Nyiña Inyu Kaat I likoda Li Niñ Yés Ni Nson Wés
5-11 DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 9-10
“Bégés Yéhôva inyu pék yé”
w99 1/7 30 § 6
Mayuuga ma ma bi lona ngandak bisai
I ngéda kiñemuda i bi pam yak Salômô, a bôdôl bat nye “minledek mi mambadga.” (1 Bikiñe 10:1) I buk Lôk Héber ba ngwélél hana, i nla koblana le “mangéni.” Ndi hala a nsômbôl bé kal le kiñemuda i bi gwélél to mambe mangéni. I kaat Tjémbi 49:4, nlélém buk i ngwéélana inyu pôdôl mam ma mahee kiki bo béba, nyemb, ni binoñ. Jon kiñemuda i Séba i bi lama pôdôl ndip mam i i bé lama bii pék i Salômô i biwénél. Di ñañ ikété Bibel le: “A kal nye mam momasôna ma bé nye i ñem.” Yak Salômô “a bi timbhe mambadga mé momasôna. Jam to jada li bi nai bé kiñe i toñol, a bi toñle nye mam momasôna.”—1 Bikiñe 10:2b, 3.
w99 1/7 30 § 7
Mayuuga ma ma bi lona ngandak bisai
I mam a bi nok a tehe ki ma bi hélés nye kayéle ni suhulnyuu, kiñemuda a bi timbhe le: “Bôt boñ ba yé nsaibak, yak bagwélél boñ ba ba yé ni we hiki ngéda, ba nogok bibañga gwoñ bi bi yé nyonok ni pék, ba yé nsaibak!” (1 Bikiñe 10:4-8) Ibale kiñemuda i bi kal le bagwélél ba Salômô ba yé nsaibak, i bé ndik bé inyule ba bé nkéñ-ga ni lingwañ. Ndi, a bi kal hala inyule hiki kel ba bééna masoda i emble pék Yéhôva a bi ti Salômô. Kinje ndémbél ilam kiñemuda i yé inyu bagwélél ba Yéhôva ba ba gwé pék i Nyambe nyemede ni i Man wé i len ini!
w99 1/7 30-31
Mayuuga ma ma bi lona ngandak bisai
I ngéda kiñemuda i Séba i bi tehe pék ni lingwañ li Salômô, “a hel kiyaga.” (1 Bikiñe 10:4, 5) Bôt bape ba nkal le bibañga bini bi nkobla ki le “mbuu u bi ba ha bé ikété yé.” Nyimam wada a nkal le a bi kwo liholge (s’évanouir)! A bi kal le bagwélél ba Salômô ba yé nsaibak inyule ba bé emble pék i Salômô. A bégés ki Yéhôva nu a bi téé Salômô kiñe i ngii litén jé. A bi ti Salômô makébla ma ma bé hee diye ngandak, gôl yotama i bé loo 23 000 000 000 ma Fcfa. Yak Salômô a bi ti nye ngandak makébla, “gwom gwobisôna a bééna ngôñ ni i gwom gwobisôna i bi bat.”—1 Bikiñe 10:6-13.
Tik ngok i mbuu
w08 1/11 22 § 4-6
Baa u yik laa?
Limbe libim li gôl Kiñe Salômô a bééna?
Bitilna bi nkal le Hiram, kiñe i Tir a bi ômle Salômô 4 000 kilô i gôl. Yak kiñemuda i Séba i bi ti nye nlélém libim li gôl. Bisitima bi Salômô bi bé lona iloo 15 000 kilô i gôl i Ôfir. Bibel i nkal le: “Hiki nwii, Salômô a bé kôhna 666 talént i gôl,” tole iloo 25 000 kilô i gôl. (1 Bikiñe 9:14, 28; 10:10, 14) Baa maliga ma? Limbe libim li gôl bikiñe bi behee bi bé le bi bana?
Bahun hisi ba bi léba hibambha hi ngok i het i bé ntilga le Faraô Thutmose III nu a bi niñ i (hiai hi nyônôs iba B.N.Y.) a bi ti iloo 13 000 kilô i gôl inyu témpel i djob jé le Amon-Ra i Karnak. I hiai hi nyônôs juem i B.N.Y., Tir a bi saa Kiñe Tilgat-pilnéser II tas i i bé loo 4 000 kilô di gôl, yak Sargôn II a bi ti mop ma Babilôn nlélém libim li gôl. Miñañ mi ñéba le Kiñe Filipô II nu Makédônia (359-336 B.N.Y.) a bé hun iloo 28 000 kilô i gôl i Pangée i Thrace.
Alexandre Nunkeñi man Filipô (336-323 B.N.Y.) a bi yoñ iloo 1 180 000 kilô gôl i Susa. A yoñ ki iloo 7 000 000 kilô i gôl i Persia. I ngéda di mbéñge nsoñgi u gôl u, di nla bé kal le Bibel i ntembee i ngéda i mpôdôl libim li gôl Kiñe Salômô a bééna.
12-18 DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 11-12
“Tibil pohol sobiina woñ”
“Njee a yé i pes i Yéhôva?”
