Baa u yik hala?
Baa hala a yé maliga le i ngéda kôba, mut a bé le a bel béba kai ikété wom i mut numpe?
Ba bi témb ba tila ini kaat le Digest, i Ñane i Rôma le Justinian, i ñwii 1468. I yé kaat yada ikété ngandak bikaat bipe bi bi ntibil toñol mam ma mbén ma ngéda kôba
IKÉTÉ kaat Matéô 13:24-26, Bibel i nsima Yésu a nkal le: “Ane ngii i yé wengoñle mut wada a nwas loñge mbôô i wom wé; bôt ba ke bañ ilo, ñoo wé a lo, a nwas bambômbônga [tole béba kai] ikété blé, ni nye a ke. Ndi blé i kahal bañ nañ ni num, yak bambômbônga ki ba nene.” Ngandak batila ba bi badba too ndémbél ini i bé toi le i ba maliga. Ndi bikaat bi ngomin i Rôma bi ñunda le hala a bé le a bôña.
I bel béba kai inyu mapuna . . . i bé béba jam kiyaga inoñnaga ni mbén i Rôma. Kaat yada i i nti ndoñi i bibuk bi Bibel i nkal le libak le mbén i bé pôdôl jam li, li ñunda le hala a bé jam li ntôl. Mut mbén wada nu ba nsébel le Alastair Kerr a ntoñol le i ñwii 533 N.Y., Justinian, nu a bé Ñane i Rôma, a bi pémés ngim kaat i bé toñol mbén i Rôma i sem kwep (tole ‘Digest’), i sim-ga ki ngim bibuk a bi yoñ ikété bikaat bi bôt ba mbén ba ngéda i (hala a bi bôña ipôla jam kiki bo ñwii 100-250 N.Y.) Inoñnaga ni bôlô ini (Digest, 9.2.27.14), nunu mut mbén le Ulpian a mpôdôl jam jada mut ngomin i Rôma wada a bi boñ i hiai hi nyônôs iba. Mut wada a bi bel béba kai ikété wom u mut numpe, kayéle hala a ôbôs wom wonsôna. I kaat i, i ntoñol manjel nwet wom a bé le a gwélél inyu boñ le mut nu a bi bel béba kai, a timbhe nye jam a bi nimis.
Ibale ntén béba jam u, u bi tagbe i loñ Rôma i ngéda kôba, hala a ñunda le i jam Yésu a bi toñol inyu ngéda yé, li bé maliga.
I hiai hi bisu, imbe kunde baane ba Lôk Yuda ba bééna, mu kii nkoñ u Yudéa u bé isi énél i bôt ba Rôma?
HA NGÉDA i, nkoñ u Yudéa u bé isi énél i bôt ba Rôma. Bôt ba Rôma ba bé ba téé ngomin, ba ti ki nye bisônda. Bôlô yé i bé le a kot tas inyu loñ yé le Rôma, a sal ki inyu boñ le oda ni nsañ bi ba. Bôt ba Rôma ba bé boñ biliya i jôs mam ma ma nkolba mbén, ni kéés nu ni nu a nlona yubda. Ndi bôt ba Rôma ba bé ba mbéna nwas le baéga ba ba yé bon ba nkoñ u, bon ba kena mam ma nkoñ ma hiki kel.
Bakéés ba Lôk Yuda ba nkodba
Ntôñ bakéés u bé kiki ndap bakéés ikeñi, ba bak ki baéga ba ba nyoñ makidik inyu mambén ma Lôk Yuda. Mandap ma bakéés matitigi ma bé mu Yudéa. I mandap ma mon ma bé kéés libim li mindañ ni ngitelepsép i i bé mu nkoñ u, ibabé le bangomin ba Rôma ba yoñ ngaba mu. Ndi jam jada bakéés ba Lôk Yuda ba bééna bé kunde i boñ, i bé i nol bôt ba mbôk mbén, inyule bôt ba Rôma botama bon ba bééna kunde i. Di nyi le hala a bi bôña ndigi lisañga jada, i ngéda ntôn u bakéés u bi ôm Stéfanô ngok letee ni nyemb.—Minson mi baôma 6:8-15; 7:54-60.
Jon bakéés ba Lôk Yuda ba bé ba gwé ngandak kunde. Ndi to hala, mut njôôñ yi le Emil Schürer, a nkal le: “Jam li bé lôôha suhus ngui i bakéés ba Lôk Yuda li bé le, to imbe ngéda, bangomin ba Rôma ba bééna kunde i yoñ makidik le bomede ba nkéés ngim mut, ibabé bat bakéés ba Lôk Yuda mahoñol map. I pot mbale, ba bé boñ hala ngéda ba nhégda le ngim jam li ntihba énél yap tole mam ma pôlitik.” Kii héga, isi énél i ñane bisônda le Claudius Lysias, bisônda gwé bi bi gwel ñôma Paul, nu a bé man Rôma, bi tééda nye i ndap mok inyu sôñ nye.—Minson mi baôma 23:26-30.