Iza no Tokony Hanapa-kevitra ny Amin’ny Isan-jaza?
AVY AMIN’NY MASOIVOHON’NY MIFOHAZA! ANY BREZILA
VAO telo andro monja ilay lahy kely navela tao anaty harona plastika, tao amin’ny garan’ny métro (lamasinina mandeha any ambanin’ny tany) iray. Nomarihin’ny gazety breziliana iray anefa fa fianakaviana maromaro no nilaza fa vonona ny hanangana ilay zazakely.
Na dia mahalana aza ny karazana fisehoan-javatra miavaka toy izany, dia mihamitombo ny isan’ny zaza tsy nirina ka nilaozana, manerana izao tontolo izao. Matetika tokoa no tsy ampy ny fahavononana ho ray aman-dreny mahay mandray andraikitra. Ny fomba tsy mampiteraka ve no fanafodiny? Ho ratsy ve ny handaharana mialoha ny isan’ny zanaky ny tena?
Araka ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana, dia tokony ho ny 50 isan-jaton’ny fitondrana vohoka maneran-tany no tsy nanaovana fandaharana mialoha. Matetika ny fitondrana vohoka no sady tsy nanaovana fandaharana mialoha no tsy nirina koa.
Olona maro no mitady hisoroka ny fitondrana vohoka, angamba noho ny olana ara-pahasalamana, ara-ponenana, na eo amin’ny asa. Noho izany, dia mahazatra ireo fomba tsy mampiteraka, toy ny pilina mandrindra ny fiterahana na ny kapaoty anglisy. Ampiasaina ho toy ny fomba fandrindram-piterahana koa ny fanalana zaza sy ny fampitsaharana ny fananahana. Mikasika ny fanalana zaza eto Brezila, dia manao tatitra toy izao ny gazety O. Estado de S. Paulo: “Tombanan’ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana fa, isan-taona, dia 5 tapitrisa amin’ireo vehivavy 13 tapitrisa izay bevohoka eto Brezila no mamarana an-tsokosoko ilay fitondrana vohoka.” Afa-tsy izany koa, dia nanao tatitra ny gazetiboky Time fa 71 isan-jaton’ireo vehivavy breziliana eo amin’ny taona mety hananany anaka izay miara-monina amin’ny vadiny, no mampihatra ny fandrindram-piterahana. Amin’izy ireo, dia 41 isan-jato no mampiasa pilina ary 44 isan-jato no nanaovana fampitsaharana fananahana.
Asehon’ny fanadihadiana iray fa 75 isan-jaton’ireo Breziliana no mihevitra fa tena ilaina ny mandahatra mialoha ny isan-jaza. Manilika ny fandrindrana fiainam-pianakaviana ny hafa, satria mino ny anjara na satria mihevitra fa sitrapon’Andriamanitra ny ananan’ny fianakaviana iray ‘zaza maro araka izay omen’Andriamanitra’. Iza no tokony hanapa-kevitra ny amin’ny isan-jaza — ilay mpivady sa ireo mpitondra firenena na fivavahana?
Fandrindram-piterahana — Nahoana no miteraka ady hevitra?
Na dia manome lalana ny fomba misy fanarahana daty aza ny Eglizy Katolika, izay ny fivavahana lehibe indrindra eto Brezila, dia manohitra ireo fomba tsy mampiteraka, na mahafa-jaza na tsia. Hoy ny nambaran’ny Papa Paul VI: “Ny firaisana tsirairay ataon’ny mpivady [dia tokony] hisokatra ho amin’ny famindrana aina.” Hoy ny Papa Jean Paul II: “Tsy ara-dalàna aoka izany ny fomba tsy mampiteraka, raha jerena amin’ny saina tsy miangatra, hany ka tsy ho azo hamarinina mihitsy, na noho ny antony inona na noho ny antony inona.” Vokatr’izany, dia Katolika maro no misalasala ny hametra ny isan-janany, noho ny fiheverana fa ota ny fomba tsy mampiteraka.
Etsy an-danin’izany, dia manambara toy izao ilay gazety ara-pitsaboana hoe Lancet: “Olona an-tapitrisany maro no handany ny fiainany tsy hahita fianarana, tsy hanana asa, honina amin’ny trano tsizarizary, sy tsy ho afaka hahazo ny fikarakaran’ny sampan-draharaha momba ny fahasalamana sy ny fanadiovana ary [ny sampan-draharaha] sosialy tsotra indrindra, ary anton-javatra lehibe mahatonga izany ny fitomboan’ny isan’ny mponina tsy voafehy.” Noho izany, noho ny tahotra ny fihoaran’ny isan’ny mponina sy ny fahantrana, dia mampirisika ny hanaovana fandrindrana fiainam-pianakaviana ny fitondram-panjakana sasany, na dia eo aza ny fanoheran’ny fiangonana. Ohatra, “i Costa Rica dia nampihena ny salan’isan-jaza 7 [isam-pianakaviana] ho lasa 3”, hoy i Paul Ehrlich, biolojista.