7 Di nla ôt biniigana mu ndémbél i Kiñe Salômô. Ngéda a bé mañge wanda, Salômô a bé yéñ maéba ma Yéhôva. Djob a bi ti nye ngandak yi, a ti ki nye bôlô i oñ soso témpel ilam i Yérusalem. Ndi Salômô a bi nimis maada malam a bééna ni Yéhôva. (1 Bikiñe 3:12; 11:1, 2) Mbén Djob i bé sôña kiñe i Lôk Héber i ‘bulus baa, inyu boñ le ñem wé u yék bañ njel.’ (Ndiimba Mbén 17:17) To hala, Salômô a bi ndogop, sôk bi sôk a bii 700 baa. A lona ki 300 mimbok i ndap yé. (1 Bikiñe 11:3) Ngandak ikété baa bé i bé bé bingond bi Lôk Israel, jon ba bé bégés bikwéha bi mop. Sôk bi sôk, Salômô a bi nôgôl ha bé mbén Nyambe, i i bé sôña le ba bii bakén ba bôda.—Ndiimba Mbén 7:3, 4.
Lelaa u nla tééda ñem woñ?
6 Satan a gwé ngôñ le di yila kiki nye—hala wee mut ndok, nu a nyan matiñ ma Yéhôva, ni nu a ntôñ ndigi nyemede. Satan a nla bé nyégsa bés i hek pék ni i boñ mam kiki nye. Jon a noode yônôs njômbi yé ni manjel mape. Kiki hihéga, a nkéña bés ni bôt ba ba yé i si énél yé. (1 Yôhanes 5:19) A mbot ñem le di ga pohol i tégbaha ngéda ni bo, to hala kiki di nyi le bilôñ bibe bi “ñôbôs” mahoñol més ni bilem gwés bilam. (1 Korintô 15:33) Kiñe Salômô a bi kwo mu hipa hi. A bi bii ngandak bôda ba bihaiden, ba ba bi sôk yoña nye, ba boñ le ndék ni ndék, ñem wé u ke haa ni Yéhôva.—1 Bikiñe 11:3.
“Njee a yé i pes i Yéhôva?”
9 Ndi, Yéhôva a tah a yibik bé mis i maboñok mabe. Bibel i nkal le: “Yéhôva a unbene Salômô, inyule ñem wé u kôm Yéhôva Nyambe . . . mbus, nu a pémél nye ngélé iba, a pôdôs nye inyu jam li, le a noñ bañ banyambe bape. Ndi a tééda bé jam Yéhôva a kal.” Sôk bi sôk, Nyambe a bi neebe ha bé ba liwanda jé, a nit ha bé to ki nye. Bakatbum ba Salômô ba bi énél ha bé loñ Israel yosôna, ba son ki njonok ni bikuu bi bé pémél bo mbus ngéda.—1 Ki. 11:9-13.
Tik ngok i mbuu
A bé le a lémél Djob
Ngéda Rôbôam a bi tehe le litén li nkabna, a kot ntôñ wé gwét. Ndi Yéhôva a bi om mpôdôl Sémaya i boma nye, ni unu nwin le: “Ni nlama bé bet, to jôs lôknyuñ nan le bon ba Israel. Hi mut a témbék ndap yé, inyule jam lini li nlôl ni me.”—1 Bikiñe. 12:21-24.
Hala a bé sômbôl kal le to gwét bi bé lama bé ba. Ni hégda lelaa hala a bé lama tééñga Rôbôam! Kii litén li bé lama hoñol inyu kiñe nu a bi han bo le a nôgôs bo ni “diéé,” ndi nano a bé nyégsaga i yén nwee bisu bi ndok yap? (Hégha ni ñañ u 2 Miñañ 13:7) Ndi to hala, Kiñe ni ntôñ wé gwét ba bi “nôgôl lipôdôl li Yéhôva, ba témb boni, kingéda lipôdôl li Yéhôva.”
Bimbe biniigana di nla ôt? Njel pék i yé le di nôgôl Djob to ibale hala a mboñ le bôt ba nol bés. Ngéda di nôgôl Yéhôva, a ga gwés bés, a kôp ki bés bisai.—Deut. 28:2.
Kii i bi sôk pémél Rôbôam? Kiki a bi nôgôl Yéhôva le a ke bañ jôs litén li mondo, a bôdôl pagap ni bôlô maoñ ma minkoñ mi matén ima a bé énél, hala wee Yuda ni Benyamin. A bi oñ minkoñ minhogi mi mi bééna dikôya, “a lédés [ki] nwo ngandak.” (2 Miñañ 11:5-12) Jam li nlôôha nseñ li yé le, a bi téñbe i noñ mambén ma Yéhôva inyu ngim ngéda. Kiki jôm li matén li li bé i si énél i Yérôbôam, li bi sôôbe ikété bibégés bi bisat, ngandak ikété yap i i bi téñbe ni Djob, i bé ke i Yérusalem i ‘nit Rôbôam’ mu bibégés bipubi. (2 Miñañ 11:16, 17) Ñ, manôgla ma Rôbôam ipañ Djob, ma bi lédés ane yé.
