Nyiña inyu Kaat i likoda li niñ yés ni nson wés
© 2023 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
3-9 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | ÉSRA 4-6
“Ni kéñ bañ maoñ ma ndap Nyambe”
Baa u ntehe mam Sakaria a bi tehe?
13 Ba bi sôña nson maoñ ma témpel. Ndi i bôt ba bé éga nson, hala wee Prisi keñi le Yésua (Yôsua) ni ngomin Sérubabel, “ba bôdôl oñ ndap Nyambe.” (Ésra 5:1, 2) Ngim Lôk Yuda i bé le i tehe le makidik ma ma ta bé malam. Baoo ba bé tehe bo ba ñoñ, jon ba bé le ba yéñ manjel i kolba bo. Yôsua bo Sérubabel ba ba bé kena nson, ba bééna ngôñ i yi le Yéhôva a yé ni bo. Ba bi yi hala. Lelaa?
w86 1/2 29, minkéñék matila § 2-3
Jis li Yéhôva ‘li bé i ngii mimañ mi litén’
I ngéda minyégla mi bon ba Lôk Yuda mi bi témb i loñ yap, mi lôlak i minkôm i Babilôn, ba bi nimis makénd map i pes mbuu, hala a bi nom 16 nwii. Bapôdôl Hagai ni Sakaria ba bi ti bo makénd kayéle maoñ ma témpel ma témb ba bôdôl. Ndi kunda yada, ngim bôt ba Persia ba bôdôl kolba nson maoñ. Ba bi bat bo le: “Bonjee ba nti bé kunde i oñ ndap ini, ni i mélés i bôlô ini?”—Ésra 5:1-3.
I ndimbhe Lôk Yuda i bé lama ti, i bé nseñ ngandak. Ibale mimañ mi litén mi kon woñi, ki maoñ ma bi telep kunda yada. Ibale mimañ mi bep timbhe ba ngomin, ki ba bé le ba téé bôlô. Jon mimañ mi litén, (ngomin Sôrôbabel ni Prisi Keñi le Yôsua,) bon ba bé éga bo. Ba bi yi timbhe bo. Mimañ mi litén mi bi hôñlaha bo kaat Kiñe Kirus i bi tila behee i i bé ti bo kunde i oñ ndap Yéhôva. I bôt ba ngomin ba, ba bé yi le inoñnaga ni mbén Persia, i ngéda kiñe i bé i ti kunde inyu ngim mbén, ba bé ha bé le ba héñha mbén i. Jon ba bi waa kolba maoñ. Hala a bi boñ le Lôk Yuda i kéna maoñ ni bisu. Yak Kiñe Darius nyemede a nit ki maoñ ma!—Ésra 5:11-17; 6:6-12.
Baa u ntehe mam Sakaria a bi tehe?
7 Jam jada li bi boñ le i bôt ba bé oñ témpel ba kon maséé. Limbe jam? I nwii 520 B.N.Y., kiñe ipe le Darius I, a bi bôdôl ane i Persia. I nwii u nyônôs ima u ane yé, a bi léba le ba bi sôña nson maoñ ma témpel ngi jom yo ki yo. Ha nyen a bi ti kunde le bôlô maoñ i kee ni bisu. (Ésra 6:1-3) I nwin u, u bi hélés ngandak bôt, ndi a bi sugul bé ha. A bi ti oda le i bôt ba bé ha ipañ ba kolba ha bañ bôlô maoñ, ni le ba ti nkus ni bisélél inyu boñ le maoñ ma kee ni bisu! (Ésra 6:7-12) Hala a bi boñ le Lôk Yuda i mélés maoñ ma témpel bebee le nwii mintan i mbus ngéda, i nwii 515 B.N.Y.—Ésra 6:15.
Baa u ntehe mam Sakaria a bi tehe?
16 Yéhôva a ngwélél yak “nkol u maliga ni u pék” inyu éga bés. (Matéô 24:45) Ngim mangéda, nkol u maliga ni u pék u nla ti biniigana bi di nok bé. Kiki hihéga, ba yé le ba kal bés le di kôôba inyule bikuu bi nla kwo i homa di nyééne, ndi bés di hoñlak le hala a nla bé bôña. Tole i ngéda himala, di yé le di hoñol le nkol u maliga ni u pék u mpéé ni bikila. Kii di nlama boñ ibale di nhoñol le biniigana di nkôs bi téé bé? Di hoñol bisai Lôk Israel i bi kôs i ngéda ba bi nôgôl maéba ma Yôsua bo Sôrôbabel. Di nla ki ôt pék mu miñañ mi Bibel di nsoñgol. Mangéda mahogi, Yéhôva a yé a ti bagwélél bé biniigana bi bi nene le bi téé bé, ndi i ngéda ba nôgôl gwo, bi ntohol bo.—Bakéés 7:7; 8:10.
