VORONDOLO
[Heb.: tahmas; kôhs (vorondolo kely); yanshof (vorondolo lava sofina); ʼôah (vorondolo lehibe)].
Vorona mpiremby amin’ny alina resahin’ny Baiboly imbetsaka. Noheverina taloha hoe anisan’ny fianakaviamben’ny firasa (karazana voromahery) izy io, nefa fantatra ankehitriny fa iray tarika amin’ny mpiremby amin’ny alina toy ny matoriandro.
Fohy mifaingoka ny vavan’ny vorondolo, mangeja toy ny an’ny firasa ny hohony mafy, fa lehibe kosa ny lohany sy masony ary sofiny. Mitodika any aloha ny rantsantongony, afa-tsy ny rantsana iray izay azony atodika any aoriana sy aolana araka izay tiany mba hahafahany hamikitra amin-javatra isan-karazany. Afaka mitatra be ny voamasony ka mahita tsara izy amin’ny alina na kely aza ny hazavana. Tsy hoatran’ny an’ny ankamaroan’ny vorona ny masony roa, satria samy manatrika any aloha ka miara-mahita zavatra iray. Misy pentimpentina volontsôkôlà, volondavenona, mainty, ary fotsy ny volony malefaka mibofabofaka izay mahatonga azy hoatran’ny hoe botabota be. Tsy ren’ny sofin’olona ny fikopaky ny elatry ny vorondolo, satria toa mampihena ny rivotra mitambolimbolina ny volon’elany ivelany malefaka sy ny sisin’elany be volo eo aloha sy aoriana. (Amerikanina Siantifika, Aprily 1962, p. 78) Misidina ao anaty haizina àry ny vorondolo, ka tsy re sy tsy ampoizin’ny rembiny akory izy mipaoka sy mamono azy. Biby mpikiky no tena rembiny, nefa mihinana voronkely sy bibikely koa izy. Maranitra kely ny feony, nefa koa migoboka indraindray.
Karazam-borondolo ilay hoe tahmas (heb.), ary anisan’ny vorona “maloto.” (Le 11:13, 16; De 14:15) Iray tarika amin’ny matoanteny midika hoe “manao herisetra” ny hoe tahmas, ary mety tsara hilazana ny vorondolo miremby biby mpikiky sy vorona kely. Karazana torotoroka (Otus brucei), hono, izy io.
Anisan’ny vorona “maloto” koa ny kôhs (heb.), izay nisy nandika hoe “vorondolo kely” ary antsoina hoe Athene noctua. (De 14:16; jereo koa Lexicon in Veteris Testamenti Libros, nataon’i L. Koehler sy W. Baumgartner, Leyde, 1958, p. 428) Mirefy 25 sm eo ho eo ny lavan’izy io. Anisan’ny vorondolo betsaka indrindra any Palestina izy io, ka hita any anaty kirihitra, alan’oliva, ary toerana aolo. Nahatsiaro ho ory sy nanirery toy ny “vorondolo [na vorondolo kely; heb.: kôhs] any amin’ny tanàna aolo” ny mpanao salamo. (Sl 102:6) Mety tsara àry ny dikan’ny anaran’ilay vorona amin’ny teny arabo hoe “renin’ny toerana aolo.”
Anisan’ny vorona “maloto” koa ny yanshof (heb.), araka ny Lalàn’i Mosesy. Midika hoe “miefonefona” na “mifofofofo mafy” (nashaf [heb.] ny hoe “mifofofofo”), hono, izy io. Misy ifandraisany amin’ny hoe neshef (heb.; “harivariva”) kosa izy io, hoy ny hafa, ka ilazana vorona mpivoaka alina. (Le 11:17; De 14:16) “Vorondolo lava sofina” (Asio otus) ilay vorona, hoy ny Lexicon in Veteris Testamenti Libros (p. 386). Mirefy 38 sm eo ho eo ny lavan’izy io, ary ny sangany roa mitsangana toa sofina no iantsoana azy hoe lava sofina. Ala sy faritra aolo no fonenany, ary anisan’ny zavaboary nonina tao Edoma efa rava izy io.—Is 34:11.
Ho “feno vorondolo lehibe [mr.; tkn: ʼôah]” ireo trano aolo ao Babylona rehefa rava izy io, hoy i Isaia (13:21). Tia toerana aolo tokoa ny vorondolo lehibe, sady ilazana zavaboary mitoreo ny hoe ʼôah. Vorondolo lehibe atao hoe Bubo bubo aharonii any an-tany efitr’i Palestina, hono, izy io. Vorondolo lehibe ejipsianina na vorondolo matroka any an-tany efitra (Bubo bubo ascalaphus) izay hita any Maroc ka hatrany Irak anefa izy io, rehefa jerena ny toerana resahin’ny Isaia toko faha-13. Ny vorondolo lehibe no ngeza sy matanjaka indrindra amin’ny vorondolo any. Migoboka mafy sy mitaritarika ny feony. Mavo somary mena mamiratra ny masony lehibe rehefa tarafin’ny jiro amin’ny alina, toy ny an’ny vorondolo hafa ihany. Mitoreo koa izy ka noheverin’ny mpanompo sampy minomino foana fa fambara loza.
Karazana vorondolo ilay lilit resahin’ny Isaia 34:14 hoe anisan’ny zavaboary nonina tao Edoma efa rava, hoy ny manam-pahaizana sasany. Ilazana ny “Strix, vorondolo mivolontsôkôlà” ny lilit ankehitriny. (Ny Diksionera Ara-baibolin’ireo Mpanazava Teny, nataon’i G. Buttrick, 1962, Boky Faha-2, p. 252) Jereo anefa ny lahatsoratra hoe MATORIANDRO.