19-25 DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 13-14
“Inyuki di nlama kon maséé ni mam di gwé, di yi ki minwaa nwés?”
w08 15/8 8 § 4
Kee ni bisu i gwés Yéhôva ni ñem woñ wonsôna
4 I mbus, Yérôbôam a kal mut bañga Nyambe le: “Loo i meeni, u je ndék, me ti ki we likébla.” (1 Bikiñe 13:7) Kii mpôdôl a bé lama boñ? Baa a bé lama neebe likébla a ma mal legel nye nwin u tjiba? (Tjémbi 119:113) Tole a bé lama tjél likébla jé to ibale kiñe i mboñ wee i ntam béba yé? Yérôbôam a bé le a ti mawanda mé makébla ma ma nhee diye. Ibale mpôdôl a bé mut a ngwés moni, di nla kal le likébla kiñe a bé bôn nye, li bé nye kiki manoodana. Ndi Yéhôva a bi kal nye le: “U nlama bé je bret, to nyo malép. U nlama bé to timbil mu njel u nlôl.” Jon mpôdôl a bi timbhe le: “To ibale u nti me pes i lingwañ joñ, m’a ke bé ni we, m’a je bé bret, to nyo malép hana i homa nunu.” Inyu hala nyen mpôdôl a bi nyodi i Bétel, a ke homa numpe. (1 Bikiñe. 13:8-10) Inyu ke ni bisu i sélél Yéhôva, lelaa di nla nigle mpôdôl nunu?—Rôma 15:4.
w08 15/8 11 § 15
Kee ni bisu i gwés Yéhôva ni ñem woñ wonsôna
15 Kii ipe hihéga hi mpôdôl nu Yudéa hi niiga bés? Bingéngén 3:5 a nkal le: “Bôdôl Yéhôva ñem ni ñem woñ wonsôna, u nigbene bañ yi yoñ wemede.” Iloole a kee ni bisu i bôdôl Yéhôva ñem kiki behee, lisañ lini, a bi bôdôl nyemede ñem. Hihôha hié hi bi boñ le a nimis niñ yé. A nimis yak jôl lilam i bisu bi Djob! Ñañ unu u ñéba bés le di nlama yi minwaa nwés, di kee ki ni bisu i gwélél Yéhôva.
w08 15/8 9 § 10
Kee ni bisu i gwés Yéhôva ni ñem woñ wonsôna
10 I mut bañga Nyambe nunu a bé lôl i Yudéa, a bé le a tehe le mañ mpôdôl unu a yé lôk nye. A bé lama badba le ‘inyuki Yéhova a om añgel yak mut numpe inyu ti me biniibana bi mondo?’ Mpôdôl nunu a bé lama bat Yéhôva kii a boñ. Ndi Bitilna bi nkal bé le a bi boñ hala. Maselna ni hala, “a bi témb ni i mpôdôl nu [mañ mut] inyu je bret, ni nyo malép i ndap yé.” Hala a bi lémél bé Yéhôva. I ngéda mpôdôl ba bi lôk a bi jôp i njel inyu témb i mbai yé, mbondo njéé i bi pémél nye i nol nye. Kinje béba lisuk inyu mut a yé mpôdôl!—1 Bikiñe 13:19-25.
Tik ngok i mbuu
A mbéñge ndigi loñge ikété yés
Biniigana bi mahee di ñôt munu i 1 Bikiñe 14:13 bi yé le Yéhôva a mbéñge i jam li yé lilam ikété yés. Di bigda le Yéhôva a bi “léba” jam lilam yak Abiya. Hala a nkobla le Yéhôva a bi wan ñem Abiya. A léba ngim jam i i bé ilam, i bak maselna ni lihaa jé. Nwan mam ma Bibel wada a nkal le Abiya a bé kiki tik ‘perl yada ikété nwind ngok.’ Yéhôva a bi diihe i loñge jam i bé ikété yé, a bom ki nye.
26 DIPOS –2 BIÔÔM
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 15-16
“Asa a bi bana ñem ngui, baa u nla kôna nye?”
w12 15/8 8 § 4
“N’a kôhna bibom inyu nson nan”
20 nwii i mbus le Lôk Israel i bi bagla, i yila biloñ biba, loñ Yuda i bi bôdôl bégés bisat. I ngéda Asa a bi yila kiñe i nwii 977 B.N.Y., yak ndap kiñe yomede i bé bégés mop ma Kanaan. Ndi Bibel i nkal le: “Asa a bi boñ mam malam ni mam ma téé sép i mis ma Yéhôva Nyambe wé.” A “héya muu ma bisesema ma bakén ba banyambe ni bahoma ba nyôgi, a nyugut mél mapubhaga, a kit yak mbiñ ipubhaga.” (2 Miñañ. 14:2, 3) A buñga yak “i bôlôm ba bé lalna bôlôm bape” inyu bégés mop map. Asa a bi jôs ndik bé kwéha base, ndi ‘a bi kal ki bôt ba Yuda le ba yéñ Yéhôva Nyambe nu basôgôlsôgôl bap,’ ba noñ ki ‘Mbén ni biniigana’ bi Djob.—1 Bikiñe 15:12, 13; 2 Miñañ 14:4.
Gwélél Yéhôva ni ñem woñ wonsôna!
