Nyiña inyu Kaat i likoda li niñ yés ni nson wés
© 2023 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
1-7 MPUYE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 17-19
“Tehe bôt bape kiki Yéhôva a ntehe bo”
Baa ni ga ti miñem minan inyu wan mam ma bi tilba?
7 Kii di nla kal inyu man Asa nu munlôm le Yéhôsafat? A bééna bilem bilam jôga. Kiki a bé bôdôl Djob ñem, Yéhôsafat a boñ biloñge bi mam. Ndi yak nye a bi yoñ makidik mabe. Kiki héga, a bi adba libii ni Ahab béba kiñe i ñombok. Tolakii mpôdôl Mikaya a bi béhe nye, Yéhôsafat a bi adba ni Ahab inyu ke jôs Lôk Siria gwét. Mu gwét bi, i bi yégle ndék ki Yéhôsafat a bi nimis niñ yé. Mbus, a bi témb i Yérusalem. (2 Miñañ 18:1-32) Jon, mpôdôl Yéhu a bat nye le: “Baa u bé lama hôla baboñbéba, u gwéhék ki ba ba ñoo Yéhôva?”—Añ 2 Miñañ 19:1-3.
w15 15/8 11-12 § 8-9
Di soñda gwéha i Yéhôva i i mal bé
8 Yéhôva a nsômbôl le di yi le a ngwés bés, ni le a mbok ndik bé mis mé i ngii mahôha més. A mbéñge ndigi loñge i i yé ikété yés. (2 Miñañ 16:9) A bi boñ hala inyu kiñe i Yuda le Yéhôsafat. Kel yada, a bi yoñ bé makidik malam. A bi ke ni Kiñe Ahab ni ntôñ gwét inyu kadal nkoñ Ramôt-Giléad u Lôk Siria. To hala kiki 400 bapôdôl ba bitembee ba bi kal Ahab le a ga yémbél gwét, Mikaya mpôdôl nu Yéhôva a bi kal bo le ba ga biba. Ahab a bi wo mu gwét bi, Yéhôsafat a bi pei, ndi a bé le a nimis niñ yé. I ngéda a bi témb i Yérusalem, a bi nok le malômbla a bi boñ ni Ahab ma bé bé malam. Ndi to hala ntehe mam le Yéhu, man Hanani a kal Yéhôsafat le: “Ndi Nyambe a ntehe mam malam ikété yoñ.”—2 Miñañ 18:4, 5, 18-22, 33, 34; 19:1-3.
9 I bibôdle bi énél yé, Yéhôsafat a bi kal dikoo di mbok di Lôk Lévi, ni biprisi le ba kee bitison bi Yuda gwobisôna, ba niiga litén Mbén i Yéhôva. I hônd i, i bi ba ilam kayélé, matén ma bé kéña bo ma bi kon litén li Yéhôva woñi. (2 Miñañ 17:3-10) A bi boñ hihôha, ndi Yéhôva a bi hôya bé mam malam a bi bôk a boñ. To hala kiki di yé bikwéha bi bôt, Yéhôva a ga waa bé gwés bés, ibale di nke ni bisu i boñ biliya i gwés nye.
Tik ngok i mbuu
Gwélél Yéhôva ni ñem woñ wonsôna!
10 Man Asa le Yéhôsafat, “a hiumul mu njel isañ wé Asa.” (2 Miñañ 20:31, 32) Lelaa hala? Kiki isañ wé, Yéhôsafat a bi ti litén makénd le li yéñ Yéhôva. A bi boñ hala ni ini njel le, a bi naña soso hônd inyu niiga bôt “kaat Mbén i Yéhôva.” (2 Miñañ 17:7-10) A bi ke mabôga ma ñombok ane i Israél, i mbok dikôa di Efraim, “a témbna bo yak Yéhôva.” (2 Miñañ 19:4) Yéhôsafat a bé kiñe i i “bé yéñ Yéhôva ni ñem wé wonsôna.”—2 Miñañ 22:9.
11 Bés bobasôna di nla yoñ ngaba i soso hônd inyu niiga i Yéhôva a naña len. Baa hala a yé we ntéak jam, le u niiga bôt bape Bañga i Djob hiki sôñ, u boñok biliya i tinde bo i gwélél Djob? Ni ndék biliya, ni bisai bi Djob u nla bôdôl yigil i Bibel. Baa u nsima jam li ikété masoohe moñ? Baa u yé bebee i neebe nson u, to ibale u nlama yoñ ngéda yoñ i noi? Kiki ngéda Yéhôsafat a bé ke i libôga li Efraim inyu hôla bôt i témb i bañga base, di nla témb i yuuga bilôk bikéé bi bi waa téé likalô. Ni le mimañ mi nla yoñ bitelbene inyu yuuga ni hôla i bôt ba bi pémés ntôñ ba ba yé libôga li likoda jap, ba ba bi hiel ñem, ba tjôô maboñok map mabe.
