Η Άνοδος και η Πτώση του Παγκόσμιου Εμπορίου
Μέρος 6ο: Οικονομικές Ανησυχίες—Πότε θα Πάψουν;
ΟΣΟ το άπληστο εμπόριο εξακολουθεί να σφίγγει στη μέγκενή του τις ανθρώπινες μάζες, οι οικονομικές ανησυχίες θα συνεχίζονται. Αυτά είναι τα άσχημα νέα. Τα καλά νέα είναι ότι η μέγκενή του σύντομα θα σπάσει, θέτοντας έτσι τέρμα στις οικονομικές ανησυχίες μια για πάντα. Στις μέρες μας, πάνω από τέσσερα εκατομμύρια Μάρτυρες του Ιεχωβά γνωστοποιούν τώρα αυτά τα καλά νέα στους άλλους σε ολόκληρο τον κόσμο.—Βλέπε πλαίσιο στη σελίδα 14.
Άκρως Αποτελεσματικό Μέσο
Ο σκοπός της διαφήμισης—όταν πρόκειται για τον οικονομικό τομέα—είναι να πουλάει προϊόντα ή υπηρεσίες. Για να προωθηθούν οι πωλήσεις, το κοινό πρέπει να επηρεαστεί ώστε να αγοράσει. Οι αφίσες, οι εφημερίδες, τα περιοδικά, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, χωρίς να αναφέρουμε κι εκείνα τα ενοχλητικά διαφημιστικά έντυπα που καταφθάνουν ταχυδρομικώς, έχουν ως στόχο να πετύχουν ακριβώς αυτό.
Οι επιτηδευμένες διαφημίσεις της σύγχρονης τηλεόρασης απέχουν πολύ από τα αγγέλματα των ντελάληδων στην αρχαία Ελλάδα. Αλλά ο σκοπός της διαφήμισης—η άσκηση επιρροής στους ανθρώπους—δεν έχει αλλάξει. Η εφεύρεση της εκτύπωσης με κινητά τυπογραφικά στοιχεία, από τον Ιωάννη Γουτεμβέργιο, άνοιξε νέους ορίζοντες για την απευθυνόμενη στο κοινό διαφήμιση σε τέτοιο σημείο, ώστε το 1758 ο Άγγλος κορυφαίος λόγιος Σάμιουελ Τζόνσον μπόρεσε να γράψει: «Οι διαφημίσεις είναι τώρα τόσο πολλές ώστε τις διαβάζουμε αφηρημένα, και συνεπώς έχει καταστεί απαραίτητο να ελκύουν την προσοχή με εντυπωσιακές υποσχέσεις και με άλλοτε ανυπέρβλητη και άλλοτε οικτρή ευγλωττία». Κάλλιστα θα μπορούσε κανείς να νομίσει ότι ο Τζόνσον έγραψε τα λόγια αυτά σήμερα, το 1992.
Η διαφήμιση έλαβε νέα ώθηση από τη βιομηχανική επανάσταση. Η πληθώρα των καινούριων προϊόντων που κατέστησε διαθέσιμα η βιομηχανική επανάσταση χρειαζόταν αγοραστές, οι οποίοι μπορούσαν τώρα να προσεγγιστούν μέσω ενός επεκτεινόμενου δικτύου εφημερίδων και περιοδικών. Με τον καιρό, το φάσμα του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης κάλυψε ακόμα μεγαλύτερο ακροατήριο. Η διαφήμιση κατάφερε να εξελιχθεί σε κανονική επιχείρηση. Διαφημιστικά γραφεία ιδρύθηκαν αρκετά νωρίς, το 1812, όταν οι Ρέινελ και Υιός άνοιξαν ένα τέτοιο γραφείο στο Λονδίνο.
Αν η διαφήμιση είναι ειλικρινής και μας πληροφορεί για προϊόντα και υπηρεσίες που υπάρχουν για να καλύπτουν λογικές ανάγκες, εξυπηρετεί έναν καλό σκοπό. Όμως, δεν είναι έτσι τα πράγματα όταν ξεπερνάει τα κατάλληλα όρια και μας παρασύρει να αγοράζουμε πράγματα που δεν χρειαζόμαστε και να φορτωνόμαστε βαριά χρέη για χάρη της άμεσης ικανοποίησης. «Μας δελεάζει, μας εκλιπαρεί, μας πείθει με τη λογική, μας φωνάζει κατάμουτρα», έγραψε κάποιος συγγραφέας αναφερόμενος στη διαφήμιση, και πρόσθεσε: «Συνειδητά ή ασυνείδητα, όλοι μας επηρεαζόμαστε από τη διαφήμιση, προς όφελος ή προς βλάβη μας».
