Langafstandski—Is dit vir jou?
DEUR ONTWAAK!-MEDEWERKER IN KANADA
“LANGLÄUFER LEBEN LÄNGER”—“Langafstandskiërs lewe langer.” Hierdie gewilde Duitse spreekwoord toon hoeveel waarde baie mense aan die wintersportsoort, langafstandski, heg. Trouens, in baie lande waar wintersneeu volop is, kan ’n netwerk van skiroetes kruis en dwars oor die winterlandskap gesien word. In party lande is daar dikwels bordjies wat die afstand tussen dorpe aandui, en baie roetes word kunsmatig belig sodat skiërs dit kan gebruik om werk toe en terug te ski.
Langafstandski, wat voor die 1960’s deur betreklik min mense beoefen is, het in onlangse jare op baie plekke regoor die wêreld gewild geword. Sommige skat dat tot viermiljoen mense per jaar in Noord-Amerika alleen aan die sport deelneem! Waarom het dit so ’n groot aantrekkingskrag en vind dit soveel byval? Omdat dit bekostigbaar is en maklik lyk. Wanneer dit vergelyk word met die bekender sportsoort wat daaraan verwant is—bergski, waar steil hellings aangedurf word—is sommige aspekte van langafstandski eenvoudiger. Die bergskiër het gespesialiseerde, duur toerusting en klere nodig. Hy moet reis na berge of skihellings wat spesiaal in stand gehou word, waar hy heel moontlik duur sal moet betaal vir hyserkaartjies en ook in lang rye sal moet wag vir die skihyser. Bergski vereis ook sekere atletiese vaardighede wat baie beginners nie het nie. In teenstelling hiermee kan langafstandski deur feitlik enigiemand van enige ouderdom beoefen word. Al wat nodig is, is vars sneeu wat ’n paar sentimeter dik lê, ’n bietjie afrigting en ’n paar ski’s wat nie te duur is nie, skistewels en skistokke.
Langafstandski kan ’n uiters opwindende ondervinding wees! Die skiër kan feitlik oral gaan waar hy wil—oor oop velde en vlaktes, oor verysde mere en strome, deur stil woude en sneeubedekte valleie. Langafstandski kan die geleentheid skep vir bepeinsing, oorweging en diep denke, wat ons die geleentheid bied om met ons Skepper te praat terwyl ons alleen is en om hom vir die wonders van die lewe te dank. Die winter verleen ’n besondere karakter aan Jehovah God se skepping. ’n Blinkwit sneeukombers laat ’n stilte oor die landskap hang. Die aarde lyk vars en skoon, asof dit wag om ontdek te word. Wanneer ’n mens deur ’n woud met sy sneeubedekte bome ski, bring dit ’n kalmte in jou hart en verstand. Die lawaai van ons meganiese wêreld vervaag, en kort voor lank hoor jy net die geswiesj van die ski’s.
As ’n gesin of ’n groepie vriende saam aan langafstandski deelneem, word dit ’n gesellige uitstappie waartydens hegte bande gesmee word. In lande in Noord-Europa reis party gesinne deesdae 20 of 30 kilometer per trein, en dan ski hulle saam huis toe.
Die oorsprong
Party dink miskien dat langafstandski ’n nuwigheid is, maar dit is beslis nie. In 1927 is tekeninge wat op rots uitgekerf is en duisende jare oud is, op die Noorweegse eiland Rødøya gevind. Een tekening is van ’n jagter wat blykbaar ’n haasmasker dra. Dit lyk of hy op ’n paar baie lang ski’s skaats. Korter gelede het werkers in die turfmoerasse van Skandinawië honderde ou ski’s ontdek wat nog in ’n puik toestand was. Ski was ’n vername manier waarop die vroeë Nordiese volke gereis het gedurende die lang winters wanneer daar baie sneeu was. Dit was so ’n integrerende deel van hulle lewe dat hulle selfs ’n skigod en -godin aanbid en vereer het! Vandag vind ’n mens nog spore van daardie eertydse heidense opvattings in die name van baie dorpe in Noorweë en Swede. Trouens, selfs die naam Skandinawië verwys moontlik na die godin van skiërs, Skade.
Al was ski eeue lank ’n vername deel van die Nordiese lewe, het langafstandski eers in die 19de eeu as ’n internasionale sportsoort gewild geword. Toe het die Noorweërs die tradisionele ski’s verbeter deur aan die vorm te verander, dit af te dun en die ontwerp te verfyn. Hulle het ook ’n stelsel van hak- en toonbandjies ontwikkel wat die voorlopers van die hedendaagse vashegmetodes was. In Telemark, ’n bergagtige gebied in die suide van Sentraal-Noorweë, is daar spoedig met ’n reeks wedstryde begin. Na bewering is die eerste langafstandskiwedstryd wat opgeteken is en waarvan die tyd opgeneem is, daar gehou, en die wenner het die afstand van vyf kilometer in ongeveer 30 minute afgelê. Langafstandskiwedstryde het kort daarna in lande in Noord-Europa gewild geword, maar ’n ander gebeurtenis het dit in die res van die wêreld bekend laat word.