Tik ngok i mbuu
w93 15/6 32 § 3-5
Baa di nla bôdôl Bibel ñem?
Ba bi bañ i moni mi i Tarse, tison yada i nwelmbok i loñ ba nsébél len le Turkai. Ba bi bañ nwo isi énél i ngomin Persia le Mazaeus i tjai di nyônôs dina B.N.Y. Matila ma bé mu moni mi, ma bé pôdôl ngomin i i bé énél “uu Ngwañ Lom,” hala wee lom Ufraté.
Inyuki bibuk ba bi tila mu moni mi, bi yé mahee? Inyule di nléba minlélém mi bibuk ikété Bibel. Ésra 5:6-6:13 a mpôdôl i kaat Kiñe Darius a bi tilna ngomin Taténai. I bé pôdôl témpel Lôk Yuda ba bé lama tiimba oñ i Yérusalem. Ésra a bé loñge mut matila, jon di nyi le a bi yoñ ngéda i tibil wan i mam a bé tila. D’a tehe le i Ésra 5:6 ni 6:13 a bi sébél ngomin Taténai le “ngomin uu Ngwañ Lom.”
Ésra a bi tila bibañga bini i nwii 460 B.N.Y., hala wee 100 nwii i bisu bi ngéda ilole ba mbañ i moni mini. Ngim bôt i nhoñol le i sima jôl li bañga mut nu a bi niñ i ngéda kôba i gwé bé mahee. Ibale di nlama bôdôl batila Bibel ñem yak ikété disii di mam di di gwé bé mahee, baa hala a nkobla bé le di nlama bôdôl bo ñem yak ikété mana mam mape ba bi tila?
10-16 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | ÉSRA 7-8
“Maboñok ma Ésra ma bi ti Yéhôva lipém”
w00 1/10 14 § 8
Yigil i nlédés we i lon-ga ki we maséé
8 Gwéha yés inyu Lipôdôl li Yéhôva i nlama lôl bés ikété ñem. Di nlama nôgda maséé i ngéda di nwan ngim minlôñ mi Bibel, di yoñok ngéda i ôt pék mu ndip mam di ñañ. Hala a nkobla le di bôk di bat Yéhôva mahôla mé ni njel masoohe ni ki le di yén i homa a yé nwee. Jon ilole di ñañ Bibel tole di nigil yo, di kôna Ésra, di yoñ ngéda i kôôba ñem wés. Bibel i nkal inyu yé le: “Ésra a bi kôôba ñem wé i wan Mbén Yéhôva, i nôgôl yo, ni i niiga Israel matiñ ni matéak ma telepsép ma Mbén.” (Ésra 7:10) Ni yimbe mam maa Ésra a bé boñ: Yigil, i bii mam a bé nigil i bisélél, ni i niiga mo bôt bape. Di kôna ndémbél yé.
si 75 § 5
Kaat i Bibel numba 13—1 Miñañ
5 Mut numpe a bé bé le a tibil tila ñañ u. “Ésra a bi kôôba ñem wé i wan Mbén Yéhôva, i nôgôl yo, ni i niiga Israel matiñ ni matéak ma telepsép ma Mbén.” (Ésra 7:10) Yéhôva a bi ti nye mbuu mpubi wé. Kiki a bi tehe le Ésra a gwé pék i Djob, kiñe i Persia i bi téé nye ngomin ikeñi i Yuda. (Ésra 7:12-26) A bééna kunde i Djob ni i ngomin, jon Ésra a bi la kot bikaat gwobisôna a bééna ngôñ inyu tila ñañ wé.
it-1 1155-1156
Suhulnyuu
Suhulnyuu i mboñ le mut a neebe le ba éga nye. Mut suhulnyuu a neebe biniigana Djob a nti nye. Ésra a bé lama témbna 1 500 bôlôm i Yérusalem. U héya i bôlôm ba, biprisi, Nétinim, bôda ni boñge ba bé mu ntôñ u. Ba bé ba bééga ngandak gôl i i bé lama gwéélana inyu lémés témpel. Ba bééna ngôñ le ba tat bo mu liké jap. Ndi Ésra a bé sômbôl bé bat kiñe bisônda gwé tigale, kiñe i hoñol le ngui i bôt ba binam yon a bé bôdôl ñem. A bi kal kiñe le: “Woo u Nyambe wés nu konangoo u yé ni ba bobasôna ba nyéñ nye.” A kal ki litén le li sôga je ni le ba suhus bomede isi Yéhôva. Bon ba Israel ba bi soohe Yéhôva, Yéhôva a timbhe masoohe map. A tat bo inyu boñ le baoo ba boñ bañ bo béba mu mbôñgô wap njel, kayéle ba bi ke liké jap ibabé ndutu yo ki yo. (Ésra 8:1-14, 21-32) Kiki a bi suhus nyemede isi Djob inyu yéñ biniigana gwé ni yi yé, mpôdôl Daniel nu a bé i minkôm i Babilôn a bi kôs bisai bikeñi bi bi nlôl yak Yéhôva. Yéhôva a bi ôm añgel inyu éba nye yiinda.—Daniel 10:12.