Hoy ny fanambaran’ilay zavatra vita an-tsoratry ny ONU hoe Facts for Life —A Communication Challenge: “Aorian’ny nananan’ny vehivavy iray zaza efatra, ny fitondrana vohoka fanampiny dia mety hampidi-doza kokoa ny aina sy ny fahasalaman’ilay reny sy ny zanany. Indrindra fa raha tsy nielanelana maherin’ny roa taona ireo fiterahana teo aloha, dia mety ho trotraka mora foana ny vatan’ny vehivavy iray noho ny fiverimberenan’ny fitondrana vohoka, ny fiterahana, ny fampinonoana, sy ny fikarakarana ankizy kely.”
Mbola fahita ny fianakaviana maro anaka any amin’izay maha-ambony ny taham-pahafatesan’ny zaza, indrindra fa any amin’ireo faritra ambanivohitra any Afrika, Azia, sy atỳ Amerika Latina. Nahoana? Olona maro no tsy mahafantatra tsara ireo fomba tsy mampiteraka. Mety ho anton-javatra iray any amin’ny faritra sasany ny hoe “tsy mihevi-tena ho tena lehilahy ny lehilahy iray raha tsy bevohoka isan-taona ny vadiny”, hoy ny mpanao lalàna iray. Milaza anton-javatra hafa iray mety hisy, indrindra fa araka ny fomba fijerin’ny vehivavy, ny Jornal da Tarde, manao hoe: “Iray amin’ireo loharanom-pahafinaretany tsy fahita firy ireo zanaka, ka mitondra fahatsapana hoe nahavita zavatra ny tenany.” Afa-tsy izany koa, dia hoy ny nambaran’i Paulo Nogueira Neto, sekretera teo aloha momba ny tontolo iainana teto Brezila: “Ny zaza no fiantohana sosialy ho an’ny mponina mahantra.”
Izay lazain’ny Baiboly
Fantatrao ve fa avelan’ny Tenin’Andriamanitra, ny Baiboly, ho an’ny lehilahy sy ny vadiny ny fanapahan-kevitra ny amin’ny isan-janany? Asehon’izy io koa fa mety ny fanambadiana, na ho amin’ny fiterahana na ho amin’ny fanehoana firaiketam-po amin’ny alalan’ny firaisana manan-kaja. — 1 Korintiana 7:3-5; Hebreo 13:4.
Moa ve anefa ny Baiboly tsy nilaza tamin’i Adama sy i Eva tao amin’ny Paradisa mba ‘ho maro fara sy hihabetsaka ary hameno ny tany’? (Genesisy 1:28). Eny, kanefa tsy misy ao amin’ny Baiboly mampiseho fa eo ambanin’io didy io isika amin’izao andro izao. Nanazava toy izao i Ricardo Lezcano, mpanoratra: “Toa somary mifanohitra ny ampiharana amin’ny olombelona [an’arivo tapitrisany maro] ilay filazana izay nampiharina tamin’ny mponina roa monja teto amin’itỳ planeta itỳ.” Na dia hoe tsy hanan-janaka mihitsy aza no fanapahan-kevitra, dia safidy manokana tokony hohajaina izany.
Mahaliana fa manamarika ny New Catholic Encyclopedia fa miorina amin’ny Baiboly ny fiheveran’ny Vavolombelon’i Jehovah. Izao no ambarany: “Afa-tsy ny amin’ny fandrindram-piterahana, izay avelan’izy ireo ho fanapahan-kevitry ny mpivady, dia tena henjana ny fari-pitondran-tenan’izy ireo ara-panambadiana sy eo amin’ny lahy sy ny vavy.” Izao no teny nanampiny: “Mihevitra ny Baiboly ho ny hany loharanon’ny zavatra inoany sy ny fitsipi-pitondran-tenany, izy ireo.”
Moa ve marim-pototra avokoa ireo fomba famerana ny isan-jaza? Tsia. Koa satria masina ny aina, ny Lalàn’Andriamanitra ho an’ny Isiraely dia nandidy hoe tokony hoentina ho toy mpamono olona ny olona iray nahatonga fahafahan-jaza. (Eksodosy 20:13; 21:22, 23). Raha ny amin’ny fampitsaharana fananahana, toy ny fandidiana ny fantson-dranontsiry, dia araka ny feon’ny fieritreretan’ny tsirairay ilay fanapahan-kevitra, satria tsy voalaza mivantana ao amin’ny Baiboly izany. “Samy hitondra ny entany avy ny olona rehetra.” (Galatiana 6:5).a Ary satria misy fomba fandrindram-piterahana samihafa, ny tari-dalana ara-pitsaboana dia afaka manampy ny mpivady hanapa-kevitra, raha irin’izy ireo ny hampiasa iray na tsia.
