Ζώα για Πειράματα—Ευλογία ή Κατάρα;
ΑΝ ΕΙΣΤΕ ένα από τα πολλά εκατομμύρια άτομα που γεννήθηκαν στις αρχές αυτού του αιώνα, μπορεί να γνωρίζετε πολύ καλά ότι η διάρκεια της ζωής σας έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις προσδοκίες των γονέων σας και του γιατρού ή της μαίας που σας έφερε στη ζωή. Αν γεννηθήκατε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά ή στην Ευρώπη, η αναμενόμενη διάρκεια της ζωής σας το έτος 1900 ήταν περίπου 47 χρόνια. Σε άλλες χώρες οι προοπτικές για ζωή ήταν ακόμα πιο λιγοστές. Σήμερα, σε πολλές χώρες ο μέσος όρος ζωής είναι πάνω από 70 χρόνια.
Όποια ηλικία κι αν έχετε, ζείτε σ’ έναν καιρό παράδοξο. Οι παππούδες ή οι προπαππούδες σας έζησαν τα ανεξέλεγκτα επακόλουθα των πολυάριθμων ασθενειών που αποδεκάτισαν τη γενιά τους. Για παράδειγμα, η ευλογιά αφαιρούσε κάθε χρόνο τη ζωή αμέτρητων χιλιάδων ανθρώπων και άφηνε σημάδια σε εκατομμύρια άλλους για όλη τους τη ζωή. Οι διάφορες μορφές γρίπης είχαν κι αυτές τα θύματά τους—μια και μόνο επιδημία έσπειρε το θάνατο σε 20 εκατομμύρια άτομα μέσα σ’ ένα χρόνο (1918-1919). Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο επιδημικός εξανθηματικός τύφος σκότωσε τρία εκατομμύρια ανθρώπους στη Ρωσία. Επιδημίες τύφου σημειώθηκαν και σε πολλές άλλες χώρες στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Υπολογίζεται ότι πέθαιναν τα 25 στα 100 άτομα που προσβάλλονταν από τύφο στη διάρκεια αυτών των επιδημιών.
Η τρομερή ασθένεια που λέγεται παιδική παράλυση, και αργότερα έγινε γνωστή ως πολιομυελίτιδα, ελάττωνε τον ανθρώπινο πληθυσμό κατά 30.000 περίπου άτομα το χρόνο και άφηνε ανάπηρους χιλιάδες άλλους, ειδικότερα παιδιά. Υπήρχαν άτομα σε τρυφερή ηλικία που δεν κατάφεραν να επιζήσουν από την πρώτη τους κρίση τυφοειδή πυρετού, διφθερίτιδας, οστρακιάς, ιλαράς, κοκίτη ή πνευμονίας. Ο κατάλογος φαίνεται ατελείωτος. Από τα 100.000 παιδιά που γεννήθηκαν το 1915, περίπου τα 10.000 πέθαναν προτού συμπληρώσουν ένα χρόνο ζωής. Δεν γίνονταν εγχειρήσεις για τους όγκους στον εγκέφαλο. Η μέθοδος διάνοιξης φραγμένων αρτηριών ήταν άγνωστη. Οι γιατροί δεν είχαν τη δύναμη να σώσουν τα θύματα των καρδιακών προσβολών και ο καρκίνος έσπερνε σίγουρο θάνατο.
Παρά τις θανατηφόρες μάστιγες που έπλητταν τον κόσμο από την αρχή του αιώνα μας και πρωτύτερα, ο μέσος όρος ζωής του ανθρώπου σήμερα έχει αυξηθεί κατά 25 περίπου χρόνια. Έτσι, σε πολλά μέρη του κόσμου, ένα παιδί που γεννιέται σήμερα έχει μέσο όρο ζωής 70 χρόνια.
Το Τίμημα για τη Διάσωση της Ζωής
Ευτυχώς, οι περισσότεροι νέοι που ζουν σήμερα έχουν γλιτώσει από πολλές θανατηφόρες ασθένειες στις οποίες οφειλόταν ο πρόωρος θάνατος αρκετών προγόνων τους. Αλλά μπορεί να μην τους ευχαριστεί η σκέψη ότι πολλοί από τους τριχωτούς φίλους του ανθρώπου—σκύλοι, γάτες, κουνέλια, πίθηκοι και άλλα ζώα—θυσιάστηκαν στο βωμό της ιατρικής επιστήμης ‘για να μπορούν οι άνθρωποι να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και καλύτερη υγεία’, όπως συνηθίζουν να το θέτουν οι επιστήμονες.
