Masapul Aya a ti Relihionyo Adda iti Politika?
Babaen ti koresponsal ti Agriingkayo! idiay Brazil
ISUT’ natayag ken nakuttong. Nalawag, isut’ nabayagen a di nagdigos. Kas ubing nga agdaldalus ti sapatos, isut’ agbirbiruk kadagiti sukina. Idiay siled a pagur-urayan, adda nangitukon kenkuana ti inaramid idiay balay a kankanen. Dinegkemanna dayta kadagiti narugit nga imana. Awan tagtagari a nagtugaw iti datar ket kinnanna ti kankanen. Nagparang dagiti dadduma nga ub-ubbing, ket tunggal maysa kadakuada ti nakaala ti sangkabassit a kankanen. Di nagbayag naibusen ti kankanen.
Ti kasta a nakaayay-ay a buya ket gagangayen kadagiti dadakkel a siudad iti intero a lubong. Sadiay, ti di mabilbilangen nga awan pagtataenganna a tattao ti inaldaw nga agbibiag ken matmatay kadagiti lansangan. Kadagiti barongbarong ken lugar dagiti pobre, dagiti inna ti makidangdangadang, a mabisbisinda pay, gapu kadagiti babassit nga annakda. Kaskasdi, kas kinuna a naminsan daydi presidente ti E.U. a ni Lyndon B. Johnson: “Ti aritmetika ti moderno a politika pagbalinenna a makasulisog ti pananglipat lattan kadagiti nakapangpanglaw, gapu ta isudat’ awan masasaoda a menoridad.”
Maigiddato iti dayta, ti aktual a panangpalpaliiw kadagiti ubbing nga awan nagian dagiti tianda ti mangpilit iti maysa a tao nga agpanunot: ‘Anianto ti mapasamak kadagiti amin nga abandonado nga ubbing? Addanto met laeng aya tulong nga awaten dagiti agrigrigat?’
Ti Akem ti Relihion?
Awan duadua a maseknankayo kadagiti isyu kas ti kinapanglaw, pagtaengan, ken salun-at. Gapuna, naisalsaludsodyon aya iti bagiyo: ‘Masapul aya a ti relihionko ti agbalin nga aktibo kadagiti panangbalbaliw ti panagbiag?’
Nalabit adda pagannayasanyo a sumungbat: ‘Apay a saan? Rebbeng nga usaren ti simbaan ti impluensiana a mamagbalin iti lubong a nasaysayaat a pagianan.’ Iti kasumbangirna, patienyo met aya kas ken Paulo Brossard, a ministro ti kinahustisia idiay Brazil, a nagkuna: “Dagiti sekular a bambanag ti resolbaren ti estado, ket dagiti naespirituan a bambanag babaen ti simbaan”?
Idiay Brazil, a sadiay ad-adu dagiti paspasurot a Katoliko ngem iti aniaman a pagilian, siwayawaya itan nga agsao dagiti obispo kadagiti sosial nga isyu. Kas pangarigan, kuna ti Latin America Daily Post: “Ti simbaan a Braziliano ti lumanlanlan nga agbalbalin a kampeon iti pagimbagan dagiti awan dagana, iti maysa a historikal a panagbalbaliw manipud iti al-aldaw a ti simbaan ti ad-adda a mangsupsuportar iti oligarkia [ti klase agtuturay].”
Maysa a Baro a Teolohia
Ti panagbalbaliw, kadagiti adu a klero a Katoliko ti nangibunga iti aglablabes a baro a teolohia. Sigun iti periodiko a Braziliano, “ti teolohia a panangwayawaya (liberation theology) tuktukoyenna ti maysa a tignay a nakasaksaknap kadagiti papadi a Braziliano a mangpabpabor ti panangsuportar ti simbaan kadagiti rebolusionario nga elemento a nairanta a pangparmek iti kinapanglaw ken panangirurumen.”
Daytoy kasukat a teolohia ti mangisingsingasing a ni Jesus ket maysa a manangwayawaya. Itantandudo dayta ti ‘pamunganayan a pammati a ti kangrunaan a mision ti Kinakristiano ket ramanenna ti politikal a panangtignay kadagiti napanglaw.’ Gapuna ti teolohia ti panangwayawaya ti mangikalkalintegan ti panagtignay iti lubong a sadiay dagiti napanglaw ti kankanayon a maparparegta nga agbalin a surutsurot lattan.
