Panangmatmat iti Lubong
DAKES A TAWEN MAIPAAY ITI RELIHION
Sigun iti maysa a report iti Los Angeles Times, dagiti tattao idiay Estados Unidos mapukpukawda ti panagraemda kadagiti organisado a relihion. Ti surbey ni Gallup idi 1988 impakitana a, no idilig iti 1986, ad-adu nga Americano ti nakapukaw iti panagtalekda iti kababalin dagiti klero ket mariknada a ti relihion mapukpukawnan ti impluensiana iti kagimongan. Napaliiw ti report a ti pannakaupay ket ad-adda a madlaw kadagiti minoridad ken dagiti Evangelical, wenno “naiyanak manen,” a Kristiano, a kunaenda a dagiti eskandalo a nakairamanan dagiti manangaskasaba iti telebision a da Jimmy Swaggart ken ni Jim Bakker ti nalawag a makagapu.
DAKES NGA ANGIN
Sigun iti The Star iti Johannesburg, ad-adu nga asupre ti maitudo kadagiti langlangit iti makindaya a Transbaal iti Sud Africa ngem ti sadinoman iti Makinlaud a lubong. Ti agtinnag nga asupre aggapu kangrunaanna kadagiti paandaren ti karbon a planta ti koriente ket mabalin nga adda 57.5 tonelada iti tunggal kuadrado kilometro iti tinawen. Daytat’ mamin-walo a daras a nakarkaro ngem idiay Makinlaud nga Alemania, a sadiay ti kasta met laeng a panagtudo nakaaramiden iti “di mabalbaliwan a pannakadadael dagiti kabakiran, mulmula ken dagiti patakder.” Ti asupre ket maysa a kangrunaan a kasapulan iti acid rain. Maysa a panagadal ti nakasarak a ti tudo iti makindaya a Transvaal ket kas iti kaalsem ti suka. Yantangay ti pamay-an ti panagtudona idiay Sud Africa kasla lapdanna ti polusion iti asideg ti daga, adut’ maseknan iti mairaman a peggad iti salun-at. Dagiti nagannak pagamkanda dagiti annakda. Napaliiw ti Saturday Star a ti angep ti mangpataud iti “maysa kadagiti kangangatuan a reklamo iti lapayag, agong ken karabukob iti lubong.”
PANANGABUSO ITI TARAKEN KEN PANANGABUSO ITI UBING
Maysa a nabiit pay a panagadal impakitana a ti panangabuso iti animal iti pagtaengan mabalin a pagilasinan a mapaspasamak ti panangabuso iti ubing iti dayta met laeng a pagtaengan, kuna ti magasin iti E.U. a Parents. Kadagiti 57 a pamilia a marirriribuk iti panangabuso iti ubing, agarup 88 porsiento ti nangabuso met kadagiti animalda. Gagangay a ti maysa a naganak ti mangab-abuso iti taraken, ngem dagiti maab-abuso nga ubbing mabalin met nga ibuntonda ti pungtotda kadagiti an-animal. Ti organisasion a nangaramid iti panagadal pinaregtana dagiti nagannak, mannursuro, ken dadduma a denggenda dagiti ubbing no saritaenda ti panangabuso ti animal kadagiti pagtaenganda. Insingasing ti artikulo: “Isuroyo kadagiti ubbing a dakes ti aniaman a kita ti panangabuso.”
“NATANGDANAN TAPNO AGULIMEK”
Maysa a surbey iti AMA (Australian Medical Association) kadagiti magasin dagiti babbai, a naipablaak iti uneg ti lima a tawen, ipalgakna a dagiti magasin nga addaan kadagiti adbertaismen ti sigarilio agparangda a mangiparit iti material a mangibutaktak kadagiti makadangran nga epekto ti panagsigarilio iti salun-at. Kadagiti magasin a nasurbey, adda mamin-sangapulo a daras nga artikulo maipapan iti panagpakuttong ken panagdieta ngem ti maipapan iti panagsigarilio. Ti sekretario-heneral iti AMA inakusarna dagiti magasin nga ingagarada a di ikankano dagiti peggad iti panagsigarilio ket pinabarona ti kalikagumna a mangiparit iti panangiadbertaise iti sigarilio. “Mabaybayadan dagiti magasin nga agulimek ket agul-ulimekda,” kinunana. “Daytat’ nakababain a di panangikankano.”
DAKKEL A PAGLUSSOK PARA KADAGITI SOVIETS
Maysa a nagdakkelan a makina a paglussok ti nasangal idiay Richmond, Canada, para iti maysa a paandaren ti danum a planta ti koriente idiay Union Soviet, kuna ti The Vancouver Sun. Ti nagdakkel a managlussok agdagsen iti 660 tonelada ket 28 metros ti kaatiddogna. Dagiti 59 a puro nga steel a pagputedna, a naisaad iti 8.5 metros ti diametrona a putan, malussokna ti natangken a bato agingga iti 10 centimetros iti tunggal minuto. Dagiti sangapulo a de koriente a motor ti mekanikal a paglussok makapataudda iti nagupgop a 2,800 a bileg ti kabalio. Daytat’ mausar a manglussok iti dua a 5.5 kilometros nga usok para iti proyekto ti Irganaisk a planta ti koriente idiay Kabambantayan ti Caucasus. Innem nga umasping iti dayta a makina a paglussok ti madama a mangar-aramid ti usok iti tukok ti English Channel.—Kitaenyo ti Agriingkayo! Abril 22, 1989.