Tik ngok i mbuu
w06 15/1 19 § 10
Balôm ba matode ba kaat Ésra
7:28–8:20—Inyuki ngandak Lôk Yuda i i bé i Babilôn i bi neebe bé témb i Yérusalem ni Ésra? To hala kiki hala a bé 60 nwii le ntôñ u bisu u bi bôk u ke i Yérusalem, Yérusalem a bé bé nyonok ni bôt. I bôt ba bé témb nyoo, ba bé lama tiimba bôdôl niñ yap i tén i homa niñ i bé let, ni i homa béba i bé le i kwél bo. Maselna ni hala, i ngéda ba bé i Babilôn, ba bééna niñ i mbomboo i ba bé bé le ba bana i Yérusalem ha ngéda i. Ni ki le mintonba mi bé le mi boñ bo béba mu njel. Jon i bôt ba bé témb i Yérusalem ba bé lama bana hémle keñi ipañ Yéhôva, makénd ni ñem ngui. Yéhôva a bi lédés Ésra ni woo wé ngui, kayéle yak nye a bi la lédés 1 500 mahaa. Bebee le 6 000 bôt di bi neebe i témb. 38 ma bon ba Lôk Lévi ni 220 Nétinim i bi ke ni bo.
17-23 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | ÉSRA 9-10
“Ndok i nlona bikuu”
w06 15/1 20 § 1
Balôm ba matode ba kaat Ésra
9:1, 2—Baa i bé toi béba i biiba ni bôt ba matén mape? Litén li Israel li li bi témb i loñ yap, li bé lama tééda bibégés bipubi letee Mésia a lo. I biiba ni matén mape i bé béba ngandak inyu bibégés bipubi. Kiki bahogi ba bi biiba ni bôda ba ba bé bégés bé Yéhôva, litén jolisôna li bé le li bôdôl bégés bikwéha bi mop. Hala a bé le a boñ le bibégés bipubi bi mal. Ibale hala a boña, ki Mésia a bi pémél hee? Jon hala a bi hélés Ésra ngandak i ngéda a bi nok i jam li bi tagbe!
w09 1/10 10 § 6
Kii Yéhôva a mbat le di boñ?
Manôgla ma ga lona bés bisai. Môsi a bi tila le: “Tééda ki mambén . . . me yé i ti we i len ini inyu loñge yoñ.” (Nlôñ 13) Hala a ñéba le matiñ ma Yéhôva ma nlona ndik bés bisai. Inyuki hala a yé njel pék i nôgôl mo? Inyule Bibel i nkal le: “Djob a yé gwéha.” (1 Yôhanes 4:8) Inyu hala nyen mambén ma Yéhôva ma nla ndik lona bés maséé. (Yésaya 48:17) Ibale di nôgôl matiñ ma Yéhôva momasôna, ibôdôl nano, d’a keñgle ngandak mandutu ni ki le isi Ane yé, d’a bana ngandak bisai ipe i boga ni boga.
Tik ngok i mbuu
w06 15/1 20 § 2
Balôm ba matode ba kaat Ésra
10:3, 44—Inyuki ba bi kat bon, ba kat yak banyañ bap? Ibale bon ba yégle, ki i bôda ba bi kat ba bi bana ngôñ i tiimba lo. Ni ki le bon ba gwé ngôñ ni banyañ bap.
24-30 NJÉBA
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NÉHÉMIA 1-2
“Kunda yada me soohe”
w08 15/2 3 § 5
Di kee ni bisu i hoñol Yéhôva
5 Ngim mangéda, i nla pam le di bana ngoñ i pala soohe Yéhôva inyu bat nye mahôla. Kel yada, kiñe i Persia le Artaxerxes a bi yimbe le Néhémia a bé bé maséé. A bat nye le: “U gwé ngôñ ni kii?” Kunda yada, ‘[Néhémia] a soohe Nyambe nu ngii.’ Néhémia a bi nômôs bé masoohe mé. Ndi to hala, Djob a bi timbhe masoohe mé. Kiñe i bi nit Néhémia inyu tiimba oñ lipénd li Yérusalem. (Añ Néhémia 2:1-8.) Hala a ñéba le to masoohe més ma yé sem kwep, Djob a nla emble mo, a timbhe ki bés.