Ουσιαστικά όλες οι ασθένειες που έχουν εξαλειφθεί ή έχουν τεθεί υπό έλεγχο σ’ αυτόν τον αιώνα—πολιομυελίτιδα, διφθερίτιδα, παρωτίτιδα, ιλαρά, ερυθρά, ευλογιά και άλλες—έχουν κατανικηθεί μέσω των ερευνών που γίνονται σε ζώα. Αναισθητικά και αναλγητικά, η ενδοφλέβια διατροφή και διάφορα φάρμακα, η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία για τον καρκίνο, όλα αυτά δοκιμάστηκαν και αποδείχτηκαν αποτελεσματικά πρώτα στα ζώα. Κι αυτά δεν είναι παρά ελάχιστα παραδείγματα.
«Στην ουσία, δεν υπάρχει καμιά κύρια αγωγή ή χειρουργική διαδικασία στη σύγχρονη ιατρική που θα μπορούσε να έχει αναπτυχθεί χωρίς τις έρευνες που γίνονται στα ζώα», είπε ένας διακεκριμένος νευρολόγος, ο Δρ Ρόμπερτ Τζ. Γουάιτ. «Οι εργασίες, που για να γίνουν χρησιμοποιήθηκαν σκύλοι και άλλα ζώα, οδήγησαν στην ανακάλυψη της ινσουλίνης και στον έλεγχο του διαβήτη, στις εγχειρήσεις ανοιχτής καρδιάς, στο βηματοδότη της καρδιάς και σ’ ολόκληρο τον τομέα της μεταμόσχευσης οργάνων. Η πολιομυελίτιδα . . . έχει σχεδόν εξαλειφθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω προληπτικών εμβολίων που τελειοποιήθηκαν σε πιθήκους. Χρησιμοποιώντας ζώα, οι ερευνητές αύξησαν το ποσοστό των θεραπευμένων παιδιών που έπασχαν από οξεία λεμφική λευχαιμία από τέσσερα τοις εκατό που ήταν το 1965 σε 70 τοις εκατό σήμερα», είπε ο ίδιος γιατρός.
Ο ρόλος που παίζουν τα ζώα στις έρευνες επιβεβαιώνεται από τον Χάρολντ Πίρσον, που ήταν βοηθός σε εργαστήριο, και ο οποίος είχε επικεφαλής τον Δρ Φ. Κ. Ρόμπινς στο Πανεπιστήμιο Γουέστερν Ριζέρβ, στο Κλίβελαντ του Οχάιο, των Η.Π.Α. Αυτός είπε στο Ξύπνα! ότι στο πρόγραμμα που ακολουθούσαν, με στόχο την ανεύρεση ενός εμβολίου για την πολιομυελίτιδα το οποίο να λαμβάνεται από το στόμα, χρησιμοποιούσαν νεφρά πιθήκων. Ο ιστός από ένα νεφρό μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για χιλιάδες δοκιμές. Ο ίδιος εξήγησε: «Κρατούσαμε τους πιθήκους σε ανθρωπινές συνθήκες και όταν τους χειρουργούσαμε τους δίναμε πάντα αναισθητικό. Σίγουρα δεν υπήρχε σκόπιμη σκληρότητα. Ωστόσο, εξαιτίας εκείνων των εγχειρήσεων, οι πίθηκοι αποτελούσαν παρά τη θέλησή τους θύματα επιστημονικής σκληρότητας».
Εγχειρήσεις Καρδιάς και Νόσος του Αλτσχάιμερ
Ως άμεσο αποτέλεσμα των ερευνών που γίνονται σε ζώα, έχουν αναπτυχθεί νέες χειρουργικές τεχνικές για τη διάνοιξη αρτηριών φραγμένων από τις εναποθέσεις της χοληστερίνης, κι έτσι προλαμβάνονται πολλές καρδιακές προσβολές, οι οποίες αποτελούν κύρια αιτία θανάτου στο Δυτικό κόσμο. Κάνοντας πειράματα πρώτα σε ζώα, οι γιατροί μαθαίνουν πώς να αφαιρούν με επιτυχία συμπαγείς όγκους από τον ανθρώπινο εγκέφαλο και πώς να επανασυνδέουν κομμένα άκρα—χέρια, πόδια και δάχτυλα. Ο Δρ Μάικλ ντε Μπέκεϊ, που έκανε την πρώτη επιτυχή τοποθέτηση μπαϊπάς σε στεφανιαία αρτηρία, είπε: «Στο δικό μου τομέα κλινικών ερευνών, ουσιαστικά κάθε πρωτοποριακή ανάπτυξη στην καρδιαγγειακή χειρουργική βασιζόταν στους πειραματισμούς που γίνονταν σε ζώα».