Manaova fanapahan-kevitra azonao zakaina
Tsy ny zava-drehetra eo amin’ny fiainana no azo anaovana fandaharana mialoha. Hividy fiara na trano iray ve anefa ianao ka tsy hieritreritra tsara ny amin’izay ho tafiditra amin’izany? Azo amidy indray ny trano na ny fiara iray, kanefa tsy azo averina ny zaza. Rehefa mandahatra mialoha fitondrana vohoka àry ny lehilahy sy ny vadiny, moa ve tsy tokony hoheverina ny fahafahan’izy roa hanome ireo zavatra tena ilaina eo amin’ny fiainana?
Azo antoka fa tsy ho tiantsika ho tsy ampy sakafo ny fianakaviantsika, sady tsy tiantsika ny ho enta-mavesatra ho an’ny hafa. (1 Timoty 5:8). Kanefa, ankoatra ny sakafo sy ny fialofana, dia mila fanabeazana, fari-pitsipi-pitondran-tena, sy fitiavana, ny zanaka.
Ho fanampin’ny fanombanana izay ilaina eo amin’ny lafiny asa sy vola ary faharetana, dia tsy maintsy heverina koa ny fahasalaman’ilay vehivavy. Mamonjy aina sy mampandroso fahasalamana tsara kokoa ny fahaiza-mifantina amim-pahendrena ny fotoana hitondrana vohoka. Hoy ny Facts for Life: “Iray amin’ireo fomba mandaitra indrindra hampihenana ireo loza entin’ny fitondrana vohoka sy ny fiterahana, ho an’ny reny sy ny zaza, ny fandaharana mialoha ny fotoana hiterahana. Mety hampidi-doza indrindra ny fiterahana raha latsaka ny 18 taona na maherin’ny 35 taona ilay ho lasa reny, na efa nitondra vohoka inefatra na mihoatra teo aloha, na raha misy elanelana latsaka ny roa taona hatramin’ny niterahana farany.”
Ireo mpivady mieritreritra ny hanan-janaka dia tokony hihevitra ny hoe voahodidin’ny tontolo iray feno heloka bevava, mosary, ady, sy toe-karena tsy azo antoka, isika, araka ny nambaran’ny Baiboly mialoha. (Matio 24:3-12; 2 Timoty 3:1-5, 13; Apokalypsy 6:5, 6). Hanampy an’ireo mpivady hijery ny zava-misy mikasika ny tontolo iainantsika ny fitiavana marina an’ireo zanaka, noho ny fahatakarany fa zava-tsarotra lehibe ny fitaizana zanaka amin’izao androntsika izao. Koa aleon’ny olona maro mifidy izay ho isan’ny zanany mba hankafizan’ireo zanany fahasambarana sy filaminana lehibe kokoa, toy izay hamela fotsiny ny toe-javatra hitranga ka hanan-janaka maro araka izay tonga, amin’ny fanantenana fa ho tsara fiafara ny zava-drehetra.
Ankoatra ny fanampiana antsika hanao fanapahan-kevitra mampiseho fahendrena momba ireo raharaha ara-pianakaviana, dia manome antsika koa fanantenana mafy orina momba ny hoavy ny Tenin’Andriamanitra. Asehon’ny Baiboly fa fikasan’ny Mpamorona ny hiainan’ny olombelona mandrakizay amim-piadanana sy amim-pahasambarana eo amin’ny tany zary paradisa. Mba hanatanterahana izany, tsy ho ela Andriamanitra dia hamarana itỳ fandehan-javatra ratsy itỳ. Amin’izay, ao amin’ny tontolo vaovao marina ho afaka amin’ny fahantrana sy ny fihoaran’ny isan’ny mponina, dia tsy hariana intsony ny zanaka satria hoe tsy nirina. — Isaia 45:18; 65:17, 20-25; Matio 6:9, 10.
Mazava fa ny fifampiahiana sy ny fiahiana ny zanaka, ary koa ny fiheverana voalanjalanja momba ny fiterahana, dia hanampy ny mpivady iray hanapa-kevitra ny amin’ny isan’ny zanany. Tsy mamela ny toe-javatra handeha amin’izay alehany fotsiny izy ireo fa tokony hitady amim-pahatsorana ny fitarihan’Andriamanitra kosa. “Ny fitahian’i Jehovah no mampanan-karena, ary tsy azon’ny fisasarana ampiana izany.” — Ohabolana 10:22.
[Fanamarihana ambany pejy]
[Sary, pejy 12]
Ankizy an-tapitrisany maro no ilaozana
[Sary, pejy 13]
Mila fikarakarana amim-pitiavana ny zanaka