VOODOO ITI SOCCER
Ania a nalimed nga “armas” ti usaren ti Bahia Sports Club, nangabak iti 1988 Union Cup iti Brazil para iti soccer, a mangipanamnama iti balligi? Ti “mysticismo,” kuna ti magasin ti Brazil a Veja. Sakbay ti tunggal ay-ayam, ti para masahe ken para sukat kadagiti grupo mangisagana iti pagdigos a kolor ube a tubbog ken ti sabali pay a naaramid iti bawang a para kadagiti managay-ayam. “No malipatak nga isagana daytoy a pagdigos, dawaten dagiti managay-ayam dayta,” kunana. Kasta met, sakbay ti ipapan dagiti managay-ayam iti tay-ak a pagay-ayaman, isut’ mangikabil iti maysa a ngipen ti bawang iti tunggal medias. “Pudno, ti voodoo saan a mangabak iti ay-ayam,” aminen ti managmasahe, “Ngem daytat’ addaan ti nabileg a sikolohikal nga epekto ket agserbi met a mangbuteng kadagiti managay-ayam a kalaban.”
MAKAPAINTERES A PAMMAGBAGA PARA ITI INA
Idi maysa a Romano Katoliko nga ina nagsurat a maipaay iti pammagbaga iti maysa a padi a Katoliko a mangisagsagana iti maysa a regular a benneg iti diario ti Australia a Sunday Telegraph, isut’ nakaawat iti sungbat a nalabit dina namnamaen. Nangiyebkas ti panagladingit ti suratna gapu ta ti inaunaan a naasawaan nga anakna a babai, nupay no napadakkel a Katoliko, ket nagbalinen a maysa kadagiti Saksi ni Jehova. Ti sungbat ti padi addaan iti makapainteres a pammagbaga. Iti pasetna isut’ nagsurat: “Masapul a siwayawaya . . . a mangiturong iti dalanna iti biag. Maliwliwaka iti kinapudno nga isut’ agbibiag a maitunos iti relihionna. Nasaysayaat ti mangalagad iti kina-Saksi ni Jehova na ngem ti saan mangalagad iti kina-Katolikona.”
MAULIT A MABALUD
Dandani 63 porsiento kadagiti amin a nawayawayaan a balud manipud iti pagbaludan ti estado iti Estados Unidos ti naaresto manen gapu iti serioso a krimen iti uneg ti tallo a tawen, sigun iti nabiit pay a report ti Justice Department. Dagiti nawayawayaan a balud nga ub-ubing pay ngem 25 años a naaresto iti 11 wenno ad-adu pay a daras dakdakkel ti posibilidadna a makaaramid manen ti krimen—94 porsiento kadakuada ti naaresto manen.
TI PAGTURAYAN DAGITI BISEKLETA
Iti makatawen laeng, nakapataud ti China iti 41 milion a bisekleta, impadamag ti magasin nga Asiaweek. Daytoy kaipapananna a 3,400 a bisekleta ti napataud para iti tunggal kotse a maaramid. No pagdiligen, ti Estados Unidos nakaaramid laeng iti 82 a bisekleta iti tunggal 100 a kotse. Ket dagidiay a bisekleta “kaaduanna addaan nasileng a sangapulo-kambio a makmakina nga agpaut a maipaay iti barito iti maysa wenno dua a panawen iti kaaduanna,” kuna ti magasin. Masarakan dagiti Insik ti bisekleta a praktikal unay. “Ti panagbisekleta sapulenna ti kakatlo a bileg iti pannagna. Ti maysa a bassit a kotse busbosenna ti 50-daras a bileg ngem ti tao a nakalugan iti bisekleta,” sigun iti Asiaweek.
KINARAGSAK—AGWAYWAYAS WENNO NAASAWAAN?
Idi napalabas, dagiti panagadal idiay Estados Unidos impakitada a dagiti naasawaan a tattao, no gupgopen, ipadamagda ti ad-adu a personal a kinaragsak ngem dagiti di naasawaan. Mabalin nga agbalbaliwen daytoy. Iti nabiit pay a naurnong nga impormasion manipud kadagiti 13 a surbey nasional nga inaramid ti National Opinion Research Center manipud 1972 agingga iti 1986 isingasingna nga adda panagbaba ti naragsak a kasasaad iti relasion ti panagasawa. Nupay idi 1972, 38 porsiento kadagiti naasawaan ti nagkuna a “nakaragragsakda” iti panagbiagda, idi 1986 bimmaban dagidiay a bilang iti 31 porsiento. Ngem, kadagiti di naasawaan, ti bilang dagiti nagkuna a “nakaragragsakda” ngimmato manipud 15 porsiento idi 1972 agingga iti 27 porsiento idi 1986.
MAKAPAPATAY A “SODA MACHINES”
Ti pananggunggon kadagiti soda vending machines tapno rummuar ti soda ket awan mamaayna nga angaw. Daytat’ mabalin a makapapatay. Maysa a doktor iti Army iti E.U. nagsurat iti The Journal of the American Medical Association ta adda ammona a 15 nga agtutubo a lallaki a nadangran babaen kadagiti natumba a soda machines iti uneg laeng ti dua a tawen. Tallo kadakuada ti natay. Napasamak dagiti pannakadangran, kuna ti doktor, agsipud ta dagiti soda machines nadagsen ti tuktokda no napnoda, ta dagiti manggunggon ti mangtumba kadagiti makina. No nalabes ti pannakagunggon ti makina, mabalin a matumba nga addaan iti puersa a 450 kilogramo iti makinsango a tuktok ti makina. Dagiti biktima a nagbiag masdaawda iti kadagsen dagiti makina.