be 177 § 4
I yom di nla kal i ngéda ba mpuhe bés
Lelaa di nla timbhe ibale mut a mpuhe bés, ndi a bat bés le di toñle nye i mam di nhémle? Di kôna Néhémia nu a bi soohe ikété ñem i ngéda kiñe Artaxerxes a bi bat nye mbagda. (Néhémia 2:4) I mbus, mu ñem woñ noode hégda lelaa u nla timbhe. Inyu timbhe, u nla boñ mam maa: (1) U nla pohol ño nkwel wada tole ima mi u ga pôdôl (u nla pohol matode di nkoba munu kaat ini le Comment raisonner à partir des Écritures). (2) U nla pohol minlôñ mi Bibel mi mi ga nit ndimbhe yoñ. (3) Hoñol lelaa w’a timbhe ibabé i babaa mut. Hala a ga ti i mut a mbat we mbadga ngoñ i ke ni bisu i emble we. Nano u nla bôdôl pot.
Tik ngok i mbuu
w86 15/2 25
Bibégés bipubi bi nyémbél
To, Néhémia a bé soohe “juu ni njamuha” inyule Yérusalem a bé ntjék. (1:4, 6) I ngéda i bi béda le a kal Kiñe Artaxerxes le a nsômbôl tiimba oñ lipénd li Yérusalem, a bi soohe. A tiimba bat Yéhôva i jam a bi bôk a bat nye. Yéhôva a bi timbhe masoohe mé. Kiñe i ti nye kunde i tiimba ke i oñ lipénd li tison.
Biniigana inyu yés: Néhémia a bi yéñ mahôla ma Yéhôva. I ngéda yak bés di gwé makidik ma ngui i yoñ, di nlama “téñbe ikété masoohe” di yoñ makidik inoñnaga ni matiñ ma Yéhôva.—Rôma 12:12.
31 NJÉBA – 6 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NÉHÉMIA 3-4
“Baa bôlô moo i yééne we nseñ?”
w06 1/2 10 § 1
Balôm ba matode ba kaat Néhémia
3:5, 27. Maselna ni “mintôô mi bôt ba Tékôa,” hala a nlama bé wéha bés nyuu i sal ni moo més inyu ke ni bisu i bugus gwéñe bi Ane i Yéhôva. Ndi, di nlama kôna ndémbél i bana bôt ba Tékôa ba ba bé bebee i gwel minson.
Kii Yéhôva a nla yilha we inyu boñ sômbôl yé?
11 Ngandak tjai i mbus, bingond bi Salum bi bé nsoñgi u bôt Yéhôva a bi gwélél inyu tibil lipénd li Yérusalem. (Néhémia 2:20; 3:12) Tolakii Isañ wap a bé man kiñe, bingond bi Salum bi bé bebee i sal i bôlô ngui i. (Néhémia 4:15-18) I bôda bana ba bé maselna ni mintôô mi bôt ba Tékôa ba ‘ba bi ti bé mahôla’ i nson ni suhulnyuu. (Néhémia 3:5) Noode le hégda maséé bingond bi Salum bi bi nôgda ngéda maoñ ma bi mal i mbus 52 dilo! (Néhémia 6:15) I len ini, bisita bi nti bomede ni ngôñ i bôlô maoñ ni i bôñgôl mandap ma Ane. Ngap yap, makénd map ni ndéñbe yap bi nhôla le bôlô i séla loñge
w04 1/8 18 § 16
Kiki Yésu, di tehe bañ bésbomede iloo kiki i mbéda
16 Bikristen gwobisôna, boñge ni mimañ mi bôt bi nlama ke ni bisu i bana loñge litehge li mam kiki Yésu. Ikété likoda, ngandak minson i yé. Hala a nlama bé unbaha bés ibale ba nti bés ngim nson. (1 Samuel 25:41; 2 Bikiñe 3:11) A bagwal, baa ni nti bon banan makénd i gwel to umbe nson ba nti bo, ba bak maséé, to ibale ba yé i likoda tole i likoda li ndôn? Baa bon banan bomede ba ntehe bé ni ngwel minson mi? Mankéé wada nu a nsal i Hikuu hi loñ a mbigda ndémbél i bagwal bé, a nkal le: “I ngéda me bé me tehe bagwal bem ba nsas Ndap Ane tole ba nsal i likoda li ndôn, me bé me nôgda le ba ndiihe nson u. Me bé me tehe ba nti bomede ni ngôñ inyu sas Ndap likoda tole inyu gwel minson inyu nit lôk kéé, to ibale mi bé ndik disii di bibôlô. Libak jap li bi hôla me i neebe to umbe nson ba nti me i Bétel.”
