Manontany ny Tanora Hoe...
Inona no Tokony ho Fantatro Momba ny Tranonkala Fifaneraserana?—Fizarana 2
Asio tarehimarika ireto, ka alaharo arakaraka izay zava-dehibe kokoa aminao:
․․․․․ ny tsiambaratelonao
․․․․․ ny fotoananao
․․․․․ ny lazanao
․․․․․ ny namanao
IZA no zava-dehibe indrindra aminao ka nomarihinao hoe voalohany? Mety hisy fiantraikany eo amin’izy io ny fampiasanao tranonkala fifaneraserana. Hisy fiantraikany eo amin’ireo telo hafa koa izany.
Tokony hampiasa tranonkala fifaneraserana ve ianao? Miankina amin’ny ray aman-dreninao izany raha mbola mipetraka ao an-trano ianao.a (Ohabolana 6:20) Misy mahatsara sy maharatsy ny tranonkala toy ireny, toy ny zavatra hafa ampiasana Internet ihany. Tokony hankatò ny ray aman-dreninao ianao raha tsy mamela anao hanana kaonty izy ireo.—Efesianina 6:1.
Ahoana kosa no hisorohanao loza, raha avelany ianao? Efa noresahin’ny “Manontany ny Tanora” ao amin’ny Mifohaza! Jolay 2011 fa tokony hitandrina ny amin’izay tianao hohazonina ho tsiambaratelo sy ny fomba hampiasanao ny fotoananao ianao. Handinika momba ny lazanao sy ny namanao kosa isika ato.
NY LAZANAO
Miaro ny lazanao ianao raha mitandrina mba tsy hahatonga ny hafa hieritreritra zava-dratsy momba anao. Eritrereto hoe manana fiara vaovao mbola tsy misy kiaka na pempo mihitsy ianao. Azo inoana fa tianao ho toy izany foana ilay izy. Ahoana raha tsy nitandrina ianao ka nidona ilay fiara ary potika?
Mety ho toy izany koa ny lazanao rehefa mampiasa tranonkala fifaneraserana ianao. Hoy ny tovovavy atao hoe Cara: “Sary iray na fanamarihana kely fotsiny, dia mety hanimba ny lazanao.” Diniho, ohatra, hoe nahoana no mety hanimba ny lazanao ny...
● Sarinao. Hoy ny apostoly Paoly: “Manaova izay tsara eo imason’ny olona rehetra.” (Romanina 12:17) Inona no voamarikao rehefa mijery sary ao amin’ny tranonkala fifaneraserana ianao?
“Indraindray aho mahita sarin’olona hoatran’ny mamo nefa mba olona mihaja ihany no nieritreretako azy.”—Ana, 19 taona.
“Misy ankizivavy mampiseho be ny vatany rehefa maka sary. Tsy hoatr’izany mihitsy anefa ry zareo amin’ny tena izy.”—Cara, 19 taona.
Ahoana no ho fiheveranao ny olona iray raha apetrany ao amin’ny tranonkala fifaneraserana ny sariny 1) manao akanjo mifinjifinjy na 2) hoatran’ny mamo?
1 ․․․․․
2 ․․․․․
● Fanamarihana apetrakao. Hoy ny Efesianina 4:29: “Aoka tsy hisy teny ratsy hivoaka amin’ny vavanareo.” Misy mahamarika hoe lasa tia miteny ratsy, na mifosa, na manao resaka vetaveta ny olona ao amin’ny tranonkala fifaneraserana.
“Sahy kokoa ny olona rehefa ao amin’ny tranonkala fifaneraserana. Hoatran’ny tsy dia mampaninona ny teny ratsy rehefa soratana fa tsy tononina. Mety tsy hiteny ratsy ianao, nefa mety ho hita amin’ny teninao hoe mijejojejo amin’olona ianao na sahisahy ratsy. Mety hiteny zavatra vetaveta mihitsy ianao.”—Danielle, 19 taona.
Araka ny hevitrao, nahoana ny olona maro no sahy kokoa rehefa ao amin’ny tranonkala fifaneraserana?