7 Hiki wada wés a nlama wan ñem wé inyu tehe too a nti nyensôna nkikip yak Djob. Bat wemede le, ‘Baa me nyoñ makidik i lémél Yéhôva, i nit bañga base, ni sôñ litén jé le li jôb bañ ikété mpuñgu u nkoñ isi?’ Bigda ngandak makénd Asa a bi bana inyu kolba Maaka, nu a bé “kiñemuda” mu loñ yé! Bebek le ni nyi bé ngim mut nu a mboñ kiki mbômbô yé, ndi ngim mangéda di nla bana ngôñ i kôna makénd ma Asa. Kiki hihéga, lelaa u ga boñ ibale mut woñ lihaa, tole liwanda joñ li ñemnyuu li mboñ jam libe ndi a tam bé béba yé, i mbus ba pémés nye ntôñ? Baa w’a yoñ makidik ma ngui le u ga ba ha bé lôñni ni nye? Kii ñem woñ u ga tinde we i boñ?
it-1 195 § 5
Asa
Asa a bi boñ mahôha ndi, bilem gwé bilam ni libak le a bi héya bisat i loñ yosôna bi bi boñ le Yéhôva a kal le a bi ba loñge kiñe ipôla bikiñe bi Yuda. (2 Mimañ 15:17) A bi énél 41 nwii i Yuda, mu ngéda i, letee ni bikiñe juem bi bi énél i Israel: Yérôbôam, Nadab, Baasa, Éla, Zimri, Ômri, Tibni (nu a bé énél i nlélém ngéda ni Ômri, mintôñ nwap mi gwét mi jok sañ), ni Ahab. (1 Bikiñe 15:9, 25, 33; 16:8, 15, 16, 21, 23, 29) I nyemb i Asa, man wé Yéhôsafat a bi yila kiñe.—1 Bikiñe 15:24.
Tik ngok i mbuu
w98 15/9 21-22
Inyu yoñ, baa Djob a yé toi?
Kiki héga, añ mbañ i i bé pôdôl bikuu bi bé lama kwél i mut a bé lama tiimba oñ Yérikô. I mbus, u béñge lelaa i mbañ i, i bi yon. Di ñañ i kaat Yôsua 6:26 le: “Mu dilo di nyen Yôsua a bi kum soñ, a kal le: ‘Yéhôva a tiihe i mut a ga yéñ le a tiimba oñ i tison Yérikô ini. A ga nimis man wé nu bisu i ngéda a ga tek hikuu hi tison, a nimis ki man wé nu mbus i ngéda a ga ha manwemel ma tison.’” Bibañga bi, bi bi nyon bebee le 500 nwii i mbus ngéda. Kiki 1 Bikiñe 16:34 a nkal: “I ngéda [Kiñe Ahab] a bé énél, Hiel mut Bétel, a tiimba oñ Yérikô. I ngéda a bi tek hikuu hi tison, man wé nu bisu le Abiram a wo; i ngéda a bi ha manwemel ma tison, yak man wé nu mbus le Ségub a wo. I jam li, li bi yônôs i yom Yéhôva a bi kal Yôsua, man Nun.” Ndik bañga Djob nyen a nla tinde bôt i pot mbañ; a yoñ ki bitelbene le i yon.
3-9 BIÔÔM
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 17-18
“Letee ni ngéda mbe ni ga kon woñi i yoñ makidik?”
Gwélél hémle—Inyu yoñ makidik malam!
6 Ngéda ba bi pam Hisi hi likak, bon ba nlômbi Israél ba bééna makidik ma mahee kiyaga i yoñ: Bégés Yéhôva tole mop mape. (Añ Yôsua 24:15.) Hala a bé le a nene kiki jam li ntomb. Ndi, makidik map ma bé le ma kena bo i niñ tole nyemb. Yak ngéda Bakéés, bon ba Lôk Israél ba bi yoñ makidik mabe. Ba bi kôm Yéhôva mbus, inyu bégés bikwéha bi mop. (Bakéés 2:3, 11-23) Hoñol le ndék, mu ñañ u litén li Djob, ngéda ba bé nyéksaga i yoñ makidik. Mpôdôl Elia a bi bii bo i bisu bi makidik map; pohol i gwélél Yéhôva tole i gwélél kwéha djob le Baal. (1 Bikiñe 18:21) Elia a bi kônd litén inyule ba bé tjél yoñ makidik. U nla hoñol le hala a bé sii jam, inyule bégés Yéhôva i yé ba ndik jam li pék ni nseñ. Ntiik, yom yo ki yo i nla bé tinde mut pék i bégés to téñbe ni Baal. To hala, i bon ba Israél ba, ba bé “migde ipôla bipes biba.” Ni pék, Elia a bi béhe bo le ba pohol bañga njel i i yé gwélél Yéhôva.
A bi sôñ bibégés bipubi
15 Ha ni nyen bapôdôl ba Baal ba nyubda yubda yosôna. ‘Ba nlond makeñi, ba kahal kek bomede ni paminsoñ, ni makoñ kii lem yap, letee matjél ma kulak bo i nyuu.’ Ndi to hala, hié hi nloñ bé! Bibel i nkal le: “Ndi kiñ to ndimbhe i bi nôga bé, to yimbne i jam.” (1 Bikiñe 18:28, 29) I pot maliga, Baal a ta bé Djob. A yé ndik jam le Satan a bi bot inyu kena bôt haa ni Yéhôva. Maliga ma yé le ibale mut a mpohol nwet numpe, handugi Yéhôva, i mut nu a nkôhna ndik wonyu ni hison.—Añ Tjémbi 25:3; 115:4-8.