Tik ngok i mbuu
w06 1/2 9 § 1
Balôm ba matode ba kaat Néhémia
4:17, 18—Lelaa ba bé le ba tiimba oñ lipénd ba salak ndik ni woo wada? Hala a bé let bé inyu bet ba bé begee mambegee. I ngéda mut a bé a bét mbegee yé i ngii ño tole i ngii tuu, a bé a nit yo ni woo wada ‘a gwelek jôl gwét ni woo umpe.’ I bet ba bé oñ ba bééna ngôñ ni moo map mo ima inyu sal. “Hiki mut maoñ a bé sal, a ma téñ pansoñ yé i bôbôk.” Hala a bé boñ le ba bé le ba pala jôp i gwét ibale baoo ba leñ bo.
7-13 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NÉHÉMIA 5-7
“Néhémia a bé yéñ sélél bôt, he bé le ba sélél nye”
w02 1/11 27 § 3
Ba bi nit bibégés bipubi i ngéda kôba yak i len ini
Néhémia a bi ti ngéda yé ni yi yé inyu tjek mam. Iloo ki hala, a bi ti yak bigwel moo gwé inyu nit bibégés bipubi. A bi ti moni nwé inyu kobol Lôk Yuda i i bé i minkôm. A bi pôôs bôt moni ibabé i bat yéñe. A bé bat bé litén minsul mi ba bé lama ti nye. Maselna ni hala, ‘150 Lôk Yuda ni bakot nkus bakeñi ba bé je i téblé yé, a bé leege yak bôt ba biloñ.’ Hiki kel, a bé ti “ngandak wai, mintén nwominsôna.” A sombok yo ni moni nwé.—Néhémia 5:8, 10, 14-18.
“Moo moñ ma tomb bañ”
16 Ni mahôla ma Yéhôva, Néhémia ni bôt bé ba bi lédés moo ma bôt bape inyu sal bôlô. Jon ba bi yoñ ndik 52 dilo inyu mélés maoñ ma lipénd li Yérusalem! (Néhémia 2:18; 6:15, 16) Néhémia a bé ti ndik bé bape bioda inyu kena bôlô. Nyemede a bé sal inyu oñ lipénd li Yérusalem. (Néhémia 5:16) Nlélém jam i len ini, ngandak mimañ mi likoda mi nkôna Néhémia, jon ba nhôla inyu oñ mandap ntôñ u ngwélél, ba hôlga i pubus ni tééda mandap ma Ane loñge. Mu kii ba nsal ntôñ ni lôk kéé yap i likalô, ba yuugaga bo kiki batat mintômba, ba nlédés moo ma ntomb ma bôt ba gwé nduña ñem.—Añ Yésaya 35:3, 4.
w00 1/2 32
Baa Yéhôva a ga bigda we?
Ikété Bibel, hiki ngéda ba ngwélél buk ini le “bigda” inyu pôdôl Djob, hala a nkobla le a mboñ jam lilam. Kiki ’héga, i ngéda hisi hi bi yon ni malép jam kiki bo 150 dilo, Bibel i nkal le: “Nyambe a bigda Nôa . . . , Nyambe a boñ le mbebi i hôñ hana ’isi, malép ma bôdôl sôs.” (Bibôdle 8:1) I mbus ngandak tjai, i ngéda Lôk Filistia i bi kañ Samsôn ni minsañ, ba tôp nye mis, Samsôn a bi soohe le: “A Yéhôva, Nwet Bayemlikok, soho bigda me, lédés me, soho ndigi inyu ngélé i nsôk.” Yéhôva a bi hoñol Samsôn, a ti nye ngui i i nloo i bôt ba binam kayéle Samsôn a pun nyemede, a nol ki baoo ba Djob. (Bakéés 16:28-30) Inyu Néhémia, Yéhôva a bi sayak biliya gwé kayéle bibégés bipubi bi témb bi telep i Yérusalem.
Tik ngok i mbuu
w07 1/7 30 § 15
“Kee ni bisu i yémbél béba lôñni loñge.”