8-14 MPUYE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 20-21
“Bôdôl Yéhôva ñem”
w14 15/12 23 § 8
Di téñbe letee ni lisuk li nkoñ ’isi unu
8 I dilo di Kiñe Yéhôsafat, baoo ba bi lo i jôs bo, ba bé “limut likeñi,” ba bé lôl mu biloñ bi bi bé keña bo. (2 Miñañ 20:1, 2) Ndi ba bi noode bé yémbél ni bomede, ba bi bat Yéhôva mahôla. (An 2 Miñañ 20:3, 4.) Hiki wada a bi noode bé boñ jam li bé lémél nye i yé pes, Bibel i nkal le: “Bôt ba Yuda bobasôna ba bé ba téé i bisu bi Yéhôva, ba bé lôñni baa bap, bon bap, yak ni bon bap batitigi.” 2 Miñañ 20:13) Ibôdôl i boñge ipam mimañ mi bôt, bobasôna ba bi hémle biniigana bi Yéhôva, ni nye a sôñ ki bo i moo ma baoo bap. (2 Miñañ 20:20-27) Litén li Djob li nla nga kôna i loñge ndébél ini, i ngéda li mboma mandutu?
A bé ba ni ntip biiba—Nson u Yéhôva u ba jam li bisu i niñ na
7 Yéhôva a bi ep i man Lôk Lévi nunu le Yahaziel inyu pôdôs Yéhôsafat. Yéhôva a bi kal le: “Hi mut a amp nyuu homa wé, a telep nwee, ni béñge tohi i nlôl bé yak Yéhôva.” (2 Miñañ 20:13-17) Hala bé nyen ba bi meya ba njo gwét, ndi mut binam bé nyen a bi kal bo le ba boñ hala, Yéhôva nyemede nyen a bi ti bo i oda i. Yéhôsafat a bi bôdôl Yéhôva ñem, a boñ kiki a bi kal nye. I ngéda nye ni bôt bé ba bi ke i boma baoo bap, a bi bii bé soso ntôñ gwét ha bisu, ndi batôp tjémbi bon a bi bii ha bisu. Yéhôva a bi tjôô bé Yéhôsafat; a bi yémbél baoo bé.—2 Miñañ 20:18-23.
Tik ngok i mbuu
it-2 1190 § 5, 6
Yéhôram
Yéhôram a bi noñ bé loñge ndémbél i isañ Yéhôsafat inyule nwaa wé Atalia a bi tinde nye i boñ mam mabe. (2 Bikiñe 8:18) Yéhôram a bi nol bilôk binyañ bi bôlôm bisamal, a nol ki dikoo bi mbok. A tinde ki litén i waa gwélél Yéhôva. (2 Miñañ 21:1-6, 11-14) Énél yé i bééna yubda, a ban-ga ki baoo. Bôt ba Édôm ni ba Libna ba bi bôdôl ndogbene nye. (2 Bikiñe 8:20-22) Mpôdôl Éliya a bi béhe Yéhôram le: “Yéhôva a ga boñ le bikuu bi kwél litén joñ, bon boñ, baa boñ ni nkus woñ wonsôna.” A kônde ki le “w’a bana ngandak makon, yak kon u minla, kayéle i kon u, u mba u mpémés minla nwoñ i mbégdé hiki kel.”—2 Miñañ 21:12-15.
Hala nyen mam ma bi tagbe. Yéhôva a bi nwas le bon ba Arab ni bon ba Lôk Filistia ba yémbél litén jé, ba kena ki baa bap ni bon ba Yéhôram i minkôm. Djob a bi péyés ndik man nu sôk nu Yéhôram le Azaria. Djob a bi boñ hala inyu malômbla a bi boñ ni David. “I mbus, Yéhôva a leñ nye kon u minla u u mal bé.” Nwii i ma i mbus, “minla nwé mi pam”, a wo. Hala nyen i béba kiñe ini i bi mélés dilo tjé, ‘a bi wo ibabé le mut a gwés nye.’ Ba jo nye i nkoñ u David, “ndi i kotoo soñ i bikiñe bé.” Azaria man wé a yila kiñe.—2 Miñañ 21:7, 16-20; 22:1; 1 Miñañ 3:10, 11.
15-21 MPUYE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 22-24
“Yéhôva a nsayap i bet ba gwé ñem ngui”
w09 1/4 24 § 1-2
Bibéba bi mawanda bi bi tinde Yôas i tjôô Yéhôva
I jam li bi tagbe i Yérusalem tison i het témpel i bé, li bé ndutu. Ba bi nol Kiñe Azaria. Nyañ Atalia a mboñ béba jam. A nol bon ba kiñe bobasôna, hala wee balal bé nyemede! Baa u nyi inyuki? Ndik inyule a bé gwés yila kiñe.
Ndi nlal wé Yôas a bi pei a bak nkéñéé man. Baa u ngwés yi lelaa hala a bi boña? Manyañ papa yé a bi sôô nye i témpel. A bi la sôô nye i témpel inyule nlô wé Yéhôyada a bé prisi keñi. Bo iba bon ba bi sôô nye nyoo.
w09 4/1 24 § 3-5
Bibéba bi mawanda bi bi tinde Yôas i tjôô Yéhôva
Ba bi sôô Yôas i témpel nwii minsamal. Ba nhôla nye i yi Yéhôva ni mambén mé. I ngéda a bi bolna nwii minsaambok, Yéhôyada a bi téé nye kiñe. Kii i bi pémél béba kiñemuda le Atalia?
