Wanneer voëls in geboue vasvlieg
AL WAS dit helder oordag het die speg reguit in ’n wolkekrabber vasgevlieg en grond toe geval. Die voël het die glas nie gesien nie. ’n Goedhartige voetganger het die verwilderde voël gevind en ’n ogie oor hom gehou in die hoop dat hy sou herstel. Hy was verlig toe die voël getjirp, opgestaan, sy vere reggeskud en weggevlieg het.a
Ongelukkig kom nie alle voëls ongedeerd van sulke botsings af nie. Trouens, omtrent die helfte van dié wat in huise vasvlieg, gaan dood. Studies toon dat daar in die Verenigde State alleen jaarliks oor die 100 miljoen voëls sterf nadat hulle in verskillende soorte geboue vasgevlieg het, sê die Audubon-vereniging. En sommige navorsers meen dat die syfer dalk nader aan ’n miljard is! Maar waarom vlieg voëls in geboue vas? En kan enigiets gedoen word om hulle lewe in die lug veiliger te maak?
Die doodsoorsake—glas en lig
Glas is vir voëls ’n gevaar. Wanneer vensters skoon en helder is, sien voëls dikwels net wat aan die ander kant is, wat dalk plante en die lug insluit. Gevolglik vlieg niksvermoedende voëls soms teen topspoed reguit in die glas vas. Hulle sien dalk ook sierplante agter die glas van portale of huise en probeer om daarop te gaan sit.
Getinte, weerkaatsende glas kan ook ’n probleem inhou. Onder sekere omstandighede sien voëls dalk nie die glas nie, maar ’n weerkaatsing van die omliggende gebied of die lug, wat weer eens gevaarlik kan wees. Selfs glasvensters van besoekersentrums en uitkyktorings in voëlparke en wildreservate het al die dood van voëls veroorsaak! Die voëlkundige en biologieprofessor dr. Daniel Klem jr. meen dat meer voëls doodgaan omdat hulle in vensters vasvlieg as weens enige ander oorsaak wat verband hou met mensebedrywighede, behalwe dalk habitatvernietiging.
Party voëls loop ’n groter gevaar as ander om in vensters vas te vlieg. Die meeste sangvoëls wat migreer, vlieg byvoorbeeld snags na hulle bestemming en navigeer, ten minste gedeeltelik, met behulp van die sterre. Gevolglik kan helder ligte bo-op hoë geboue hulle verwar. Trouens, sommige voëls het al só gedisoriënteerd geraak dat hulle doelloos rondgevlieg het totdat hulle weens uitputting grond toe geval het. Nog ’n gevaar ontstaan wanneer dit snags reën of daar ’n digte wolkbedekking is. In sulke gevalle is voëls geneig om laer te vlieg, wat die gevaar vergroot dat hulle in hoë geboue sal vasvlieg.
Die uitwerking op voëlbevolkings
Volgens een verslag het net een hoë gebou in Chicago, Illinois, VSA, die dood van gemiddeld ongeveer 1 480 voëls gedurende die migrasieseisoen veroorsaak. Oor ’n tydperk van 14 opeenvolgende jare het daardie een gebou dus die dood van sowat 20 700 voëls veroorsaak. Die totale aantal voëls wat in die gebou vasgevlieg het, was sonder twyfel baie hoër. Wat meer is, hierdie voëls “is nie duiwe, meeue of ganse nie”, sê Michael Mesure, die direkteur van die “Dodelike Lig”-bewustheidsprogram van Toronto, Kanada, maar “voëls waarvan die bevolkings bedreig word”.
Byvoorbeeld, in een onlangse jaar in Australië het glasvensters die lewe geëis van ongeveer 30 swaelpapegaaie, waarvan daar net 2 000 oor is. In die Verenigde State is baie van die museumeksemplare van die Bachmanse sanger, ’n spesie wat nou moontlik uitgesterf is, opgetel by een spesifieke vuurtoring in Florida waarin hulle vasgevlieg het.
Baie van die voëls wat ’n botsing met ’n gebou oorleef, is beseer of verswak. Dit kan veral gevaarlik wees vir trekvoëls. As hulle beseer is en tussen ’n klomp geboue land, kan hulle verhonger of deur ander diere gevang word, waarvan party geleer het om hierdie bron van voedsel uit te buit wanneer dit beskikbaar is.
Kan geboue veiliger gemaak word vir voëls?
Voëls moet die glas kan sien en besef dat dit ’n soliede voorwerp is sodat hulle dit kan vermy. Daarom het party huiseienaars hulle uitsig gedeeltelik prysgegee deur dekals, plakkers of iets anders wat duidelik sigbaar is, aan die buitekant van vensters waarin voëls dikwels vasvlieg, aan te bring. Volgens Klem is dit nie die prentjies of plakkers self wat die belangrikste is nie, maar die spasiëring daarvan. Sy navorsing toon dat sigbare waarskuwingstekens horisontaal nie meer as vyf sentimeter uitmekaar moet wees nie en vertikaal nie meer as tien sentimeter nie.
Wat kan gedoen word om trekvoëls wat in die nag vlieg, te help? “Nagtelike botsings met geboue . . . kan meestal voorkom word deur net ’n skakelaar te druk”, sê die raadgewer vir ekologiese navorsing Lesley J. Evans Ogden. In sommige stede word ligte wat wolkekrabbers versier, nou op ’n vasgestelde tyd van die nag gedemp of afgeskakel, veral gedurende die voëlmigrasieseisoen. In ander gevalle word nette oor die vensters van hoë geboue gespan sodat voëls die weerkaatsing nie met die lug verwar nie.
Sulke maatreëls kan die sterftesyfer met 80 persent verminder en jaarliks miljoene voëls red. Maar die onderliggende probleem sal waarskynlik nie opgelos word nie omdat mense baie van ligte en glas hou. Organisasies wat hulle daarop toelê om voëls te beskerm, soos die Audubon-vereniging, probeer dus argitekte en ontwikkelaars oorreed om meer bewus te wees van die behoeftes van die natuur.
[Voetnoot]
a Dit kan gevaarlik wees om beseerde voëls te hanteer omdat hulle nie weet dat jy hulle probeer help nie. Daarbenewens het party voëls siektes wat aan mense oorgedra kan word. As jy dus besluit om ’n beseerde voël te help, moet jy handskoene dra en ná die tyd jou hande was. As jy bekommerd is oor jou gesondheid of veiligheid, moet jy nie naby die voël gaan nie. Indien nodig, kan jy professionele hulp inroep.
[Venster op bladsy 10]
WAT HET VAN AL DIE VOËLS GEWORD?
Geskatte aantal voëls wat jaarliks in die Verenigde State doodgaan as gevolg van mensebedrywighede
◼ Kommunikasietorings—40 miljoen
◼ Plaagdoders—74 miljoen
◼ Huiskatte en wilde katte—365 miljoen
◼ Glasvensters—100 miljoen tot 1 miljard
◼ Verwoesting van habitat—onbekend, maar moontlik die skadelikste faktor
[Prent op bladsy 10]
In die Verenigde State gaan daar jaarliks ten minste 100 miljoen voëls dood nadat hulle in vensters vasgevlieg het
[Erkenning]
© Reimar Gaertner/age fotostock