Οι υποψήφιοι αγοραστές συχνά επηρεάζονται από παράγοντες που δεν είναι καν σχετικοί με το προϊόν. Οι διαφημιστές κάνουν έκκληση στο εγώ· απευθύνονται στα συναισθήματα. Μπορεί να παρουσιάζουν μισές αλήθειες. Ακόμα χειρότερα, ίσως αποκρύπτουν αρνητικές ή επικίνδυνες πλευρές του προϊόντος τους, δείχνοντας έτσι σοβαρή έλλειψη ενδιαφέροντος για την ευημερία των άλλων—όλα στο όνομα του οικονομικού ανταγωνισμού.
Είναι Απαραίτητος ο Οικονομικός Ανταγωνισμός;
Ίσως πιστεύετε, όπως πολλοί, ότι ο ανταγωνισμός είναι ουσιώδης για την πρόοδο. Και πράγματι, προς το παρόν, ο έντιμος οικονομικός ανταγωνισμός ίσως προστατεύει από μερικές απόψεις τον καταναλωτή. Αλλά το επιμορφωτικό εγχειρίδιο Ψυχολογία και Ζωή (Psychology and Life) αμφισβητεί το κατά πόσον ο ανταγωνισμός είναι «απαραίτητο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης», θέτοντας το ερώτημα: «Είναι ανάγκη να πατάμε το λαιμό των ηττημένων για να είμαστε ευτυχισμένοι;»
Το ίδιο εγχειρίδιο, μολονότι κάνει την παρατήρηση ότι άτομα μεγαλωμένα σε μια ανταγωνιστική κοινωνία είναι φανερό πως «όντως ανταποκρίνονται στην πρόκληση να νικήσουν τον άλλον», υποστηρίζει ότι οι ανταγωνιστικές τάσεις δεν αποτελούν έμφυτο χαρακτηριστικό της ψυχολογίας του ανθρώπου. Στην πραγματικότητα, μακροπρόθεσμα, ο ανταγωνισμός αποδεικνύεται αντιπαραγωγικός. Διάφορα τεστ αποκαλύπτουν ότι «καλλιεργεί ένα πάθος για νίκη πάση θυσία, κάτι που συχνά δεν συντελεί στην καλύτερη ποιότητα της εργασίας».
Για παράδειγμα, ο ανταγωνισμός μπορεί να προξενήσει φόβο για την αποτυχία. Αλλά ο φόβος, είτε στο σχολείο είτε στη δουλειά είτε αλλού, ουσιαστικά δεν συντελεί στην καλή επίδοση. Εξάλλου, ο ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει στην ανεντιμότητα ή στην απάτη. Οι μαθητές που είναι υπερβολικά ανταγωνιστικοί στην προσπάθειά τους να πάρουν καλούς βαθμούς ίσως χάνουν το νόημα του πραγματικού σκοπού που έχει η εκπαίδευση: να τους καταρτίσει ώστε να γίνουν καλύτερα και περισσότερο παραγωγικά μέλη της κοινωνίας.
Τον καιρό της συγγραφής του στη δεκαετία του 1930, το εγχειρίδιο Ψυχολογία και Ζωή παρέθεσε τα νησιά Σαμόα ως παράδειγμα μιας, κατά μεγάλο μέρος, μη ανταγωνιστικής κοινωνίας. «Οι άνθρωποι εργάζονται και αποθηκεύουν τα προϊόντα της εργασίας τους σε μια κοινή αποθήκη, απ’ όπου όλοι μπορούν να παίρνουν αγαθά ανάλογα με τις ανάγκες τους», εξηγεί, και προσθέτει: «Ανθρωπολόγοι αναφέρουν ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι τουλάχιστον το ίδιο ευτυχισμένοι με τους περισσότερο ατομιστές συνανθρώπους τους σε άλλα μέρη του κόσμου».