Yéhôyada a bi kot batak kiñe ba Yérusalem i bisôsôli, a kal bo lelaa nye ni nwaa ba bi sôñ man kiñe. I mbus, a éba bo Yôas. Ba neebe ki le nyen a kôli ba kiñe. I mbus, ba bôdôl yéñ lelaa ba bé lama téé nye kiñe.
Yéhôyada a mpémés kiñe Yoâs, a ha nye ntut. Litén jolisôna li “bamb moo, ba lond le: ‘A kiñe, niñ ntandaa ngéda!’” Batat kiñe ba nkéña nye inyu sôñ nye. I ngéda Atalia a nok minlondok, a nlo ngwéé. Yéhôyada a nti oda le ba nol nye.—2 Bikiñe 11:1-16.
it-1 776 § 8
Majôna, bisoñ
I ngéda Yéhôyada prisi keñi i bi wo, ba bi jô nye i nkoñ u David, i “kotoo soñ i bikiñe,” nyetama nyen a bi kôs ntén lipém u, to hala kiki a bé bé i ndaye i bikiñe.—2 Miñañ 24:15, 16.
Tik ngok i mbuu
it-2 1231 § 10
Sakaria
12. Man prisi keñi le Yéhôyada. I mbus nyemb i prisi keñi le Yéhôyada, Kiñe Yôâs a bi waa gwélél Yéhôva. Iloole a emble bapôdôl ba Yéhôva, a bi bôdôl emble maéba mabe ba bé ti nye. Sakaria manyañ Yôâs a bi béhe litén, (2 Miñañ 22:11), ndi ilole ba hel miñem nwap, litén li bi nol nye i mbédgé témpel. Nwaa le a nwo, Sakaria a kal le: ‘Yéhôva a béñge i jam ni mboñ, a kéés ki bé.’ Yéhôva a bi emble masoohe mé. A nwas le Lôk Siria i lona bo bikuu. Bagwélél ba Yôâs iba ba bi nol nye “inyule a bi nol man prisi Yéhôyada.” Ngobol Septente ni i Vulgate i nkal le ba bi nol Yôas inyu pun matjél ma “man” Yéhôyada nu Yôas a bi nol. Ndi text masôrétique ni Peshitta, bi mpôdôl “ngandak bon,” inyu éba le man Yéhôyada a bé ntôô man, inyule a bé prisi a bak mpôdôl.—2 Miñañ 24:17-22, 25.
22-28 MPUYE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 25-27
“Yéhôva a nla ti we iloo hala”
it-2 1186 § 3
Yôas
Yôas a bi ti kiñe i Yuda mbôgôl dikôô di bisônda inyu jôs Lôk Édôm. I ngéda “mut bañga Nyambe a bi ti nye maéba” a huuha bôt ba i mandap map. To hala kiki ba bi kôs mbôgôl talént i moni, hala wee, (435 603 530 FCFA) ba bi unup inyule ba bi kal bo le ba huu i mandap map. Bebek, ba bi unup inyule ba bé lama bé kôs ngaba mu nkus ba bé lama yoñ mu tison. Jon i ngéda ba bi huu, ba bi ke ba leñ bitison bi Yuda gwét ibôdôl i Samaria letee ni i Bet-hôron.—2 Miñañ 25:6-10, 13.
‘Noode’ u tehe le Yéhôva a yé loñge?
16 Boñ bisesema. Inyu lémél Yéhôva, mut ta bé nyégsaga i tjôô mam malam momasôna. (Ñañal 5:19, 20) Ndi ibale di ntjél kéñbaha nson wés inyu Yéhôva, inyule di gwé bé ngôñ i boñ bisesema, di yé le di pôna i ngwañ mut Yésu a bi pôdôl mu hihéga hié, nu a bi yéñ bé ba ngwañ bisu bi Djob. (Añ Lukas 12:16-21.) Mankéé wada le Christian nu a yé i loñ i Pulasi a nkal le: “Me bé lôôha bé ti ngéda yem ni ngui yem i nson u Yéhôva, to inyu lihaa jem.” Christian bo nwaa ba bi yoñ makidik i yila basañal. Ndi inyu yônôs njômbi yap ba bé lama tjôô bôlô yap. Inyu bana koga i kel, ba bé kon maséé ni ndék moni ba bé kôs mu kiki ba bé sas mandap ma bôt. Baa ba bi kon maséé ni bisesena ba bi boñ? Christian a nkal le: “Di yé di ba maséé i hôla bôt i yi Yéhôva i ngéda di nigil Bibel ni bo, di boñok mapeple.”
Tik ngok i mbuu
w07 15/12 10 § 1-2
Baa u gwé mut a nhôla we i yoñ makidik malam?
Uzia a bi yila kiñe i nwelmbok i Yuda a banga ndigi 16 nwii. A bi ane 50 ma nwii, ibôdôl i mamélél ma hiai bôô, ipam i bibôdle bi hiai juem B.N.Y. I ngéda a bé a yii mañge, “a bé boñ mam malam i mis ma Yéhôva.” Kii i bi tinde nye i boñ mam malam i mis ma Yéhôva? Inoñnaga ni jam Bibel i nkal: “[Uzia] a bi yéñ Nyambe i dilo di Sakaria nu a bi niiga nye i kon bañga Nyambe woñi. I ngéda a bé a yéñ Yéhôva, bañga nyambe a bé a boñ le mam ma kee loñge inyu yé.”—2 Miñañ 26:1, 4, 5.