․․․․․
Tena misy dikany ve ny sary sy ny fanamarihana apetrakao ao amin’ny tranonkala fifaneraserana? Eny tokoa! Hoy ny ankizivavy atao hoe Jane: “Resa-be tao am-pianarana izany. Noresahin’ny ankizy hoe inona no jeren’ny mpampiasa ao amin’ny pejin’ny olona mitady asa mba hahalalany ny toetrany.”
Nilaza ny Pr. B. Fogg tao amin’ilay boky hoe Facebook ho An’ny Ray Aman-dreny (anglisy) fa izany mihitsy no ataony rehefa handray mpiasa. Hoy izy: “Raisiko ho anisan’ny andraikitro izany. Jereko izay lazainy momba azy raha afaka mijery ny pejiny aho. Tsy horaisiko hiasa izy raha mahita zavatra hafahafa ao aho. Olona mandinika tsara tsinona no tiako hiara-miasa amiko.”
Hoy koa i Paoly: “Tsy manao izay hahatafintohina olona mihitsy izahay.” (2 Korintianina 6:3; 1 Petera 3:16) Raha Kristianina àry ianao, dia vao mainka tokony hieritreritra hoe mety ho tafintohina ve ny mpiray finoana aminao sy ny olon-kafa rehefa mijery ny sary sy ny fanamarihana ataonao?
Inona no azonao atao?
Raha avelan’ny ray aman-dreninao hampiasa tranonkala fifaneraserana ianao, dia jereo ny sary apetrakao ao ary eritrereto hoe: ‘Olona manao ahoana aho, rehefa jerena ireo sary ireo? Izany tokoa ve no tiako hahafantarana ahy? Ho menatra ve aho raha hitan’ny ray aman-dreniko izany na hitan’ny anti-panahy na izay ho mpampiasa ahy?’ Manaova fanovana, raha eny ny valin’io fanontaniana farany io. Izany no nataon’i Kate, 21 taona. Hoy izy: “Faly aho fa niresaka tamiko momba ny sary famantarana napetrako tao ny anti-panahy kristianina iray. Fantatro hoe tsy tiany ho simba ny lazako.”
Jereo tsara koa ireo fanamarihana napetrakao sy ny olon-kafa, ao amin’ny pejinao. Aza avela hisy “resaka adaladala na vazivazy vetaveta” ao. (Efesianina 5:3, 4) Hoy i Jane, 19 taona: “Misy teny ratsy na teny misy heviny ratsy ny fanamarihana apetraky ny olona, indraindray. Manaratsy ny lazanao izany satria ao amin’ny pejinao, na dia tsy ianao aza no nanoratra an’ilay izy.”
Sary sy fanamarihana manao ahoana no hapetrakao any amin’ireny tranonkala ireny mba hiarovana ny lazanao?
․․․․․
NY NAMANAO
Raha manana fiara vaovao ianao, havelanao hiditra ao anatin’ilay fiara daholo ve izay rehetra te hiditra? Mila mifidy an’izay hasainao sy hekenao ho namanao koa ianao, raha avelan’ny ray aman-dreninao hampiasa tranonkala fifaneraserana. Iza àry no hataonao namana?
“Ny hana-namana betsaka fotsiny no tanjon’ny olona sasany. Na dia olona tsy tena fantany aza dia ataony namana.”—Nayisha, 16 taona.
“Mampifandray anao amin’ny olona fantatrao taloha ny tranonkala fifaneraserana. Aleo anefa indraindray tsy mifandray amin’ireny olona ireny intsony.”—Ellen, 25 taona.
Inona no azonao atao?
Soso-kevitra: Hamarino ary ahitsio. Jereo indray ny lisitry ny namanao ary ahitsio raha ilaina. Eritrereto tsirairay izy ireo, sady saintsaino ireto fanontaniana ireto:
1. ‘Fantatro tsara ve hoe olona manahoana izy, amin’ny tena izy?’
2. ‘Manao ahoana ny sary sy ny fanamarihana apetrany ao?’
3. ‘Mandrisika ahy hanana toetra tsara ve izy?’