Σχετικά με τη νόσο του Αλτσχάιμερ, ο Δρ Ζάβεν Χασατουριάν του Εθνικού Ινστιτούτου Γήρανσης των Η.Π.Α. είπε: «Πριν από οχτώ χρόνια, βρισκόμασταν κυριολεκτικά στο μηδέν. Έχει γίνει απίστευτη πρόοδος στις έρευνες για τη νόσο του Αλτσχάιμερ, επειδή αξιοποιήσαμε τις βασικές έρευνες σχετικά με τη λειτουργία του εγκεφάλου, που έγιναν στη δεκαετία του 1930». Μέγιστο μέρος της εργασίας περιλάμβανε ζώα, και ο γιατρός σημείωσε ότι αυτά κατέχουν το κλειδί για τη συνέχιση της προόδου.
AIDS και Νόσος του Πάρκινσον
Οι πιο κρίσιμες έρευνες που διεξάγονται τώρα, και που αναγκάζουν επιστήμονες και ανοσολόγους να εργάζονται υπερωρίες, έχουν στόχο την ανεύρεση ενός εμβολίου για την καταπολέμηση της τρομερής ασθένειας AIDS, η οποία, σύμφωνα με υπολογισμούς ορισμένων ειδικών, μέχρι το 1991 θα έχει σκοτώσει γύρω στα 200.000 άτομα στις Ηνωμένες Πολιτείες και μόνο. Το 1985, επιστήμονες στο Περιφερειακό Κέντρο για Πρωτεύοντα Θηλαστικά της Νέας Αγγλίας πέτυχαν να απομονώσουν σ’ ένα είδος πιθήκων, τους μακάκους, τον ιό STLV-3 (SAIDS, μορφή του AIDS που παρατηρείται σε πιθήκους), καθώς και να τον μεταδώσουν σε άλλους. Ο Δρ Νόρμαν Λέτβιν, ανοσολόγος στο Περιφερειακό Κέντρο για Πρωτεύοντα Θηλαστικά της Νέας Αγγλίας, είπε: «Τώρα που ο ιός έχει απομονωθεί, έχουμε για πρότυπο ένα ζώο, στο οποίο μπορούμε να αναπτύξουμε εμβόλια για πιθήκους και για ανθρώπους. Είναι δυνατό να μάθεις πολύ περισσότερα από έναν πολύ μικρό αριθμό ζώων, σε μια υπό έλεγχο μελέτη, απ’ όσα θα μάθαινες παρατηρώντας εκατοντάδες ανθρώπους που πάσχουν από AIDS».
Ορισμένοι γιατροί που ασχολούνται με τα Πρωτεύοντα Θηλαστικά στο Περιφερειακό Κέντρο Ερευνών Γιερκς του Πανεπιστημίου Έμερι της Ατλάντα ήταν οι πρώτοι που κατέδειξαν, μέσω των μελετών που έκαναν σε κοινούς μακάκους, ότι γίνεται να εμφυτευτεί στον εγκέφαλο ιστός που παράγει ντοπαμίνη, ως μέσο θεραπείας για τη νόσο του Πάρκινσον. Από το 1985, οι νευροχειρουργοί κάνουν αυτή την εγχείρηση σε ανθρώπους στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Έμερι. Οι γιατροί πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να αποτελέσει επαναστατικό βήμα στην ανεύρεση θεραπείας γι’ αυτή τη νόσο.
Ο άνθρωπος έχει στραφεί στα ζώα στην αναζήτηση που κάνει για απαντήσεις σε πολύπλοκα ερωτήματα σχετικά με το πώς να βελτιώσει και να διατηρήσει, έστω και προσωρινά, τη δική του ατελή ζωή. Αλλά η χρησιμοποίηση ζώων στις ιατρικές έρευνες εγείρει σημαντικά ηθικά και δεοντολογικά ζητήματα που δεν επιλύονται εύκολα.
[Πλαίσιο στη σελίδα 5]
Ζώα για Πειράματα—Αρχαία Μέθοδος
Η ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΗ χρησιμοποίηση ζώων από γιατρούς και άλλους επιστήμονες με σκοπό την κατανόηση της φυσιολογίας των ανθρώπων δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό αυτού του 20ού αιώνα. Στις ιατρικές έρευνες χρησιμοποιούνται ζώα εδώ και 2.000 χρόνια τουλάχιστον. Διάφορα αρχεία δείχνουν ότι τον τρίτο αιώνα Π.Κ.Χ., στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ο φιλόσοφος και επιστήμονας Ερασίστρατος χρησιμοποιούσε ζώα στη μελέτη των λειτουργιών του σώματος και διαπίστωσε ότι έχουν σχέση με τους ανθρώπους. Τον τέταρτο αιώνα, ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας Αριστοτέλης συνέλεξε, μέσω μελετών που έκανε σε ζώα, πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την κατασκευή και τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος. Έπειτα από πέντε αιώνες, ο Έλληνας γιατρός Γαληνός χρησιμοποίησε πιθήκους και γουρούνια για να αποδείξει τη θεωρία του ότι οι φλέβες μεταφέρουν αίμα και όχι αέρα.