A bi sôñ bibégés bipubi
18 Ilole Élia a nsoohe, bebeg le mamut ma mbadba too Yéhôva a ga nene yañga djob kiki Baal. Ndi i mbus masoohe mé, pééna i ta ha bé. Ñañ u nkal le: “Ha ni nyen hié hi Yéhôva hi kwo, hi [ligis] sesema i ntul i hié, ni tjéé, ni ngok, ni nluñ ték, hi nyañal yak malép ma ma ba ikété mbôga.” (1 Bikiñe 18:38) Kinje ndimbhe i ngui! Lelaa bon ba Israel ba nleege jam li?
Tik ngok i mbuu
w08 1/4 19, matila isi lipep
A bé a yii, a bemek
I dilo di Éliya, sép i bi nom nwii nwañen?
Mpôdôl Yéhôva le Éliya a bi legel Kiñe Ahab le nop a yé bebee i no. Hala a bi bôña “i nwii mi nyônôs maa.” I nene le ba bi bôdôl soñgol i nwii mi, ibôdôl i kel Éliya a kal Ahab le lék ikeñi i nlo. (1 Bikiñe 18:1) Ndék ngéda ndik i mbus le Éliya a bi pot bibañga bi, Yéhôva a boñ le nop a no. Bôt bape ba nla kal le lék i bi mal i “nwii mi nyônôs maa.” Hala wee, i bi nom bé nwii maa. Ndi, Yésu ni Yakôbô ba nkal le lék i bi nom nwii maa ni sôñ isamal (Lukas 4:25; Yakôbô 5:17) Baa bibañga bini bi nkolba bi bisu?
To. I loñ Israel i ngéda kôba, sép i bé nom sôñ isamal. Ibabé pééna, Éliya a bi lo legel Ahab i nwin u, i ngéda sép i bé i ma loo sôñ isamal. Hala a ngwés kal le lék i bi bôdôl sôñ isamal i bisu bi ngéda. Jon i ngéda Éliya a nkal le sép i bi mal “i nwii mi nyônôs maa” ibale di nkônde i sôñ isamal i bi bôk i tagbe, hala a mboñ “nwii maa ni pes.” I ngéda nwii maa ni pes mi bi tagbe, litén li bi kodba i ngii hikôa Karmel inyu tehe biyônôl bi mbañ i.
Ngélé bisu Éliya a bi ke tehe Ahab, hala a bé i loñge ngéda inyule litén li bé hoñol le Baal a yé djob li li nôs nop, ni le a ga mélés sép. Kiki sép i bi ke ni bisu, bôt ba bi kahal badba le: ‘Baal a yé hee? A ga nôs nop kekii?’ Ha nyen Éliya a bi kal le nop a ga no bé, to manwee ma ga ba bé letee nyemede Éliya a pot. Hala a bi lama tééñga bagwélél ba Baal.—1 Bikiñe 17:1.
10-16 BIÔÔM
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 19-20
“Hôgbe i nlôl yak Yéhôva”
Nigbene Yéhôva i ngéda u gwé nduña ikeñi
5 Añ 1 Bikiñe 19:1-4. Élia a bi kon woñi ngeñ Kiñemuda Yézabel a bé yéñ nol nye. Jon a bi ke ngwéé i Béer-séba. Hala a bi lôôha tômbôs nye kayéle “a bat le a wo.” Kii i bi boñ le a nôgda hala? Élia a bé kwéha mut, ñ “mut binam kiki bés.” (Yakôbô 5:17) Bebek nduña ni waa bi bi yuu nye. Élia a bé nôgda wee biliya a bé boñ inyu nit bibégés bipubi bi bé yañga, le yom yo ki yo i bi héñha bé i loñ Israel, ni le nyetama nyen a bé a ngi gwéélak Yéhôva. (1 Bikiñe 18:3, 4, 13; 19:10, 14) Hala a nla hélés bés i tehe le i mpôdôl nu, nu a bé a tiñi ni Djob a kon woñi. Ndi Yéhôva a bé nok Élia.
Djob jé li bi ti nye hogbe
13 Lelaa u nhoñol le Yéhôva a nôgda nyoo i ngii, ngéda a mbéñge hana isi, a tehge mpôdôl wé nu gwéha a yé ñoñ, a niñi isi e, a soohege le nyemb i yoñ nye? Di gwé bé le di bol ño mu jam li. Ngéda Élia a nsôk a ke ’ilo, Yéhôva a ñep añgel yé yak Élia. Añgel i ntôdôl nye mbeñel mbeñel, i kal nye le: “Telep, u je.” Hala nyen Élia a mboñ. Ni loñgeñem, añgel i nkôôbana nye ndék bijek, i nti nye malép ni mbômôk ôlô. Baa Élia a nti añgel mayéga? Ñañ u nkal ndik le mpôdôl a bi je, a nyo, a témb a nañal. Baa nduña yon i bé kéñ nye njel i pot? To i ba yaga lelaa, añgel i ntémb i tôdôl nye inyu ngélé i nyônôs iba, bebeg i maye ma kel. Yak ha ki, i ntémb i kal Élia le: “Telep u je.” Añgel i mpot ki bini bibuk bi tôbôtôbô le: “Inyule liké li yé we ngandak.”—1 Bikiñe 19:5-7.