U héya i yom minlôñ mini mi nkal inyu Sakaria, di nyi ha bé mam mape inyu yé. Kiki a bi niiga nye i kon bañga Nyambe woñi, a bi ba ndémbél ilam inyu yé, a tinde nye i boñ mam malam. Di añ i ndoñi Bibel yada le Sakaria “a bé nigil Bibel ngandak, a banga pék, a yik niiga bôt bape.” Ntoñol Bibel numpe a nkal le: “A bé yi mbañ Bibel ngandak . . . a bé mut a gwé yi, a gwéhék Nyambe, a bak loñge mut.”
29 MPUYE –4 HILÔNDE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 28-29
“U nla sélél Yéhôva to bagwal boñ ba nsélél bé nye”
Ni nigle mawanda ma ñem nyuu ma Yéhôva
8 Binéñél bi Hézékia bi bé mahéñha ngandak ni bi Ruth. A bi gwéé ikété litén li Djob. Ndi bon ba Israél bobasôna bé bon ba bé ba tiñi ni Djob. Isañ Hézékia, le Kiñe Ahas a bé béba mut. A bi yan témpel i Djob, a tinde ki bôt i bégés mop mape. Ahas a bi ligis yak bon bé bape yômi, lôknyañ i Hézékia, a ti bo kiki sesema yak bikwéha bi mop. Binéñél bi Hézékia bi bé ndutu ngandak!—2 Bikiñe 16:2-4, 10-17; 2 Miñañ 28:1-3.
Ni nigle mawanda ma ñem nyuu ma Yéhôva
9 Ndémbél ibe i Ahas i bé le i tinde man wé Hézékia i unbene Yéhôva ngandak, tole i bana lôlha ñem. I len ini, ngandak i i mboma mandutu ma ma mpam bé to ma Hézékia, i nhoñol le ba kôli “nôgôl Yéhôva liyot” tole ba ñunbene ntôñ wé. (Bingéngén 19:3) Bape ba nhoñol le kiki ba bi bana binéñél bibe, ba kôli bana béba niñ tole i tiimba minlélém mi dihôha di bagwal bap. (Ezékiel 18:2, 3) Ndi baa mahoñol ma ma yé malam?
10 Niñ i Hézékia i ñunda le heni! Jam jo ki jo li kôli bé tinde bés i unbene Yéhôva. Nye bé nyen a mboñ le mam mabe ma kwél bôt. (Hiôb 34:10) I yé maliga le bagwal ba nla niiga bon bap i boñ loñge tole béba. (Bingéngén 22:6; Kôlôsé 3:21) Ndi hala a nkobla bé le binéñél gwés gwon bi ga kit umbe ntén mut di ga yila. Inyuki di nkal hala? Inyule Yéhôva a bi ti bés ngap i yoñ makidik, hala a nkobla le di nla pohol i boñ loñge tole béba. (Ndiimba Mbén 30:19) Lelaa Hézékia a gwélél likébla li Djob lini le ngap i yoñ makidik?
11 To hala kiki isañ a bé ipôla bikiñe bi bi boñ bibéba bikeñi i Yuda, Hézékia nye a bi ba ipôla bikiñe bi bi lôôha boñ loñge. (Añ 2 Bikiñe 18:5, 6.) A bi kit le a ga noñ bé ndémbél ibe i isañ. Ndi a bi pohol i emble bapôdôl ba Yéhôva kiki bo Yésaya, Mika ni Hôséa. A bi tibil sédi ôô i emble maéba ni i neebe bikodlene. Hala a bi hôla nye i kodol libim li mam mabe isañ a bi boñ. A bi pubus témpel, a bédél litén nwéhél yak Djob, a tjé bisat ni loñ yosôna. (2 Miñañ 29:1-11, 18-24; 31:1) Mbus ha, ngéda Kiñe Sanakérib man Lôk Asiria, a han le a njôs Yérusalem gwét, Hézékia a unda makénd ni hémle. A bééna botñem le Yéhôva a nla sôñ litén jé, a lédés ki jo. (2 Miñañ 32:7, 8) Ngim ngéda i bi pam le Hézékia a yila ngôk, ndi ngéda Yéhôva a kodol nye, a neebe maéba ni suhulnyu. (2 Miñañ 32:24-26) Ibabé nkaa, Hézékia a yé loñge ndémbél kiyaga inyu yés. A bi nwas bé le binéñél gwé bi ôbôs niñ yé. Mahéñha ni hala, a bi unda le Yéhôva a yé liwanda jé.
Tik ngok i mbuu
w12 15/2 24-25
Natan, mut nu a nit bibégés bipubi
Mu kiki a bé gwés Yéhôva, jon Natan a bi nit David i ngéda a bé gwés oñ témpel inyu bibégés. Ndi lisañ lini, Yéhôva bé nyen a bi ep nye. A nti mahoñol mé nyemede. I u u, Nyambe a nkal Natan le a legel David nwin u u yé maselna. Le a legel nye le a man wé nyen a ga ôñôl nye témpel. Natan a nkônde ki le Yéhôva a ga boñ malômbla ni nye, kayéle “a’ lédés ane yé i boga ni boga.”—2 Samuel 7:4-16.