Ni aktibista a Francis O’Gorman ti nangilawlawag: “Kasapulan nga adda ti panagbalbaliw. Adda banag a di umiso iti sosiedad no ti dua-a-kakatlo iti lubong ket agsagsagaba manipud kinapanglaw gapu ta mailiblibak kadakuada dagiti kalinteganda. Addaantay kadagiti rekursos a mangpakan ti tunggal maysa. Makitkitatayo a dagiti nabaknang bumakbaknangda a bumakbaknang bayat a dagiti napanglaw pumangpanglawda a pumangpanglaw.”
Gudguduaenna ti Simbaan
Ti teolohia a panangwayawaya ti sisasaem a manggudgudua iti Iglesia Katolika. Ni Papa Juan Paulo II, kas pangarigan, ti nangatakar iti panakiramraman dagiti papadi iti dayta. Kunana: “Ti ideya a ni Kristo ket maysa a napolitikaan a pigura, maysa a rebolusionario, kas ti tao a subersibo a taga Nazaret, ket saan a maitunos iti katesismo ti simbaan.” Ti papa, kinapudnona, ket padpadasenna a lappedan dagiti movimiento nga aktibista, nga agam-amak di la ket ta ti Latin-Americana nga iglesia ti mangipalpalubos iti bagina nga imammaniobra dagiti aglablabes a puersa.
Iti nabiit pay, sinuppiat ti papa ti Braziliano a teologo a ni Leonardo Boff gaput’ panangiruprupirna ti teolohia a panangwayawaya. Makapainteres, ta dagiti prelado a Katoliko, kas ti papa, saanda a babbabalawen dagiti manangsuportar ti teolohia a panangwayawaya gapu iti pannakiramramanda iti politika, yantangay ti simbaan ket addaan naundayen a historia ti kasta a pannakiramraman. Saan, ngem kumontrada gapu ti panagarngi ti teolohia a panangwayawaya kadagiti komunistiko nga ideolohia.
Inwaragawag ni Vicente Cardinal Scherer ti Brazil a dagiti komunista ti “addaan naiduma a taktika manipud iti daydiay naus-usaren iti napalabas a mangserrek ken mangdominar. Imbes nga agusar kadagiti nauyong a metodo . . . padpadasenda nga allukoyen dagiti dadduma a paset ti Simbaan iti pangpanggepda, ket daksanggasat ta nagballigida a namagbalin kadagitoy a paset a makipartisipar a mangitandudo kadagiti komunistiko a pangpanggepda.”
Ni Boaventura Kloppenburg, maysa a Katoliko nga obispo idiay Salvador, Brazil, ti nagkuna kadagiti manangirupir ti teolohia a panangwayawaya: “Kayatda ti pannakaulit a pannakabasa ti Ebanghelio, ti pannakaipatarus manen iti doktrina ken historia, ti popular a panangibagay kadagiti liturhia, ti saan a panangserra kadagiti moral a konsiensia iti pannakaawat a dagiti tattao makapagaramidda kadagiti rebolusionario nga aramid nga awan dagiti problema.”
Awan duadua dagiti napasnek a Katoliko marigatanda a sumurot kadagiti papangulo ti iglesia a saan nga agtutunos.
Agballiginto Kadi ti “Liberation Theology?”
Nupay no dagiti nangiyuswat iti “liberation theology” mabalin a nasayaat ti panggepda, saan a nakalaklaka a dumteng dagiti kasapulan a reporma. Dagiti kinarikut ti natauan a sosiedad ken ti naikasigudan a kinaagum ipamatmatna nga uray no magun-odan ti panagbalbaliw, saan a masolbar dagiti problema. Kas insurat ni Lord Halifax: “No ikagumaanan dagiti tattao ti wayawayada, mammano nga adda maalada nga aniaman babaen iti panagballigida no di laeng baro nga appo.”
Saludsodanyo ti bagiyo: Ammo kadi dagidiay mamatpati iti kakasta a tignay kas ti teolohia a panangwayawaya no sadino ti pangiturturonganna kadakuada? Namakdaar ni Jesus maipapan ti panagpursigi a sibubulsek, a kunkunana: “Ket no bulsek idalanna ti bulsek, agpadpadadanto a matnag iti abut.”—Mateo 15:14.
Gapuna, siguradokay aya nga addaankayo ti pudpudno a ladawan iti kasasaad dagiti napanglaw iti Maikatlo a Lubong ken no kasano a masolbar dayta? Makitkita aya ti Dios ti parikut dagiti napanglaw ken mairurrurumen, ken addanto aya aramidenna kadakuada?
[Blurb iti panid 4]
“No ikagumaanan dagiti tattao ti wayawayada, mammano nga adda maalada nga aniaman babaen iti panagballigida no di laeng baro nga appo”