15 Jam li nyônôs aa li yé le baoo ba Néhémia ba bi gwélél mut nliba, man Lôk Israel le Sémaya inyu tinde Néhémia i bôk Mbén i Djob. Sémaya a bi kal Néhémia le: “Di téé ngéda inyu bomna i ndap bañga Nyambe, ikété témpel, di yip makôga ma témpel inyule b’a lo i nol we.” Sémaya a bé gwés kal le bôt ba nsômbôl nol Néhémia, ndi le Néhémia a nla pei ibale a nsolop ikété témpel. Ndi kiki Néhémia a bé bé prisi, hala a bé béba inyu yé le a solop ikété ndap Djob. Baa a bé lama bôk Mbén Djob inyu sôñ niñ yé? Néhémia a bi timbhe le: “Baa mut kiki me a nla jôp i témpel, ndi a niñ? M’a jôp yaga bé me mu!” Inyuki Néhémia a bi kwo bé mu hiandi hi? Néhémia a bé yi le to ibale Sémaya a bé man Lôk Israel kiki nye, “Nyambe bé nyen a bi om nye.” Maliga ma yé le bañga mpôdôl i bé bé le i kal nye le a bôk Mbén i Djob. Hala a boñ le Néhémia a yémbél béba. I mbus ngéda a bi tila le: “Maoñ ma lipénd ma bi mal i hilo hi nyônôs 25 hi sôñ Élul, i mbus 52 dilo.”—Néhémia 6:10-15; Ñañga bôt 1:51; 18:7.
14-20 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NÉHÉMIA 8-9
“Maséé ma nlôl yak Yéhôva ma yé ngui nan”
w13 15/10 21 § 2
Biniigana di nla ôt i masoohe ba ntibil kôôba
2 Hala a bé sôñ yada le Lôk Yuda i bi mélés maoñ ma lipénd li Yérusalem. Ba bi gwel nson u 52 dilo. (Néhémia 6:15) Nano, ba bé lama yônôs njômbi yap i pes mbuu. I hilo hi bisu hi sôñ i bé noñ ha, hala wee sôñ Tisri, ba bi kodba i ñem mbédgé inyu emble Ésra ni bon ba Lôk Lévi bape ba ñañ Mbén i Djob. (Titii 1) Ngandak mahaa, ni “ba bobasôna ba bé le ba nok,” ba bi telep bitétéé, ba emblege “ibôdôl i maye ma kel ipam i kosi.” Kinje ndémbél ilam inyu bés ba di nke i makoda i mandap ma Ane malam! Ndi baa i nla pémél we le u bak i likoda, u hoñlak mam mape ma ma gwé bé nseñ? Ibale hala a ma pémél we, bigda Lôk Israel i i bé emble, i téédaga ki i mam ba bé nok. Ba ee yak inyule ba bi nôgda le ba ndogbene Djob.—Néhémia 8:1-9.
w07 15/7 22 § 9-10
‘Kee ni bisu i hiôm ni njel mbuu’
9 I ngéda mut a yé maséé, a nok loñge ikété kété. Yéhôva a yé “Nyambe nu maséé.” (1 Timôtéô 1:11; Tjémbi 104:31) Man wé a nok maséé i boñ sômbôl yé. (Tjémbi 40:8; Lôk Héber 10:7-9) Ni ki le ‘maséé ma nlôl yak Yéhôva ma yé ngui [yés].’—Néhémia 8:10.
10 Maséé ma ma nlôl yak Djob ma mboñ le di ba maséé i boñ sômbôl yé to di gwé mandutu, nduña tole ngolba. Kinje maséé “yi i Nyambe” i nlona bés! (Bingéngén 2:1-5) Di nkon maséé i bana maada malam ni Djob ni njel bañga yi a nti bés, ni njel sesema i Man wé Yésu. (1 Yôhanes 2:1, 2) Libak le di yé munu lihaa li Lôk kéé i nkoñ ’isi wonsôna, li nkôhna ki bés maséé. (Sôfônia 3:9; Hagai 2:7) Botñem i Ane di gwé ni ñañ nlam di ñañal, bi nlona ki bés maséé. (Matéô 6:9, 10; 24:14) Yak botñem i niñ boga i nlona bés maséé. (Yôhanes 17:3) I ngéda di nhoñol i mam ma momasôna, di nlama ‘ndik ba maséé.’—Ndiimba Mbén 16:15.
Tik ngok i mbuu
it-1 151-152
Hop Araméa
Ngandak nwii i mbus le Lôk Yuda i bi pam i minkôm, prisi le Ésra i bi añ kaat Mbén i bisu bi Lôk Yuda i i bi kodba i Yérusalem, bon ba Lôk Lévi ba koblege litén i mam ba bé añ. Di ñañ i kaat Néhémia 8:8 le: “Ba bé añ kaat makeñi, hala wee kaat Mbén i bañga Nyambe, ba toñlak yo loñge, ba pémhak biniigana mu. Hala nyen ba bi hôla litén i nok i yom ba bé añ.” I ngéda Bibel i nkal le ba bé toñol Mbén loñge, ba pémhak biniigana, bebek ba bé ba toñol bibañga bi hop Lôk Héber ikété hop Araméa, inyule hop Araméa won bon ba Lôk Héber ba bi bôdôl pot i ngéda ba bi ke i Babilôn. I nene ki le i ndoñi i, i bé toñol yaga mam i nya i yé le Lôk Yuda i tibil nok i mam ma bé éña, to ibale ba bé nok hop Lôk Héber.
