ETAMA
(Etàma).
1. Toerana faharoa nolazain’i Mosesy fa nitobian’ny Israelita rehefa niala tany Ejipta izy ireo. (Ek 13:20; No 33:3-7) Tao Etama, “teo an-tsisin’ny tany efitra”, ny Israelita no “niverina” ho any Pihahirota, ary teo Pihahirota izy ireo no niampita ny ranomasina. (No 33:7, 8) Hita amin’izany fa saika tao Etama ny Israelita no nivoaka an’i Ejipta raha tsy nasain’i Jehovah niverina.
Niverina àry ny Israelita ka nihevitra i Farao fa ‘nivenjivenjy fotsiny tsy nahita lalana’ izy ireo, sady “voahidin’ny tany efitra.” Izany no nahatonga azy hanenjika azy ireo. Nampiharin’Andriamanitra tamin’ny Ejipsianina teo amin’ny Ranomasina Mena àry ny didim-pitsarany.—Ek 14:1-4.
Misy manam-pahaizana milaza fa tany atsinanan’ny Lohasaha Falehan-driaka Tomilat, any avaratr’ireo Farihy Mangidy, i Etama. Miezaka mitady porofon’izany izy ireo. Mihevitra mantsy izy ireo fa misy ifandraisany ilay teny hebreo (ʼEtam) hoe Etama sy ilay teny ejipsianina tranainy (htm) nadika hoe lapa. Na marina aza anefa izany, dia betsaka ny toerana nantsoina tamin’io anarana ejipsianina io. Tsy teo amin’ny lalana nianavaratra avy tany Ejipta, izany hoe teo amin’ny “lalana mankany amin’ny tanin’ny Filistinina”, no nisy an’i Etama. (Ek 13:17) Azo inoana àry fa tsy maintsy ho tany avarabaratry ny Ranomasina Mena i Etama, teo amin’ny sisin’ny tany efitra, tany amin’ny ilany avaratrandrefan’ny Saikinosin’i Sinay.
Toa ny “tany efitr’i Sora” ihany ny tany efitr’i Etama, raha ampitahaina ny Nomery 33:8 sy ny Eksodosy 15:22. Raha tsy azo ampifamadihana anefa ny anaran’izy ireo, dia mety ho tao anatin’ny tany efitr’i Etama ny tany efitr’i Sora, raha ny tany efitr’i Etama no lehibe kokoa, na tao anatin’ny tany efitr’i Sora ny tany efitr’i Etama, raha ny tany efitr’i Sora no lehibe kokoa.—Jereo SORA.
[2-4: Toeran’ny Vorona Mpihaza]
2. Tanàna kely nonenan’ny Simeonita, saingy tao amin’ny faritanin’i Joda. (1Ta 4:24, 32) Tsy fantatra izay tena nisy azy, fa misy milaza azy io ho i Tell ʽEitom (Tel ʽAiton), latsaka afovoany ao amin’ny tanin’i Joda, tokotokony ho 44 km any andrefan’i En-jedy ary 44 km eo ho eo any atsimoandrefan’i Jerosalema.
3. Harambato nonenan’i Samsona taorian’ny nandoroany ny tanimbolin’ny Filistinina. Tany izy no nanaiky hofatoran’ireo 3000 lahy avy tamin’ny fokon’i Joda mba haterina tany amin’ny Filistinina. (Mpts 15:8-13) Na tsy fantatra aza ny tena toerana nisy ny harambaton’i Etama, dia mety ho tany akaikin’ilay Etama No. 3 izy io. Misy harambato iray mitokana koa anefa any amin’ny 4 km monja any atsinanana atsimoatsinanan’ny toerana voalaza fa nisy an’i Zora, tanàna niavian’i Samsona. (Mpts 13:2) Antsoina hoe ʽArak Ismaʽin izy io, ary misy lava-bato eny an-tampony. Tazana tsara avy eny ny faritr’i Sefela manontolo. Mety ho io ilay harambaton’i Etama satria mifanaraka tsara amin’ny dikan’ny anaran’ilay toerana izany.
4. Tanànan’i Joda, izay azo inoana fa tany Kirbet el-Kok, havoana tokony ho 2,5 km any atsimoandrefan’i Betlehema. Toa mpihavana akaiky ny mponina tao Etama sy Betlehema. (1Ta 4:3, 4; jereo ATROTA-BETI-JOABA.) Notantarain’i Josèphe fa fanaon’i Solomona Mpanjaka ny nitaingina kalesy vao maraina avy tao Jerosalema, ary nandeha lalana 13 km mba hankanesana tany Etana (Etama), satria nisy zaridaina sy renirano tany. (Rakitry ny Ela Jiosy, VIII, 186 [vii, 3]) I Rehoboama mpandimby an’i Solomona no nanorina indray an’i Etama ary nanao azy ho tanàna voaro mafy. (2Ta 11:5, 6) Milaza ny Talmoda fa nisy lakandrano niainga teo amin’ny loharano iray tany andrefan’i Etama ka tonga hatrany Jerosalema.—Talmoda babylonianina, Yôma 31a; Talmoda palestinianina (Jerosalema), Yôma 41a.