Mabalin a Pagragsakan ti Kosina
“PUMANAWKA ditoy kosina!” Adu a mabisin nga ubbing ti mabalakadan ti kasta bayat a padasenda a ramanan ti taraon sakbay a maidasar. Nupay kasta, imbes a papanawen ida, naimbag no awisen dagiti nagannak ti ubbingda nga umay idiay kosina. Apay? Agsipud ta ti kosina ket, kayariganna, makaay-ayo a kuarto a pagadalan.
Ti kosina ket lugar a sadiay makapataud dagiti ubbing iti kinamanagparnuay ken kinasigo a mangrisut kadagiti parikut, lugar a sadiay pakasursuruanda nga agidasar ken agtrabaho kas paset ti grupo, lugar a sadiay aggigiddan a tumaud dagiti pagsasaritaan a makatukay iti puso, lugar a sadiay mabalin a maipasagepsep a di madmadlaw dagiti nabayagen a nasayaat a kababalin. Wen, kadagiti napusek nga estante ken uuyosan ken kadagiti aparador ti tunggal kosina adda adu a napapateg a leksion—a masursuro bayat a maisagana ti sumaganad a pannangan.
Iti daytoy a tiempo ti teknolohia ken impormasion, apay nga usaren ti kosina kas lugar a pangsanayan kadagiti ubbing? Ti sungbat ket tiempo. Mabigbig ti adu a nagannak a basta awan ti kasukat ti panangbusbos ti tiempo a kadua dagiti annakda—adu a tiempo!a Ti parikut ket no pakasarakan iti dayta. Paregtaen ti dadduma nga autoridad dagiti nagannak a mangamiris iti kanayon a trabaho nga aramidenda iti aglawlaw ti pagtaengan a kas gundaway a mangaramid kadagiti bambanag a kadua dagiti annakda ken sursuruan ida. Daytoy maitunos iti bilin nga inted ti Dios kadagiti nagannak iti kadaanan a nasion ti Israel: “Dagitoy a sasao nga ibilinko kenka iti daytoy nga aldaw, agyandanto ita pusom; ket isuromto a siaagawa dagitoy kadagiti annakmo, ket dagitoy ti sasawem kadakuada no situtugawka iti balaymo, ken no magmagnaka iti dalan, ken no agiddaka, ken no bumangonka.”—Deuteronomio 6:6, 7.
Agsipud ta kanayon met laeng a mangbusbostayo iti tiempo iti kosina, nalawag ngarud a dayta ti lugar ti pagraramanan nga aramid ti pamilia. Ket saan a kas kadagiti naisangsangayan a panagpasiar, a masansan nga iyuray agingga nga adda tiempo, pigsa, wenno kuarta a maitutop, di mabalin nga itantan ti ganas a mangan. Malaksid iti dayta, ti kosina gagangay a makaawis kadagiti ubbing. Ta sadino pay aya ti pakasanayanda a mangusar a naimbag kadagiti kutsilio ken dadduma pay nga alikamen? Dagiti maragsakan nga ubbing sagpaminsan agiwarada pay! Ngem, ania dagiti leksion a maisuro ti kosina?
Panagsursuro iti “Klase” a Kosina
Ni Louise Smith—a pagaammo dagiti uppat-tawenna nga estudiantena a kas Gingerbread Lady—napaliiwna daytoy iti 17 a tawen a kapadasanna a nangisuro iti panagluto kadagiti ubbing: “Ti taraon nagsayaat nga alikamen a pangisuro agsipud ta daytat’ banag a maawatan dagiti amin nga ubbing. Nakapigpigsa dagiti sentidoda nga agangot, agraman, ken agrikna no ubbingda pay ta naan-anay a mairamanda. Ket makaisurokayo iti panagbalikas, matematika, ken kinasigo nga agrisut kadagiti parikut babaen iti taraon.” Ti panagibukbok, panaglebbek, panagukis, panagsagat, panagkiwar, ken panagmasa tulonganna dagiti ubbing a mangpataud iti kinasanay ken panagtunos ti mata ken ima. Ti panagilasin (panangurnong kadagiti pasas ken nuez iti nagduma a lugar) ken panamagsasaganad (panangurnos nga agsasaganad kadagiti pagsukatan a tasa) ket mangipaay kadagiti kapanunotan nga agserbi a pakaibatayan ti panangsursuro iti matematika. Ti panangsurot iti maysa a putahe ket ehersisio iti panangusar kadagiti numero, sukat, oras, lohika, ken pagsasao. Saan a mabalin a padasen ti maysa ti narikut ken napno ti peggad a lubong ti kosina no awan ammona iti kinatalged, rebbengen, personal a kinaurnos, ken panagtrabaho kas grupo.
