REFAIMA
(Refaìma).
Firenena na foko lava ranjanana. Tsy tena fantatra ny hevitr’ilay anarana sy ny niandohan’izy io. Nantsoina hoe Refaima angamba izy ireo, satria taranaky ny lehilahy iray natao hoe Rafa. Toa ireo goavam-be rehetra taranak’i Rafa no tiana holazaina amin’ilay teny hebreo hoe haRafah (ara-bakiteny: ilay Rafa), ao amin’ny 2 Samoela 21:16.
Toa nonina tany atsinanan’ny Ranomasina Maty ny Refaima taloha. Niantso azy ireo hoe Emima (“Zavatra Mampahatahotra”) ny Moabita, izay nandroaka azy ireo niala tany. Ny Amonita kosa niantso azy ireo hoe Zamzomita (mety ho avy amin’ny fototeny midika hoe “mieritreritra; manao tetika”). (De 2:10, 11, 19, 20) Resin’i Kedorlaomera mpanjakan’i Elama ny Refaima tao Astarta-karnaima, tamin’izy niankandrefana mba hiady tamin’ireo mpanjaka dimy nikomy tany akaikin’ny Ranomasina Maty (nalainy ho babo koa i Lota tamin’izay). (Ge 14:1, 5) Tany Basana, tany atsinanan’i Jordana, àry no nisy ny Refaima tamin’izany. Nilaza Andriamanitra taoriana kelin’iny ady iny, fa homeny ho an’ny taranak’i Abrahama ny Tany Nampanantenaina, anisan’izany ny faritra nonenan’ny Refaima.—Ge 15:18-20.
Mbola i Basana ihany no “tanin’ny Refaima”, 400 taona mahery tatỳ aoriana, taloha kelin’ny nidiran’ny Israely tany Kanana. Tany ny Israelita no naharesy an’i Oga mpanjakan’i Basana. (De 3:3, 11, 13; Js 12:4; 13:12) Voalaza fa izy no “sisa tavela tamin’ny Refaima.” Tsy tena fantatra ny hevitr’izany na hoe i Oga no mpanjakan’ny Refaima farany, na izy no Refaima sisa tavela tany amin’io faritra io. Mbola nahitana Refaima mantsy tany andrefan’i Jordana, taoriana kelin’izay.
Mbola nisy Refaima nonina tany amin’ireo alan’ny faritra be tendrombohitr’i Efraima, ka niteraka olana ho an’ny Israelita tao amin’ny Tany Nampanantenaina izany. Natahotra ny handroaka azy ireo anefa ny taranak’i Josefa. (Js 17:14-18) Nahafaty efatra tamin’ireo “teraky ny Refaima tany Gata” i Davida sy ny mpanompony, tamin’izy ireo niady tamin’ny Filistinina. Voalaza fa ‘lehilahy goavam-be’ ny iray taminy, ary “enina avy ny rantsantanany sy ny rantsantongony, ka efatra amby roapolo ny fitambarany.” Goavam-be tokoa izy ireo, raha jerena ny haben’ny fitaovam-piadiany. I ‘Lamy rahalahin’ilay Goliata Gatita’ novonoin’i Davida ny iray tamin’izy ireo. (1Ta 20:4-8) Enina hakiho sy irain-jehy (2,9 m) ny halavan’io Goliata io. (1Sa 17:4-7) Ny 2 Samoela 21:16-22 kosa manao hoe “Goliata”, fa tsy hoe “rahalahin’i Goliata” toy ny ao amin’ny 1 Tantara 20:5. Midika izany fa mety ho nisy Goliata roa.—Jereo GOLIATA.
Manana heviny hafa koa ny teny hebreo hoe refaʼim ao amin’ny Baiboly. Ilazana an’ireo maty izy io indraindray. Misy manam-pahaizana mampifandray azy io amin’ny fototeny midika hoe “milatsaka, mamaha”, ka milaza fa “milentika, tsy manan-kery” no dikany. Rehefa izay no heviny, dia adikan’ny Fandikan-tenin’ny Tontolo Vaovao hoe “maty izay tsy mahefa na inona na inona” izy io. Ny Baiboly hafa kosa manao hoe “zavatra maty”, “maty” ary “nodimandry.”—Jb 26:5; Sl 88:10; Oh 2:18; 9:18; 21:16; Is 14:9; 26:14, 19.