I jam Natan a bi kal inyu maoñ ma témpel li bé kiha bé ni sômbôl Djob. Ndi kiki a bé suhulnyuu, a nôgôl, a nit ki jo. A yéne bés loñge ndémbél ibale Nyambe a nkodol bés! Kiki Nyambe a bi témb a gwélél nye i mbus ngéda, hala a nkobla le a bé a ngi lémlak nye. Yéhôva a bi gwélél nye nlélém kiki a bi gwélél mpôdôl Gad inyu ti David maéba. I ngéda i bé sômbla le a tjek 4 000 di batôp tjémbi di di bé lama sal i témpel.—1 Miñañ 23:1-5; 2 Miñañ 29:25.
5-11 HILÔNDE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 30-31
“I kotda ntôñ i yé loñge inyu yés”
it-1 1132 § 4
Hézékia
Makénd inyu bibégés bipubi. Hézékia a bi éba le a ngwés bibégés bipubi i ngéda a bi yila kiñe a banga 25 nwii. Jam li bisu a bi boñ li bé le a tiimba yibil témpel, ni le a tibil yo. I mbus, a kot biprisi ni Lôk Lévi, a kal bo le: ‘Me nsômbôl boñ malômbla ni Yéhôva.’ I bé malômbla inyu unda le ba nsômbôl téñbe ni Yéhôva, i bé kiki bo le ba bé yoñ makidik i tiimba nôgôl malômbla ma Mbén ba bi bôk ba boñ. Ni makénd, a bi bôdôl tjek nson u Lôk Lévi, a tjek yak bitelbene bi bi bé béñge bikôkôda ni tjémbi di bibégés. I bé i sôñ Nisan, i sôñ i nyen ngand Pasa i bé lama tagbe. Ndi témpel ni biprisi bi bé bé mpubhaga. I hilo 16 hi sôñ Nisan, ba bi pubus témpel, ba timbis ki bikokoda i témpel. I béda ki le ba pubus litén i nya i yé tôbôtôbô. Biprisi bi bi lona bisesema, bisesema inyu pubus bibéba, bisesema inyu témpel, i mbus, ba bi ti ngandak i bisesema ipe.—2 Miñañ 29:1-36.
it-1 1132 § 5
Hézékia
Kiki litén li bé bé lipubi, ba bé bé le ba tégbaha ngand i Pasa i loñge ngéda. Hézékia a bi gwélél i mbén i, inyu ti i bet ba bé bé le ba tégbaha yo, kunde i boñ hala i mbus sôñ yada. A bi ôm bake ngwéé ibôdôl i Béer-séba ikepam i Dan, a naña bôt ni njel biléta. Ngandak bôt i bi nol bake ngwéé hiol, ndi ndék bôt ikété matén ma Aser, Manasé, ni Zébulôn ba bi suhus nyuu ba lo. Ni ndék bôt i matén ma Éfraim ni Isakar. Ngandak bakén i i bé bégés Yéhôva i bi lo. I bé bé jam li ntomb inyu bet ba bé lôl i ane ñômbok i bégés Yéhôva mu ngand i. Kiki bake ngwéé, yak bo, ba bi nol bo hiol, ba yéñ tômbôs bo, inyule i ane i, i bé bebee ni kwo, ba bé bégés bikwéha bi mop, ni le Lôk Asiria i bé tééñga bo.—2 Miñañ 30:1-20; Ñañga bôt 9:10-13.
it-1 1132 § 6
Hézékia
I mbus ngand pasa, ba bi tégbaha ngand i bikoga bi ngi séñha dilo disaambok. Litén li bé maséé kayele ba yoñ makidik i ke ni bisu i tégbaha i ngand i dilo disaambok dipe. Mu dilo di, Yéhôva a bi ke ni bisu i sayap bo to hala kiki mandutu ma bé, “ngandak maséé i bé i Yérusalem. Ibôdôl i dilo di Salômô man David, kiñe Israel, i nya jam ini i bé ngi bôña i Yérusalem.”—2 Miñañ 30:21-27.
I jam li, li bé ndik bé ngand i i bé lona maséé, ndi li bé éba le bibégés bipubi bi bi tiimba tegep. I mbus ngéda, i bet ba bi lo i ngand, ba i pam, ba bôk mél mapubhaga, ba kit mbiñ ipubhaga, ba bôk bahoma ba nyôgi ni muu ma bisesema i Yuda ni i Benyamin yak ni i Éfraim ni i Manasé. (2 Miñañ 31:1) Hézékia a nyugut ki nyoo i i bé ni mamuna, i Môsi a bi boñ; inyule ha ngéda i, bon ba Israel ba bé ba ngi bédhak hiida hi bisesema gwap i bisu bi nyoo i. (2 Bikiñe 18:4) I mbus ngand i, Hézékia a bi boñ le bibégés bipubi bi kee ni bisu i ba. A bi tjek biprisi, a tjek ki nson wap, a ti litén makénd i nôgôl mbén i i bé béñge makébla, ni makébla ba bé lama ti biprisi, litén li bi nit bitelbene bi ni ñem wonsôna.—2 Miñañ 31:2-12.
