipud idi 1960’s, adu a pagadalan iti adelantado nga edukasion ti nagbalinen a pagrairaan ti kinadakes ken imoralidad. Siiinget nga upayen ti “matalek ken naannad nga adipen” ti iseserrek iti kasta nga aglawlaw. (Mateo 24:12, 45) Nupay kasta, nasken nga aklonentayo a kadagitoy a panawen maipaspasango dagiti agtutubo kadagitoy umasping a peggad kadagiti haiskul ken teknikal a kolehio ken uray iti panggedan.—1 Juan 5:19.a
19. (a) Aniat’ pagannadan koma dagidiay nga inkeddengdat’ mangala kadagiti kanayonan a kurso? (b) Kasano nga inusar dagiti dadduma ti adalda iti pagimbagan?
19 No ikeddeng iti kanayonan nga edukasion, no mabalbalin maibalakad nga iti pagtaengan ti pagyanan ti maysa nga agtutubo a Saksi, iti kasta mataginayonna dagiti normal nga ug-ugali iti Nakristianuan a panagadal, pannakigimong, ken panangasaba. Iti rugina masapul a maibatay met ti umiso a takder kadagiti prinsipio ti Biblia. Laglagipentay koma a nakayawan kas balud da Daniel ken dagiti tallo a Hebreo a gagayyemna idi naobligarda a lumasat iti adelantado a kurso idiay Babilonia, ngem sinalimetmetanda ti kinatarnawda. (Daniel, kapitulo 1) Bayat nga iyun-unada dagiti naespirituan a bambanag, nangala dagiti agtutubo a Saksi iti adu a pagilian kadagiti kurso a timmulong kadakuada a simrek kadagiti paset-tiempo a trabaho kas accountant, trabahador, mannursuro, manangipatarus, manangipaawat, wenno kadagiti dadduma a pagsapulan nga immanay a nangsuportar kadakuada iti kangrunaan a karerada a panagpayunir. (Mateo 6:33) Adu kadagitoy nga agtutubo ti idi agangay nagbalin nga agdaldaliasat a manangaywan wenno boluntario iti Bethel.
Nagkaykaysa, Edukado nga Ili
20. Ania a nailubongan a panangidumduma ti awan lugarna iti ili ni Jehova?
20 Iti ili ni Jehova, mangop-opisinada man, trabahador, mannalon, wenno patangtangdanan, kasapulan ti amin ti agbalin a nalaing nga estudiante ti Biblia ken makabael a mannursuro. Dagiti paglaingan a magun-odan ti amin babaen ti panagbasa, panagadal, ken panangisuro ikkatenda ti manangidumduma a panangmatmat ti lubong kadagiti trabahador ken mangop-opisina. Agresulta daytoy iti panagkaykaysa ken panagraem iti maysa ken maysa a kangrunaan a makita kadagiti boluntario a trabahador kadagiti pagtaengan a Bethel ken kadagiti construction site ti Watch Tower Society, a sadiay dagiti naespirituan a kualidad ti kapatgan ken kasapulan ti amin. Ditoy, siraragsak a makipagtrabaho dagiti aduan kapadasan a mangop-opisina a kameng kadagiti nasigo a trabahador, aminda ipakpakitada ti manangapresiar nga ayat iti maysa ken maysa.—Juan 13:34, 35; Filipos 2:1-4.
21. Ania koma ti kalat dagiti agtutubo a Kristiano?
21 Nagannak, idalanyo dagiti annakyo iti kalat nga agbalin a makagunggona a kameng ti baro a lubong a kagimongan! Agtutubo a Kristiano, usarenyo ti adalyo kas maysa a pamay-an a mangkabal kadakayo a gumaw-at iti ad-adu a pribilehio iti panagserbi ken Jehova! Kas nasursuruan a tattao, sapay koma ta agbalinkayo amin a nakabalan a naimbag a kameng ti teokratiko a kagimongan ita ken iti agnanayon iti “baro a daga” nga inkari ti Dios.—2 Pedro 3:13; Isaias 50:4; 54:13; 1 Corinto 2:13.
[Footnote]
a Kitaenyo met Ti Pagwanawanan a Marso 1, 1976, pinanid 157-9.
Subokenyo ti Memoriayo
◻ Apay nga interesado dagiti pudno a Kristiano iti edukasion?
◻ Aniada a nalabes a panangmatmat iti edukasion ti liklikan dagiti pudno a Kristiano?
◻ Ania dagiti peggad ti kanayonan nga edukasion a masapul a panunoten a naimbag, ken ania dagiti pagannadan?
◻ Ania a nailubongan a panangidumduma ti awan lugarna iti ili ni Jehova?
[Ladawan iti panid 16]
Babaen ti naanep a panagadal, agbalin nga ad-adda a makagunggona a kameng ti baro a lubong a kagimongan dagiti agtutubo a Kristiano
[Ladawan iti panid 19]
No ikeddengyo ti mangala iti kanayonan nga edukasion, ti motiboyo koma isut’ tarigagay nga agserbi ken Jehova a nasaysayaat