Djob jé li bi ti nye hogbe
21 Ndi ñañ u mbigda bés le Yéhôva a ta bé mukété mbuk mbebi to ikété nyeñg hisi ni hié. Élia a nyi le Yéhôva a ta bé djob li bibebela, to djob li sép tole li mbéñ kiki Baal, nu bagwélél bé ba bé sébél le “nluk ond,” hala wee nlona banop. Yéhôva nyen a yé lipigil li ngui yosôna i yé nkoñ isi, ndi a ngwé ki ngui iloo mam momasôna a bi hek. Ngii yomede i nkola bé nye! (1 Bikiñe 8:27) Lelaa mam mana ma nhôla Élia? Hoñol i mam ma kônhaga nye woñi. Ni Nyambe kiki Yéhôva ipañ yé, Nyambe nu a gwé ngui i mbuma ñañ, Élia a kôli bé kon Ahab, to Yézabel woñi!—Añ Tjémbi 118:6.
Djob jé li bi ti nye hogbe
22 Ngéda hié hi nlém, mbok yosôna i mom nwee, mbus Élia a nok “himagaa hi kiñ nwee.” I kiñ i, i mbat Élia le a témb a pahal nduña yé, Élia a mboñ ki hala inyu ngélé i nyônôs iba. Bebeg hala a nkônde nye hogbe. Ndi Élia a nkônde bana hogbe munu jam “himagaa hi kiñ nwee” hi nkal nye mbus ha. Yéhôva a ntiimba unda Élia le a ndiihe nye kiki ngwélél wé. Lelaa a mboñ hala? Djob a nyelene Élia mam a nke boñ i dilo di nlo i gwét ikolba base i Baal i loñ i Israel. I nene le bôlô i Élia i ta bé yañga, inyule Djob a ngi gwé le a ntjé base i Baal. Jam lipe li yé le, Élia a nlama yoñ ngaba inyu yônôs sômbôl i Djob i, inyule Djob a ntiimba ep nye i bôlô, a ti nye biniigana bi tôbôtôbô.—1 Bikiñe 19:12-17.
Tik ngok i mbuu
w97 1/11 31 § 2
Hihéga hi bôt ba ntéñbe, ba nti ki bomede kiki sesema
I len ini, ngandak bagwélél ba Djob i mboñ minlélém mi bisesema. Ngandak i bi tjôô “nwom nwap” hala wee, i yom i bé boñ le ba niñ. Ba ke i mabôga ma ma yé haa inyu téé likalô. Bape ba yoñ makidik i ke i Bétel. Bape ba ke i biloñ bipe inyu nit maoñ ma ntôñ. Bahogi ba bi neebe bibôlô bi bi nti bé ngandak moni. Bagwélél ba Yéhôva bobasôna ba nsal bôlô i i gwé mahee. Yéhôva a ndiihe babobasôna ba mbégés nye. A ga sayap bo inyu bisesema ba mboñ.—Markô 10:29, 30.
17-23 BIÔÔM
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 1 BIKIÑE 21-22
“Kôna Yéhôva mu kiki u ngwélél kunde yoñ”
it-1 1266
Yéhôva nu mintôñ mi gwét
I ngéda Yôsua a bi tehe añgel i téé bebee ni Yérikô, a bi bat nye ibale a yé i pes Israel tole a yé i pes i baoo. Añgel i timbhe le: “Me nlo hana inyule me yé ñane ntôñ gwét u Yéhôva.” (Yôsua 5:13-15) Mpôdôl Mikaya a bi kal Kiñe Ahab ni Yéhôsafat le: “Me bi tehe Yéhôva a yii i yééne yé ane, yak ntôñ gwét wonsôna u ngii u bak u téé ipañ yé, i pes walôm ni i pes waé,” a bé pôdôl biañgel bi Yéhôva. (1 Bikiñe 22:19-21) A bé a kôli sébél Yéhôva le “Yéhôva nu mintôñ mi gwét” inyule biañgel bi yé ngandak mintén. Bikérubim, bisérafim, ni biañgel. (Yésaya 6:2, 3; Bibôdle 3:24; Masoola 5:11) Ba yé ki ntjegek kayéle Yésu a bi kal le “iloo 12 mintôñ mi biañgel” mi yé bebee i sôñ nye. (Matéô 26:53) I ngéda Hézékia a bi soohe Yéhôva le a hôla nye, a bi sébél nye le: “Yéhôva nu mintôñ mi gwét, Nyambe nu Israel, we nu yééne yoñ ane i yé i ngii bikérubim.” I ngéda a bé pot hala, a bé hoñol nkuu malômbla ni bikérubim bi bi bé bi bédi i ngii ngudul, bi bak yimbne i yééne i ane i Yéhôva nyoo i ngii. (Yésaya 37:16; hégha ni 1 Samuel 4:4; 2 Samuel 6:2.) Ngwélél Élisa a bé kon woñi. Ndi Élisa a bi hôgbaha nye i ngéda a bi soohe Yéhôva le a yibil nye mis, “a tehe ntôñ gwét, ni bihosi, lôñni bikak bi gwét,” bi bi bé bi bédi i ngii hikôa, bi ma kéña tison i het mpôdôl a bééne. Hala a bé ndigi ntôñ wada mu mintôñ mi gwét mi Yéhôva.—2 Bikiñe 6:15-17.