Tik ngok i mbuu
“Ibale ni nyi mam mana, ni yé nsaibak ibale ni mboñ mo”
14 Njel ipe i ñunda le di yé suhulnyuu i yé le, di ba bebee i emble bôt. Kaat Yakôbô 1:19 i nkal le di nlama ‘hoo emble.’ Yéhôva nyemede a yé ndémbél i mbôk ni i nsôk mu jam li. (Bib. 18:32; Yôs. 10:14) Di wan biniigana di nla ôt mu nkwel di nléba i kaat Manyodi 32:11-14. (Añ.) Tolakii Yéhôva a bééna bé ngôñ ni maéba ma Môsi, a bi ti nye pôla i yelel yom a bé nôgda. Baa u yé le u emble mut a mpot mam ma téé bé ni wongut, u emble ki maéba mé? Ndi ni wongut, Yéhôva a ñemble ba bobasôna ba nsoohe nye ni botñem le a ga timbhe masoohe map.
15 Hiki wada wés a nlama badba le: ‘Ibale Yéhôva a nsuhus nyemede inyu emble bôt kiki a boñ ni Abraham, Rahel, Môsi, Yôsua, Manôa, Élia, ni Hézékia, bôô ni ngélé yañen i nlôôha ba nseñ le yak me me diihe lôk kéé yem, me undga le me nti bo lipém ngéda me ñemble mahoñol map, me boñok mam inoñnaga ni mahoñol map malam ba nti me? Baa mut a yé ikété likoda jem tole i ndap yem lihaa, nu a gwé ngôñ le me emble nye hanano? Kii me nla boñ? Kii me ga boñ?’—Bib. 30:6; Bak. 13:9; 1Bi. 17:22; 2 Miñ. 30:20.
12-18 HILÔNDE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 32-33
“Lédés bilôk bikéé i ngéda mandutu”
it-1 212 § 6
Asiria
Sénakérib. Sénakérib, man Sargôn II, a bi leñ ane Yuda gwét i nwii mi nyônôs 14 mi ane i Hézékia (732 B.N.Y.). (2 Bikiñe 18:13; Yésaya 36:1) Hézékia a bi ndogbene Lôk Asiria. (2 Bikiñe 18:7) Sénakérib a bi leñ Yuda gwét, a yoñ 46 ma bitison. (hégha ni Yésaya 36:1, 2), a kal Hézékia le a ti nye 30 talént i gôl (7622732089 FCFA) ni 300 talént i silba (130 FCFA). (2 Bikiñe 18:14-16; 2 Miñañ 32:1; hégha ni Yésaya 8:5-8.) To hala kiki a bi saa i moni mi, Sénakérib a bi témb a om nlegel nwin inyu kal Hézékia le ba ti moo. (2 Bikiñe 18:17–19:34; 2 Miñañ 32:2-20) Yéhôva a bi nol 185 000 di bisônda u wada, hala a nyégsa ñane loñ Asiria nunu i témb i loñ yé Ninivé. (2 Bikiñe 19:35, 36) Bon bé iba ba bi nol nye, man wé numpe le Ésar-hadôn a yoñ tel yé. (2 Bikiñe 19:37; 2 Miñañ 32:21, 22; Yésaya 37:36-38) U héya ntjiba ntôñ gwét u Asiria, i mam mana momasôna ma yé ntilga i dibamha di ngok Sénakérib ni Ésar-hadôn ba bi tila.—BITITII, Pôk 1, lipep 957.
w13 15/11 19 § 12
I len ini, bonjee ba yé batééda bémba basaambok ni baane juem?
12 Yéhôva a yé bebee i hôla bés i boñ i mam ma nai bés. Ndi a nsômbôl le di boñ biliya. Hézékia a bi nok i jam li, inyu hala nyen a bi kwel ni “baane ni bôt bé ba gwét,” ba yoñ makidik i “yip mangen le malép ma pam bañ i tison, . . . A bi yoñ ki makidik i tiimba oñ lipénd jolisôna li li bi bugi, yak ni minkum mi mandap i ngii lipénd; a oñ ki lipénd lipe i mbus lipénd li bisu. . . . a bañ ki ngandak bijôl bi gwét ni biben.” (2 Miñañ 32:3-5) Ibabé pééna inyu éga, ni inyu tohol litén jé ha ngéda i, Yéhôva a bi gwélél bôt ba makénd, hala wee Hézékia, baane bé ni bapôdôl ba ba bééna makénd.
w13 15/11 19 § 13
I len ini, bonjee ba yé batééda bémba basaambok ni baane juem?