“Mijery ny lisitry ny namako aho, isam-bolana. Esoriko ao izay olona tsy dia azoazoko, na tsy fantatro tsara.”—Ivana, 17 taona.
Soso-kevitra: Mametraha fitsipika. Fanteno izay hasainao ho namana sy hekenao ho namana. Izany koa mantsy no ataonao rehefa tsy ao amin’ny Internet. (1 Korintianina 15:33) Hoy, ohatra, ny tanora iray atao hoe Leanne: “Izao ny ahy: Rehefa tsy fantatro dia tsy ekeko ho namako. Hesoriko ao amin’ny lisitry ny namako ianao ary tsy hekeko ho namako intsony, raha misy zavatra tsy azoazoko ao amin’ny pejinao.” Manao toy izany koa ny hafa.
“Tsy hinamana amin’izao olona rehetra izao aho satria mety hampidi-doza izany.”—Erin, 21 taona.
“Nangataka ny ho namako ny sasany tamin’ny mpiara-mianatra tamiko. Efa niezaka tsy ninamana tamin’izy ireo anefa aho tany am-pianarana, koa nahoana aho no hinamana aminy indray izao?”—Alex, 21 taona.
Soraty eto ambany izay fitsipika apetrakao momba ny namanao.
․․․․․
Hita ao amin’ny Mifohaza! hafa koa ny andian-dahatsoratra “Manontany ny Tanora”
[Fanamarihana ambany pejy]
a Tsy mampirisika na manakana ny fampiasana tranonkala iray manokana ny Mifohaza! Tsy tokony hanao zavatra mifanohitra amin’ny toro lalan’ny Baiboly anefa ny Kristianina rehefa mampiasa Internet.—1 Timoty 1:5, 19.
[Teny notsongaina, pejy 10]
Hoy ny ohabolana iray ao amin’ny Baiboly: “Aleo laza tsara toy izay harem-be.”—Ohabolana 22:1
[Efajoro, pejy 12]
ANONTANIO NY RAY AMAN-DRENINAO
Jereo miaraka amin’ny ray aman-dreninao ity lahatsoratra ity sy ilay “Manontany ny Tanora” ao amin’ny Mifohaza! Jolay 2011. Iaraho midinika hoe inona no vokatry ny fampiasanao Internet, eo amin’ny 1) tsiambaratelonao, 2) ny fotoananao, 3) ny lazanao, ary 4) ny namanao.
[Efajoro, pejy 13]
HO AN’NY RAY AMAN-DRENY
Mety ho havanana kokoa amin’ny resaka Internet ny zanakao. Ianao anefa no mahay manavaka kokoa. (Ohabolana 1:4; 2:1-6) Manamarina izany i Parry Aftab, manam-pahaizana momba ny fiarovana amin’ny loza ao amin’ny Internet. Hoy izy: “Mahay teknolojia kokoa ny ankizy, fa ny ray aman-dreny no nahita fiainana kokoa.”
Nihanalaza ny tranonkala fifaneraserana tato ho ato. Efa matotra tsara ve ny zanakao ka afaka mampiasa azy ireny? Ianao ihany no mahita an’izany. Toy ny mitondra fiara na ny manana kaonty any amin’ny banky ihany ny mampiasa tranonkala fifaneraserana, ka ilana fitandremana be. Inona no sasany amin’izany loza izany?
TSIAMBARATELO: Tsy takatry ny tanora maro ny vokatry ny fametrahana fanazavana be loatra ao amin’ny Internet. Mety hampidi-doza anareo mianakavy ny filazany hoe aiza izy no mipetraka na mianatra, na hoe rahoviana izy no ao an-trano na tsy ao.
Inona no azonao atao? Nampianarinao hitodika any ankavia sy any ankavanana ny zanakao alohan’ny hiampitany arabe, tamin’izy mbola kely. Maninona raha ampianarina hiaro tena koa izy ireo rehefa mampiasa Internet, satria efa mihalehibe? Vakio ilay fanazavana momba ny tsiambaratelo ao amin’ny “Manontany ny Tanora” ao amin’ny Mifohaza! Jolay 2011. Jereo koa ny Mifohaza! Oktobra 2008, pejy 3-9. Iaraho midinika amin’ny zanakao izany avy eo. Ampio izy hanana “ny fahendrena sy ny fahaiza-misaina”, mba ho voaro rehefa mampiasa Internet.—Ohabolana 3:21.