Συνεπώς, ένα ανταμειφτικό και επιτυχημένο οικονομικό σύστημα δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να βασίζεται στον ανταγωνισμό. Ένας εξέχων επιχειρηματίας υποστηρίζει ότι, παρ’ όλο που ο ανταγωνισμός ίσως είναι απαραίτητος για να παρέχει κίνητρο σε ανώριμους ανθρώπους, τα ώριμα άτομα δεν θα πρέπει να δυσκολεύονται να βρίσκουν κίνητρο στη δραστηριότητα αυτή καθαυτή. Πρέπει να βρίσκει κανείς χαρά στο να μαθαίνει, στο να είναι δημιουργικός, στο να κάνει τους άλλους ευτυχισμένους, στο να κάνει βελτιώσεις και καινούριες ανακαλύψεις.
Εύλογα, λοιπόν, η σοφή συμβουλή της Αγίας Γραφής είναι: ‘Ας μη γινόμαστε εγωιστές, προκαλώντας ανταγωνισμό ο ένας με τον άλλον, φθονώντας ο ένας τον άλλον’.—Γαλάτας 5:26, ΜΝΚ· Εκκλησιαστής 4:4, ΜΝΚ.
Απελευθερωθείτε για Κάτι Καλύτερο!
Είναι φανερό ότι ο Σατανάς χρησιμοποιεί το άπληστο εμπόριο ως μέσο για την προώθηση των δικών του σκοπών. Με το να προκαλεί οικονομικές ανησυχίες, σφίγγει ολοένα και περισσότερο το ανθρώπινο γένος στη μέγκενή του. Η μέριμνα για την ικανοποίηση έντονων υλικών επιθυμιών δεν αφήνει χώρο για την κάλυψη βασικών πνευματικών αναγκών. Η νοοτροπία υπέρ των προϊόντων μιας χρήσης, που την υποθάλπει το εμπόριο, επηρεάζει αρνητικά το περιβάλλον. Η στάση τού «τα θέλω όλα και τα θέλω τώρα» καταστρέφει την ικανοποίηση και την ευτυχία. Στην πραγματικότητα, τα θεμιτά οικονομικά συμφέροντα, όταν δεν μετριάζονται από θεϊκές αρχές, εκφυλίζονται τελικά σε ιδιοτέλεια, και αυτή, με τη σειρά της, σε απληστία.
Όμως, η απληστία και η υπέρμετρη ιδιοτέλεια είναι μορφές ειδωλολατρίας, η οποία δυσαρεστεί τον Θεό. (Κολοσσαείς 3:5) Οι άνθρωποι που αφήνουν το εμπόριο να διαμορφώνει αρνητικά την προσωπικότητά τους βαδίζουν, όπως και οι υποστηρικτές της ψεύτικης θρησκείας και οι υπέρμαχοι της ανθρώπινης διακυβέρνησης, σε επικίνδυνο έδαφος. Διατρέχουν τον κίνδυνο να γίνουν αντικείμενα της θεϊκής αποδοκιμασίας. Ο Ιησούς προειδοποίησε: ‘Προσέχετε τον εαυτό σας να μην καταπονηθεί ποτέ η καρδιά σας από το υπερβολικό φαγητό και από το πολύ ποτό και από τις ανησυχίες της ζωής [περιλαμβανομένων και των οικονομικών ανησυχιών], και έρθει ξαφνικά επάνω σας εκείνη η μέρα [της κρίσης του Ιεχωβά]’.—Λουκάς 21:34, ΜΝΚ.
Εκείνοι που γίνονται Χριστιανοί πρέπει να απελευθερωθούν από τη μέγκενη των ατελών οικονομικών συστημάτων, με το να απορρίψουν το πνεύμα που αυτά υποθάλπουν και με το να αφήσουν κατά μέρος τούς ιδιοτελείς οικονομικούς στόχους. Οι προσωπικότητες πρέπει να διαμορφώνονται από τον παντοδύναμο Δημιουργό, όχι από το «παντοδύναμο» χρήμα. Πάντοτε πρέπει να επιδιώκει κανείς την εντιμότητα. Την ικανοποίηση πρέπει να τη βρίσκει κανείς σ’ αυτά που έχει, και όχι στο να προσπαθεί να αποκτήσει όλο και πιο πολλά.—Εφεσίους 5:5· 1 Τιμόθεον 6:6-11· Εβραίους 13:18, ΜΝΚ.