“Ñane hiki munlôm a yé Kristô”
9 Suhulnyuu. Yéhôva a nyi jam iloo bihégél gwé gwobisôna; ndi, a ñemble mahoñol ma bagwélél bé. (Bibôdle 18:23, 24, 32) A bi ti bihégél bi mbuu bi bi yé isi yé pôla i ti nye mahoñol mu jam a bé lama boñ. (1 Bikiñe 22:19-22) Yéhôva a yé peles, ndi a mbem bé le di yila peles kiki nye. Maselna ni hala, a nhôla bikwéha bi bôt bi bi ngwélél nye ngéda bi mboma mandutu. (Tjémbi 113:6, 7) Ñ, Bibel i nkal yak le Yéhôva a yé “nhôla” wés. (Tjémbi 27:9; Lôk Héber 13:6) Kiñe David a bé yi le a bé le a gwel nson Yéhôva a bi ti nye, ndik inyule Yéhôva a yé suhulnyuu ni le a bé lama hôla nye.—2 Sam. 22:36.
it-2 254-255
Bitembee
Yéhôva a bi nwas le “nson u Satan” u yumus i bot ba ngwés bitembee “inyu boñ le ba hémle bitembee.” ilole ba neebe ñañ nlam u Yésu. (2 Tésalônika 2:9-12) I jam li jon li bi pémél Kiñe Ahab i ngéda kôba. Bapôdôl ba bitembee ba bi kal nye le a bé lama yémbél Ramôt-giléad gwét. Ki le mpôdôl Yéhôva le Mikaya a bi kal le bikuu bi bé lama kwél nye. Yéhôva a bi éba mpôdôl Mikaya yiinda i het a bi ha “mbuu bitembee” ikété manyo ma bapôdôl. I mbuu u, u bi tinde bapôdôl ba i kal Ahab i jam a bé a nsômbôl nok. To hala kiki ba bi béhe nye, Ahab a bi pohol i emble bitembee, a nimis niñ yé.—1 Bikiñe 22:1-38; 2 Miñañ 18.
Tik ngok i mbuu
Kii i ñunda le mut a ntam toi béba yé?
4 Yéhôva a bi sôk a waa bo. A bi ep Élia inyu kal Ahab bo Yésabel kogse yap. Lihaa jap jolisôna li bé lama nôla. I jam li li bi lôôha tééñga Ahab! Hélha jam, Ahab nu a bé ngôk ngandak a bi ‘suhus nyemede.’—1 Bikiñe 21:19-29.
5 Tolakii Ahab a bi suhus nyemede yokel, i mam a bi yik boñ i mbus ngéda ma bi unda le a bi tam toi bé béba yé. A bi mélés bé bibégés bi Baal mu ane yé. A bi tinde bé to Lôk Israel i bégés Yéhôva. Ahab a bi boñ ki mam mape ma ma bi éba le a bi tam bé béba yé.
6 I mbus ngéda, ngeñ Ahab a bi kal i kiñe i Yuda ini le Yéhôsafat le a kee lôñni nye i jôs Lôk Siria, Yéhôsafat a bi ti nye mahoñol le ba kee ndugi ba tehe mpôdôl Yéhôva. Ahab a bi bôk ndugi a tjél a kal le: “Mut a ngi yii wada, nu di yé le di bédél Yéhôva, ndi me ñoo nye, inyule a mpôdôl bé me loñge, ndik béba yo ni yo.” To hala, ba bi ke ba tehe mpôdôl Mikaya. I yom Ahab a bi pot yon i bi bôña, mpôdôl Yéhôva a bi pôdôl nye béba! Iloole Ahab a tam béba yé a bat Yéhôva nwéhél, a bi ha mpôdôl Yéhôva i mok. (1 Bikiñe 22:7-9, 23, 27) Tolakii Ahab a bi ha mpôdôl Yéhôva i mok, a bé bé le a sôña le i yom a bi pot i yon. Ahab a bi nôla mu gwét bi bé noñ ha.—1 Bikiñe 22:34-38.
24-30 BIÔÔM
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 BIKIÑE 1-2
“Loñge ndémbél i kôna”
w15 15/4 13 § 15
Lelaa mimañ mi ñuñgus bape?
15 Ñañ u Élisa mpôdôl nu a bi yiha Éliya, u ñéba lelaa lôk kéé i nlama ti mimañ mi mi ngwel nson u ibôdôl behee lipém. I mbus le Éliya bo Élisa ba bi yuuga bapôdôl i Yérikô, ba bi ke i Yordan. Kiki ba mpam i homa nu, “ha nyen Éliya a bi yoñ mbot yé i mpôdôl, a hôt yo, a bép malép; malép ma bagla.” Kiki ba mal yap, ‘ba bé ba kenek mu njel, ba kwelek.’ Élisa a bi kal bé le a nyi mam momasôna. A bi ke ni bisu i emble bibañga malét wé a bé pot a téédaga gwo. I mbus, Éliya a bet i ngii ikété mbuk mbebi. Kiki Élisa a bé témb, a bi bép malép ni mbot Éliya, a kal le: “Yéhôva, Nyambe nu Éliya a yé hee?” Malép ma témb ba bagla.—2 Bikiñe 2:8-14.
w15 15/4 13 § 16
Lelaa mimañ mi ñuñgus bape?