13 I jam Hézékia a bi boñ i mbus, li bééna mahee kiiyada. Kiki a bé loñge ntat mintômba, a bi kot litén, a ti bo makénd, a kal bo le: “Ni kon bañ kiñe Asiria woñi, . . . , inyule ba ba yé lôñni bés ba yé ngandak iloo ba ba yé lôñni nye. Woo minsôn won u yé lôñni nye, ndi Yéhôva Nyambe wés nyen a nsôñ bés, a nhôla ki bés i jo gwét.” Yéhôva a bé lama jo inyu bagwélél bé, hala a bé lama lédés hémle yap. I mbus ngéda, “bibañga bi Hézékia, kiñe Yuda bi bi lédés bôt ba litén.” Yimbe le “bibañga bi Hézékia” gwon bi bi ti litén makénd. Nye, dikoo di mbok tjé, bisônda gwé, ni bapôdô Mika bo Yésaya ba bi ba batééda bémba ba ba bi sal loñge, ndik kiki Yéhôva a bi bôk a legel.—2 Miñañ 32:7, 8; añ Mika 5:5, 6.
Tik ngok i mbuu
Kii i ñunda le mut a ntam toi béba yé?
11 I mbus ngéda, Yéhôva a bi timbhe masoohe ma Manasé. Ngéda Yéhôva a bi emble masoohe ma Manasé, a bi nôgda le a nhéñha toi. A bi nwéhél nye, a timbis ki nye i ane yé. Manasé a bi boñ kii yosôna a bé la inyu tam béba yé. A bi boñ i mam Ahab nye a bi la bé boñ. A bi héñha bihiumul gwé. A mélés kwéha base, a tinde ki bagwélél ba Yéhôva i bégés nye. (Añ 2 Miñañ 33:15, 16.) nyu boñ i mam mana momasôna, ibabé pééna i bé béda nye ñem ngui ni hémle. Inyule nwii ndi nwii Manasé a bi ba bé ndémbél ilam inyu lihaa jé, mintôô mi bôt ni litén jolisôna. Ndi ngéda Manasé a bi un, a bi jo sañ inyu tibil ngim mam i a bé a ma ôbôs. I nene le a bé ndémbél ilam ngandak inyu nlal wé Yôsia nu a bi yik yila loñge kiñe.—2Bikiñe 22:1, 2.
12 Kii ndémbél i Manasé i niiga bés? Manasé a bi suhus nyemede, ndi a bi boñ ki mam mape. A bi soohe Yéhôva, a yemhe nye le a nwéhél nye. A nwas ki bilem gwé bibe. I mam momasôna a bi ôbôs, a bi yéñ manjel i tibil mo, a témb a kahal bégés Yéhôva a tinde ki bôt bape i bégés Yéhôva. Ndémbél i Manasé i ñéba le to mut a mboñ béba lelaa, a yé le a héñha. Ndémbél yé i nkwés bés nkaa le Yéhôva a yé ‘loñge a nyégi ki i nwéhél.’ (Tjémbi 86:5) Yéhôva a yé bebee i nwéhél—i bôt ba ntam toi béba yap.
19-25 HILÔNDE
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 MIÑAÑ 34-36
“Baa u ntibil ôt nseñ ni Bañga i Djob?”
it-1 1152 § 7
Hulda
Kiki ba bi éñél nye “kaat i mbén” i prisi keñi le hilkia a bi léba i ngéda ba bé tibil témpel, kiñe i bi ep bôt inyu yi mahoñol ma Yéhôva. I bôt kiñe i bi ep, ba bi ke yak Hulda nu a bi añle bo le Yéhôva a ga boñ le i bikuu gwobisôna bi yé ntilga mu “kaat” bi yon ibale litén li ndogop. Hulda a kônde le inyule Yôsia a bi suhus nyemede bisu bi Yéhôva, jon a bé lama bé tehe bikuu bi. Le a bé lama wo, a juba ni basôgôsôgôl bé.—2 Bikiñe 22:8-20; 2 Miñañ 34:14-28.
w09 15/6 10 § 20
Bana makénd inyu ndap i Yéhôva!
20 I ngéda Kiñe Yôsia a bé tibil témpel, Prisi keñi le Hilkia “a bi léba kaat Mbén Yéhôva, i a bi ti Môsi.” A ti yo Safan mut matila kiñe, nu a bi bôdôl éñél yo Yôsia. (Añ 2 Miñañ 34:14-18.) Kii kiñe i bi boñ? Kiñe i bi was mbot yé, inyu unda le a gwé ndutu keñi, a ep bôt bé i bat mahoñol ma Yéhôva. Ni njel mpôdôl muda le Hulda, Djob a bi éba le a bé bé maséé ni bisat ba bé bégés mu loñ. Ni ki le a bi tehe biliya Yôsia a bi boñ inyu mélés bibégés bi. A bi ke ni bisu i lémél Yéhôva, ki le litén li bé lama kôhna kogse. (2 Miñañ. 34:19-28) Bimbe biniigana di nla ôt munu ñañ unu? Kiki di gwé minlélém mi mahoñol ni Yôsia, di pala nôgôl bitelbene bi Yéhôva. Di hôya bañ kii i nla pémél bés ibale di mbôdôl tjañbene maliga, di kôm ki Yéhôva mbus. Di ba nkwoog nkaa le Yéhôva a ntehe makénd di gwé inyu bibégés bipubi, nlélém kiki a bi tehe bi Yôsia.
Tik ngok i mbuu
Baa ni ga ti miñem minan inyu wan mam ma bi tilba?