21-27 HIKAÑ
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NÉHÉMIA 10-11
“Ba bi boñ bisesema inyu Yéhôva”
w98 15/10 22 § 13
Yérusalem, tison i i gwé jôl li kôli ni yo
13 I ‘malômbla’ ba bi boñ i dilo di Néhémia ma bi kôôba litén li Djob inyu ngand mayibil ma lipénd li Yérusalem. Ndi ba bé lama pala yoñ ngéda ni jam lipe. Nano nu tison i bééna lipén, i banga 12 li manwemel, i bé béda le bôt ba loo ba yon mu tison. “Tison i bé mbôm, i bak ikeñi; ndi i bééna ndék bôt.” (Néhémia 7:4) Inyu hala nyen “bôt bape ba litén ba leñ mbam inyu boñ le lihaa jada ikété jôm li loo i yééne i tison pubhaga le Yérusalem.” Libak lilam ba bi éba li bi tinde litén i sayap ‘i bet ba bi pohol i ke i yén i Yérusalem.’ (Néhémia 11:1, 2) Kinje ndémbél ilam inyu lôk kéé i i mbégés Yéhôva munu ngéda yés mu kiki ba yé bebee i ke nit i bahoma i mbéda bikristen bi bi yé minhôôlak i pes mbuu!
w86 15/2 26
Bibégés bipubi bi nyémbél
I tjôô disi ba bééna inyu ke i Yérusalem, i bé lama boñ le bôt ba nimis moni. Bebek i bet ba bé niñ mu tison ba bé boma ki ngim mandutu. Jon Lôk Israel ihogi i bi tehe le i bet ba bi pohol i ke i Yérusalem, ba bé ba kôli ni bibégés. Jon ba bi soohe Yéhôva le a sayap bo.
Ndéñbe ni Djob i mboñ le di lémél nye
15 Ngéda di bi ti bésbomede nkikip yak Yéhôva, di bi bôn nye le di ga boñ ndik sômbôl yé ibabé pidip. Di bé yi le i yônôs mbônga u, u ga bat le di ti bésbomede kiki sesema. Ndi, ngôñ yés i boñ hala i yé i wéna ngéda ba mbat bés le di boñ mam ma di ngwés bé. Ngéda di mboñ i nya bisesema, di gwélak Djob kayéle di pam i boñ mam ma nlémél bé bés i ngéda bisu, wee di ñunda le di tiñi ni nye. Bisai di yé di sôk kôs bi yé bi mbéna lel bisesema di nla boñ, to ibale hala a nla nôgha bés njôghe i ñem. (Malaki 3:10) Ndi kii i bi sôk tagbe inyu ngond Yéfta? Lelaa a bi leege mbônga u isañ?
Tik ngok i mbuu
w06 1/2 11 § 1
Balôm ba matode ba kaat Néhémia
10:34—Inyuki ba bi bat litén le ba lona tjéé? Mbén i Môsi bé yon i bé bat le ba lona tjéé. Inyu sal ngim bibôlô nyen ba bééna ngôñ ni tjéé. I bé béda ngandak tjéé inyu ligis bisesema i ngii juu li bisesema. I nene le Nétinim, hala wee minkol mi mi bé sal i témpel mi bé ndék, jon ba bé ba leñ mbam inyu boñ le litén li kee ni bisu i lona tjéé.
28 HIKAÑ – 3 DIPOS
MASÔÔ MA NKUS MA BIBEL | NÉHÉMIA 12-13
“Éba le u ngwés Yéhôva i ngéda u mpohol mawanda moñ”
it-1 100 § 8
Lôk Amôn
I ngéda ba bi kat Tôbia i témpel, ba bi gwélél i mbén i i mpémél i kaat Ndiimba Mbén 23:3-6. I mbén i, i bé sôña Lôk Amôn ni Lôk Môab i jôp i likoda li Nyambe. (Néhémia 13:1-3) Ba bi téé i mbén i 1 000 nwii i bisu bi ngéda, inyule Lôk Amôn ni Lôk Môab i bi tjél hôla Lôk Israel i ngéda ba bé kôôge bebee ni Hisi hi Likak. Lôk Israel i bé sôña Lôk Amôn ni Lôk Môab i jôp i litén li Israel, to i kôhna ngim bisai i tôbôtôbô. Ndi i mbén i, i bé gwés bé kal le Lôk Amôn ni Lôk Môab i bé bé le i yén ni Lôk Israel inyu boñ le yak bo ba kôhna bisai. Di gwé hihéga hi Zélek, nu a bé ipôla bôt ba ngui ba David, ni Ruth ngond Moab.—Ruth 1:4, 16-18.