In 1888 het die Noorweegse ontdekkingsreisiger Fridtjof Nansen ’n ekspedisie op ski’s oor Groenland gelei. Hy het daarna ’n boek oor sy ondervinding geskryf wat in 1891 in Engels, Frans en Duits vertaal is. Die verhaal, wat sy uitputtende reis oor die verlate Arktiese landskap beskryf het, het die verbeelding van sy Victoriaanse lesers aangegryp. Dit het avontuurlustiges laat dink oor hoe hulle die ongerepte wildernis sal tem.
In die 1960’s is skitoernooie vir gesinne op groot skaal georganiseer en aan die gang gekry. Skisentrums wat in langafstandski gespesialiseer het, het oral ontstaan. Vervaardigers het dit opgelet, en nuwe gesofistikeerde toerusting is beskikbaar gestel. Selfs modes het ’n rol gespeel en ’n sekere elegansie aan langafstandski verleen. Die publiek se aanvraag na skigebiede was so groot dat baie munisipaliteite moes rondskarrel om enige beskikbare grond, onder meer gholfbane en stadsparke, vir hierdie doel voor te berei.
Fisiese voordele
Langafstandski word as een van die veiligste gewilde sportsoorte beskou. As jy val, kan jy wel ligte verstuitings opdoen, maar ernstige beserings kom selde voor en word gewoonlik slegs opgedoen wanneer die langafstandskiër steil terrein en afgeleë gebiede aandurf.
Omdat egalige en ritmiese bewegings by langafstandski betrokke is, is die kanse skraal dat gewrigte en spiere ooreis sal word of impakskade sal opdoen. Dokters wat sportbeserings behandel, sal dikwels langafstandski as terapie voorskryf vir diegene wat tydens draf of fietsry beserings opgedoen het. Dit is een van die min bedrywighede waarin byna al die hoofspiergroepe van die liggaam gebruik word, en gevolglik kry die skiër goeie oefening. Dit is baie voordelig vir die hart en longe, en aktiewe skiërs se bloeddruk en polsslag is gewoonlik laer as dié van onaktiewe mense. Langafstandskiërs word dus as van die fiksste atlete in die wêreld beskou.
Die lae beseringsrisiko tesame met die egalige, dinamiese bewegings maak langafstandski ’n ideale sportsoort vir ouer mense. In sommige lande in Noord-Europa is dit iets algemeens om senior burgers te sien ski.
Ski laat ’n groot hoeveelheid liggaamshitte opbou, en daarom is dit moontlik om in redelik koue toestande heel gemaklik te voel. Op die koudste dae ding skijaers gewoonlik mee in dun ski-uitrustings, dikwels sonder handskoene. Amateurs moet egter hulle hande en voete goed genoeg teen die koue beskerm. Ervare buitelugliefhebbers trek gewoonlik ’n paar lae klere aan, waarvan die onderste laag ’n wol of sintetiese kledingstuk is en die boonste laag iets wat waterdig en winddig is. So kan hulle hulle liggaamstemperatuur reguleer sodat hulle gemaklik kan wees. Hulle trek net nog ’n laag klere aan of uit wanneer dit nodig is. Verstandige ouers sal seker maak dat hulle kinders warm genoeg aangetrek is, want kinders met hulle kleiner lyfies kry gouer koud as volwassenes. Hulle is ook vatbaar vir vriesbrand, aangesien hulle vel gou sy hitte verloor.
Maak die winter vir jou genotvoller
“As jy kan loop, kan jy ski”, is ’n algemene gesegde onder langafstandskiërs omdat die bewegings van die sport baie dieselfde as loop is. Hoewel dit in sekere mate waar is, sal die meeste van ons groot voordeel daaruit trek as ons ’n uur of twee saam met ’n gekwalifiseerde afrigter kan deurbring. Skisentrums bied privaat of groeplesse aan, en binne ’n kort tydjie kan ’n nuweling die basiese beginsels van langafstandski leer—hoe om te ski oor gelyk terrein, teen opdraande, teen afdraande en, natuurlik, hoe om te stop! Sodra mense hierdie basiese vaardighede geleer het, is die meeste gereed om die terrein te gaan aandurf.
“Daar is niks wat die spiere so brei en die liggaam so sterk en veerkragtig maak nie”, het Fridtjof Nansen in 1890 van langafstandski gesê. Dalk sal ook jy dié sportsoort geniet. Dit sal heel moontlik jou winter genotvoller maak.
[Prente op bladsy 24, 25]
Langafstandski is redelik goedkoop en kan deur mense van alle ouderdomme geniet word
[Prent op bladsy 26]
Eertydse ski’s wat in Voss, Noorweë, gevind is
[Erkenning]
Foto: © Universitetets kulturhistoriske museer, Eirik Irgens Johnsen
[Prent op bladsy 26]
’n Tekening van ’n skiër op rots uitgekerf
[Erkenning]
Foto: Inge Ove Tysnes/Syv søstre forlag