15 Inyu mélés, mambe mabéhna di nla kôs mu i jam li bi pémél loñge Kiñe Yôsia? Di wan jam li bi boñ le a nimis gwét, ni le a wo. (Añ 2 Miñañ 35:20-22.) Yôsia a “ke i jôs” kiñe Egiptô le Nékô, tolakii a bi kal Yôsia le a gwé bé ndañ ni nye. Bibel i nkal le bibañga Nékô a pot “bi ba lôl i nyo Nyambe.” Ndi inyuki Yôsia a bi ke i jôs nye? Bibel i ñañle bé bés jam li.
16 Lelaa ni, Yôsia a bé le a yi le bibañga bi Nékô bi nlôl yak Yéhôva? A bé le a bat Yérémia, mpôdôl wada nu a bé a tiñi ni Djob. (2 Miñañ 35:23, 25) Ndi i ta bé ntilga homa nye ki nye le a boñ hala. Ni ki le, Nékô a bé ke i jôs Karkémis. A bé ke i ‘jôs ndap ipe,’ ha Yérusalem bé. Jam lipe li yé le, hala a bé hoo bé jôl li Djob mahindi, inyule Nékô a bi kolba bé Yéhôva to litén jé. Hala a bé béba jam inyu Yôsia le a ke i jôs Nékô. Baa ni ntehe ngim biniigana hana le di nla bôñôl? I yé loñge le ngéda di mboma ndutu, di wan kii i yé sômbôl Yéhôva mu jam li.
17 Ibale di mboma mandutu, di nlama wan matiñ ma Bibel ma ma mbéñge mo, di yoñ ki makidik malam. Ngim mangéda, di nla bana ngôñ i bat mimañ mahôla. I nla ba le di gwé ngim yi mu jam li, ni le di bi boñ yak ngim nyiña mu bikaat bi ntôñ. Mañ u nla hôla bés i wan matiñ ma Bibel mape. Kiki hihéga, mankéé nu muda wada a nyi le a nlama téé likalô. (Minson mi baôma 4:20) Ndi, hégda le a ntéé le a nlama pam likalô ngim hilo, ndi nlô wé nu a ta bé Mbôgi Yéhôva a ngwés le a yén ndap. Nlôm a nhoñol le ba nlôôs bé ngandak ngéda ntôñ dilo tini, ni le a gwé ngôñ le ba boñ ngim mam ntôñ. Mankéé nu muda nu, a nla wan minlôñ mi Bibel mi mi ñunda le a nlama nôgôl Djob, ni ini oda i yilha bôt banigil. (Matéô 28:19, 20; Minson mi baôma 5:29) Ndi a nlama ki hoñol le muda a nlama suhus nyemede i si nlôm, kayéle a yoñ makidik ma ñunda le a nok nlôm. (Efésô 5:22-24; Filipi 4:5, MN) Baa nlôm a ntjél tjagda le a pam likalô, tole ndik hilo hi nyen a yé i bat nye le a ke bañ likalô inyu boñ ngim jam? Di gwé ngôñ i tééda libak jés li bôt ba noga mu kii di boñ biliya inyu boñ sômbôl Djob, ni inyu tééda kiññem i mpô.
26 HILÔNDE – 2 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL| ESRA 1-3
“Neebe le Yéhôva a gwélél wé”
Baa u ntehe mam Sakaria a bi tehe?
MASÉÉ ma bé le ma nol Lôk Yuda. Yéhôva Djop a bi ‘tinde Kirus, kiñe Persia’ i kobol Lôk Israel i i bi boñ ngandak nwii minkôm i Babilôn. Kiñe i bi ti kunde le Lôk Yuda i témb i loñ yap inyu “oñ ndap Yéhôva, Nyambe nu Israel.” (Ésra 1:1, 3) Kinje nwin nlam! I ngéda Lôk Yuda i bi nok nwin u, ba bé yi le ba ntémb ba bôdôl bégés Yéhôva i loñ yap.
Bikak bi gwét ni ntut bi nsôñ bé
2 Sakaria a bé yi le, Lôk Yuda i i bi témb i Yérusalem i bé bôlôm ni bôda ba hémle. Bon ba bé nsoñgi u “ba bobasôna Nyambe a tinde” i nyodi mambai map, i het ba bé nwee, ni i nwas likuhlene jap li nkus. (Esra 1:2, 3, 5) Ba bi yék loñ i ba bé yi loñge loñge inyu ke ngim homa libim ikété yap li bé ngi tehe. Ibale maoñ ma témpel ma bane bé bo nseñ, ki ba bi neebe bé ndutu i ke mbôñgô liké u 1 600 kilôméta ikété minledek mi disi.
Tik ngok i mbuu
w06 15/1 19 § 1
Balôm ba matode ba kaat Esra
1:3-6. Nlélém kiki Lôk Israel i i bi yégle i babilôn, i len ini, ngandak Mbôgi Yéhôva i nla bé yoñ nson nsañal, tole i kee i mabôga i het ngôñ i batéé likalô i yé. Ndi ba nit lôk kéé i i nla gwel minson mi, ba ntinak bo makénd. Ba nti ki makébla inyu nit nson likalô.