FOTOANA: Mety hanandevo ny tranonkala fifaneraserana. Hoy i Rick, 23 taona: “Tsy te hiala mihitsy aho nefa vao haingana kely no nanana kaonty. Lany fotoana nijery sary sy fanamarihana aho.”
Inona no azonao atao? Vakio sy iaraho midinika amin’ny zanakao ilay lahatsoratra hoe “Manontany ny Tanora Hoe... Andevozin’ny Fitaovana Elektronika ve Aho?”, ao amin’ny Mifohaza! Janoary 2011. Diniho tsara ilay efajoro hoe “Nandevozin’ny Tranonkala Fifaneraserana Aho”, eo amin’ny pejy 26. Ampio ‘hahay handanjalanja eo amin’izay zavatra fanaony’ ny zanakao, ary fero ny fotoana hampiasany Internet. (1 Timoty 3:2) Ampahatsiahivo azy fa betsaka ny zavatra azo atao ankoatra ny manao zavatra ao amin’ny Internet.
LAZA: Hoy ny ohabolana iray ao amin’ny Baiboly: “Na ny zaza aza dia mampiseho amin’ny ataony raha madio sy mahitsy ny fanaony.” (Ohabolana 20:11) Marina mihitsy izany rehefa mampiasa Internet. Natao ho an’ny olon-drehetra koa ny tranonkala fifaneraserana, ka mety hisy fiantraikany eo amin’ny lazan’ny zanakao sy ny lazanareo mianakavy ny zavatra apetraky ny zanakao ao.
Inona no azonao atao? Tokony ho fantatry ny tanora fa amantarana ny maha izy azy ny zavatra apetrany ao amin’ny Internet. Tokony ho fantany koa ilay hoe misy kopian’izay rehetra atao ao amin’ny Internet, any ho any. Hoy i Gwenn O’Keeffe ao amin’ny boky iray momba ny fampiasana Internet: ‘Sarotra amin’ny ankizy ny mahatakatra hoe voatahiry ao amin’ny Internet izay zavatra atao ao, nefa tena ilainy ny mahafantatra an’izany. Ampahatsiahivo ny ankizy fa tsy tokony hotenenina ao amin’ny Internet izay zavatra tsy sahiny lazaina mivantana amin’ny olona.’
NAMANA: Hoy i Tanya, 23 taona: “Te hiseho hoe be mpitia ny tanora maro, ka mora manaiky rehefa misy olon-tsy fantatra na olona maditra mangataka ny ho ‘namany.’ ”
Inona no azonao atao? Ampio ny zanakao mba hahay hametra fitsipika momba an’izay hekeny ho namana. Tsy ampidirin’i Alicia, 22 taona, ho anisan’ny namany foana, ohatra, ny naman’ny namany. Hoy izy: “Raha tsy fantatro ianao na mbola tsy hitako, dia tsy hampidiriko ho isan’ny namako, satria fotsiny hoe naman’ny namanao aho.”
Nampiasa tranonkala fifaneraserana koa i Tim sy Julia, mba hahafahana manara-maso ny naman’ny zanany sy izay apetrany ao. Hoy i Julia: “Nasainay nampidiriny ho namany izahay. Toy ny hoe ampandrosoany ao an-trano ny olona ifandraisany. Tianay ho fantatra izy ireny.”
[Sary, pejy 11]
Mety ho potika ny fiara iray entinao raha tsy mitandrina ianao. Mety ho simba koa ny lazanao raha mametraka sary sy fanamarihana vetaveta ao amin’ny Internet ianao
[Sary, pejy 12]
Hitondra olon-tsy fantatra ve ianao, satria fotsiny mila entina izy? Koa nahoana ianao no hanaiky hinamana amin’ny olona tsy fantatrao, ao amin’ny Internet?