w13 15/8 4 § 5-6
Ba bi pubus bé
5 Añ Néhémia 13:4-9. Ngandak mam mabe i nkéña bés. Hala a ntomb bé I ba mpubi. Di yoñ hihéga hi Éliasib, prisi keñi ni hi Tôbia man Lôk Amôn. Tôbia a bé sélél kiñe i Persia ndi a bak ngomin i Yuda. Nye ni bôt bape ba bi kolba Néhémia nu a bé sômbôl tiimba oñ lipénd li Yérusalem. (Néhémia 2:10) Inoñnaga ni mbén Djob a bi ti, man Lôk Amôn nye ki nye a bé lama bé jôp i témpel. (Ndiimba Mbén 23:3) Ndi ngoo le prisi keñi le Éliasib a bi ti Tôbia ngim tuñ i témpel. Inyuki a bi boñ hala?
6 Inyule Tôbia a bé liwanda li Éliasib. Tôbia ni lok yé Yéhôhanan ba bi bii bingond bi Lôk Yuda. Yak ngandak i Lôk Yuda ipe i bé pôdôl Tôbia loñge. (Néhémia 6:17-19) Yak nlal Éliasib wada a bi bii ngond Sanbalat, liwanda li Tôbia nu a bé ngomin i Samaria. (Néhémia 13:28) Libak le Tôbia a bé liwanda li Éliasib li nhôla bés i tibil nok inyuki Éliasib a bi nwas le mut nu a nsélél bé Yéhôva a tinde nye i bôk mbén i Yéhôva. I ngéda a bi lep gwom bi Tôbia i mbédgé, Néhémia a bi éba le a ntéñbe ni Yéhôva.
w96 15/3 16 § 6
Di éba le di ngwés Yéhôva
6 Ibale di ngwés Yéhôva, d’a yéñ bé bot mawanda ni bôt ba ba ngwés bé Yéhôva. Inyu hala nyen Yakôbô a bi tila le: “A bôda ba ndéñg, baa ni nyi bé le liwanda ni nkoñ ’isi li yé ôa ni Nyambe? Ngo nu ni nu a nsômbôl ba liwanda ni nkoñ ’isi a nyilha nyemede ñoo Nyambe.” (Yakôbô 4:4) Yak bés di ngwés kôna ndémbél i Kiñe David nu a kal le: “A Yéhôva, baa me ñoo bé ba ba ñoo we? Baa me ntehe bé ba ba ndogbene we kiki yom nyega? Me ñoo bo bañga bañga; ba nyilna me bañga baoo.” (Tjémbi 139:21, 22) Di ngwés bé yila mawanda ni i bet ba nkôôba boñ béba. Kiki di ngwés Yéhôva, inyuki di nlama yoñ yihe le di bot bañ mawada ni bôt ba ba ngwés bé Yéhôva to ni njel télé?
Tik ngok i mbuu
it-2 359 § 7
Nsik
I témpel, tjémbi di bé jam li mahee. Kiki hihéga, ngandak minlôñ mi Bibel I mpôdôl batôp tjémbi. Batôp tjémbi ba bééna bé nson umpe kiki ini Lôk Lévi ipe inyu boñ le ba tibil gwel nson wap. (1 Miñañ 9:33) Ba bii ngim ntôñ u tôbôtôbô u bon ba Lôk Lévi inyu jam li tjémbi di bibégés. Ba bé ba ti nsoñgi wap i yap pes, ba bé pôdna bé bo ni bana bon ba Lôk Lévi bape ba ba bi lôl i Babilôn. (Ésra 2:40, 41) Yak kiñe Persia le Artaxerxes (Mbôñgô woo) a bi éba bo loñgeñem, kayéle a bi kal le ba nlama bé saa ‘tas, to nsul to ntola.’ (Ésra 7:24) I mbus ngéda, kiñe i bi témb i kal le “ba bé lama kôhna nsaa inyu mam ma bé béda bo hiki kel.” To hala kiki ba nkal le Artaxerxes nyen a bi ti i oda, ndi i nene le Ésra nyen a bi ti i oda i, inyule kiñe i bi ti nye kunde. (Néhémia 11:23; Ésra 7:18-26) Di ntibil nok inyuki Bibel i nkal le batôp tjémbi ba bé maselna ni ini Lôk Lévi ipe, le ba bé toi ngim ntôñ u tôbôtôbô.—Néhémia 7:1; 13:10.