Προκειμένου να θέτουν κατάλληλες προτεραιότητες, οι Χριστιανοί πρέπει κατά καιρούς να εξετάζουν τους στόχους που έχουν στη ζωή. (Φιλιππησίους 1:9, 10, ΜΝΚ) Αυτό φαίνεται από τις επιλογές τους όσον αφορά την εργασία και την εκπαίδευση των παιδιών τους. Έχουν πάντα στο νου τους ότι «παν το εν τω κόσμω, η επιθυμία της σαρκός και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου [η φανταχτερή επίδειξη των μέσων διαβίωσης, ΜΝΚ], δεν είναι εκ του Πατρός, αλλ’ είναι εκ του κόσμου. Και ο κόσμος παρέρχεται και η επιθυμία αυτού· όστις όμως πράττει το θέλημα του Θεού μένει εις τον αιώνα». Αυτοί υπενθυμίζουν διαρκώς στον εαυτό τους πως όταν εκλείψει αυτός ο κόσμος, το παγκόσμιο εμπόριο θα ζήσει ένα «Μεγάλο Κραχ» από το οποίο αυτό και οι υποστηρικτές του δεν θα ανανήψουν ποτέ.—1 Ιωάννου 2:16, 17.
[Πλαίσιο στη σελίδα 14]
Δεν θα Υπάρχουν Οικονομικές Ανησυχίες υπό τη Βασιλεία του Θεού
Δεν θα υπάρχουν αυξανόμενες τιμές εξαιτίας έλλειψης τροφίμων: «Η γη θέλει δίδει τον καρπόν αυτής· θέλει μας ευλογήσει ο Θεός, ο Θεός ημών». ‘Θα υπάρχει αφθονία σιτηρών στη γη, οι κορυφές των βουνών θα ξεχειλίζουν’.—Ψαλμός 67:6· 72:16, ΜΝΚ.
Δεν θα υπάρχουν απλήρωτοι λογαριασμοί ιατρικών εξόδων: «Ουδείς των κατοικούντων εκεί θα λέγη ‘είμαι ασθενής’». «Οι οφθαλμοί των τυφλών θέλουσιν ανοιχθή και τα ώτα των κωφών θέλουσιν ακούσει. Τότε ο χωλός θέλει πηδά ως έλαφος και η γλώσσα του μογιλάλου θέλει ψάλλει».—Ησαΐας 33:24, ΛΧ· 35:5, 6.
Δεν θα υπάρχουν εξωφρενικά ενοίκια ή υποθήκες: «Θέλουσιν οικοδομήσει οικίας και κατοικήσει, και θέλουσι φυτεύσει αμπελώνας και φάγει τον καρπόν αυτών. Δεν θέλουσι κτίσει αυτοί και άλλος να κατοικήση· δεν θέλουσι φυτεύσει αυτοί και άλλος να φάγη».—Ησαΐας 65:21, 22.
Δεν θα υπάρχει διαχωρισμός σε πλούσιες και σε φτωχές τάξεις: «Θέλει κρίνει αναμέσον λαών πολλών και θέλει ελέγξει [θα τακτοποιήσει τα ζητήματα σε ό,τι αφορά, ΜΝΚ] έθνη ισχυρά, έως εις μακράν· . . . Και θέλουσι κάθησθαι έκαστος υπό την άμπελον αυτού και υπό την συκήν αυτού, και δεν θέλει υπάρχει ο εκφοβών».—Μιχαίας 4:3, 4.
Δεν θα υπάρχει πια κανένα είδος ανικανοποίητων αναγκών: ‘Οι εκζητούντες τον Ιεχωβά δεν στερούνται ουδενός αγαθού’. «Ανοίγεις την χείρα σου και χορταίνεις την επιθυμίαν παντός ζώντος».—Ψαλμός 34:10· 145:16.
[Εικόνα στη σελίδα 15]
Υπό τη Βασιλεία του Θεού οι οικονομικές ανησυχίες επιτέλους θα τελειώσουν