16 Baa u nyimbe le manyaga ma bisu ma Élisa ma bé manyaga ma nsôk ma Éliya? Inyuki hala a yé nseñ? Élisa a bi hoñol bé le lakii nyen a yé mpôdôl nano, wee a nlama héñha mam. Maselna ni hala, a bi ke ni bisu i boñ mam kiki malét wé Éliya. A bi unda le a nti nye lipém. Hala a bi éba bana bapôdôl bape le a yé toi i mut a nyiha Éliya. (2 Bikiñe 2:15) I mbus ngéda, mu i 60 ma nwii a bi gwel nson wé, Yéhôva a bi ti nye ngui i boñ manyaga ma ma bé loo ma Éliya a bi boñ. A we nu ba yé uñgus, kii ñañ unu u niiga we?
Tik ngok i mbuu
w05 1/8 9 § 1
Balôm ba matode ba kaat 2Bikiñe
2:11—Imbe “ngii” Éliya a bi ke i ngéda ‘a bi bet ikété mbuk mbebi’? A bi ke bé i masuk ma ngiinda to i het Djob a nyééne ni biañgel gwé. (Ndiimba Mbén 4:19; Tjémbi 11:4; Matéô 6:9; 18:10) “I ngii” Éliya a bi bet i yé i het di ntehe. Hala wee, i het dinuni di mpuuwe. (Tjémbi 78:26; Matéô 6:26) Kak i bi begee Éliya, i kena nye homa numpe munu nkoñ ’isi i het a bi kônde niñ inyu ndék ngéda. I mbus ngandak nwii, Éliya a bi tilna Yéhôram kiñe i Yuda kaat.—2 Miñañ 21:1, 12-15.
31 BIÔÔM –6 MAYE SÉP
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | 2 BIKIÑE 3-4
“Yoñ man woñ”
“Me nyi le a’ tuge”
7 Bitugne bi yônôs biba Bibel i mpôdôl, bi bi bôña ni njel nyiha Elia, mpôdôl Elisa. Bañga muda Lôk Israel, nu a bé yén i tison i Sunem, a bi leege Elisa loñge ngandak. Djob a bi sayap i kom muda ini, ni mañ wé nlôm, ngéda a ti nye man ni njel mpôdôl wé. Ndék nwii mbus ngéda, man munlôm nu a wo. Hégda njôghe ikeñi nyañ a bi nôgda. Ni kunde nlô wé, a bi ke liké li 30 ma kilôméta, inyu boma Elisa hikôa hi Karmel. Mpôdôl a bi bugus ngwélél wé le Géhazi i Sunem. Ndi Géhazi a bi la bé tugul man nu. Mbus ngéda, muda nu bo Elisa ba bi bol nyoo.—2 Bikiñe 4:8-31.
“Me nyi le a’ tuge”
8 Elisa a jôp ndap i het mim u bé, a soohe. Hélha jam, man a témb i niñ, a ti nye nyañ, nu a bé nyonok ni maséé! (Añ 2 Bikiñe 4:32-37.) Bebek le ha ngéda i, muda nu a bi bigda masoohe ma Hana, nu yak nye a bé kom muda, ngéda a lona man wé Samuel i lap Nyambe ni bini bibuk le: “Yéhôva . . . a nsuhus letee ni Séôl, a bédhak ki.” (1 Samuel 2:6) I yé ntiik le, Djob a bi tugul man munlôm Sunem. Ni njel i, a bi unda ngui yé i tugul bôt ba binam.
Tik ngok i mbuu
it-2 672-673
Mpôdôl
“Bon ba bapôdôl.” Kiki kaat ini le Gesenius’ Hebrew Grammar (Oxford, 1952, lipep 418) i nkal, i buk Lôk Héber ini le ben tole benehʹ i nkobla le (man tole bon) i ñéba le i mut ba mpôdôl “a nlôl ngim homa.” (Hégha ni Néhémia 3:8, i het ba mpôdôl “mboñ labinda,” ba nla ki sébél i mut nu le “man baboñ labinda.” Jon, “bon ba bapôdôl” ba bé le ba ba ngim suklu tole ngim ntôñ bapôdôl ba bi bot. Di ñañ le ngim ntôñ u bapôdôl u bé i Bétel, i Yérikô ni i Gilgal. (2 Bikiñe 2:3, 5; 4:38; hégha ni 1 Samuel 10:5, 10.) Samuel nyemede a bé éga ngim ntôñ i Rama. (1 Samuel 19:19, 20) I nene le yak Élisa a bé éga ngim ntôñ i ngéda yé. (2 Bikiñe 4:38; 6:1-3; hégha ni 1 Bikiñe 18:13.) Ñañ wada u ñéba le kel yada, bon ba bapôdôl ba bi oñ mandap map bomede, ba gwéélak bisélél ba poo, hala a ñéba le ba bé bé mingwañ. To ibale ba bé niñ ikété nlélém ndap, ba kabnaga bijek, hiki wada wap a bé a kôhna wé wé nson.—1 Bikiñe 20:35-42; 2 Bikiñe 4:1, 2, 39; 6:1-7; 9:1, 2.