Di met liplipatan ti kinapateg ti panagsursuro nga agluto. Gagangayen kadagiti ubbing a mangrugi a tumulong iti kosina a kabaelandanton a lutuen ti intero a taraon inton makagtengda iti tawtawen ti kinatin-edyer. Asino nga okupado a naganak ti madi iti dayta sagpaminsan? Kasta met, ti panagluto tulonganna dagiti agtutubo a mangpataud iti panagtalek ken pannakapnek—dagiti kalidad a makagunggona kadakuada no ibaklaydan dagiti rebbengen ti nataengan, mangasawada man wenno agtalinaed nga awan asawana.—Idiligyo iti 1 Timoteo 6:6.
Malagip ni Lee, a nagtalinaed nga awanan asawa agingga iti kattapog ti edad a 30: “Rinugiannak ni nanangko a sanayen kadagiti simple a trabaho iti kosina idi agarup innem ti tawenko. Idi damo, interesadoak laeng nga agluto iti cookies, cake, ken dadduma a sinam-it. Idi agtawenakon iti siam, kabaelakon ti agplano ken mangisagana iti intero a taraon ti pamiliami, ken kanayon nga aramidek dayta. Kalpasanna, kas awan asawana nga adulto, ammok a no ammom ti mangtaming iti nadumaduma a trabaho iti balay, agraman ti panagluto, nalaklaka ti panagbiag. Ket pudno a makunak a nakatulong daytoy iti panangtagiragsakko itan iti naballigi a panagasawa.”
Pakaragsakan ti Panagluto!
Kasano a maiwayaan ti naganak a sanayen ti annakna iti kosina? Isingasing ti maysa nga ina ti panangeskediul iti tiempo a bassit laeng dagiti pakasingaan no mabalin. No sumagmamano ti annakyo, mabalin a kayatyo ti makipagtrabaho a kadua ti maysa nga ubing iti maminsan no mangrugrugida pay laeng. Tapno maaramid daytoy, mangpilikayo ti tiempo a nakaridep wenno adda iti eskuelaan ti dadduma nga ubbing. Iplanoyo ti mangbusbos iti nawatwatiwat a tiempo ngem ti solsoloyo ti agluto. Ket sisasaganakayo a maragsakan iti kosina!
Para iti umuna a sesion, mabalin a pagpilienyo ti anakyo iti pagay-ayatna a kanen. Mangbirokkayo iti simple a putahe a mangyeg iti mabiit a resulta. Siguraduenyo a dayta ramanenna dagiti trabaho a sibaballigi a maturposna. Tapno saan a masikoran ken mauma ti anakyo, bay-anyo a sapulenna a nasaksakbay ti dadduma kadagiti masapul a ramen ken dagiti alikamen. Mabalin pay ketdi nga isaganayon ti dadduma a ramen a nasaksakbay tapno saan a mabayag unay ken makabannog ti sesion.
Basaen ti putahe a kaduayo ti ubing, nga ipakitayo kenkuana no kasano nga aramiden ti tunggal trabaho. Ikkanyo ti anakyo iti lugarna iti kosina—nalabit maysa nga uyosen nga addaan dua a malukong ken sumagmamano nga alikamen—ket ikkanyo iti apron. Imbes a pagusaren ti lalaki iti apron ti babai, mabalin nga ikkanyo iti maysa a para iti kosinero. Iti pay la pangrugian, ipaganetgetyo ti kinapateg ti kinatalged ket mangtedkayo iti nainkalintegan nga alagaden iti kosina.—Kitaenyo ti kahon a napauluan “Ti Umuna a Leksion—Kinatalged,” panid 18.
Kangrunaan iti amin, padasenyo a pagbalinen dayta a pakaragsakan. Saanyo laeng a pagbuyaen ti anakyo; pagugasenyo ti imana, ket pagbalinenyo nga okupado iti panangisagana iti taraon. Ikkanyo ti gundaway nga agsirarak, ageksperimento, ken agsaludsod. Ket no saan unay a naimas ti putahe, dikay agdanag. No ti anakyo a mismo ti nangaramid, nalabit kanenna dayta!
Panagkaykaysa ti Pamilia
Awan duadua, dagiti kapapatgan a gunggona a magun-odan iti kosina ramanenna ti panagkaykaysa ken dagiti napapateg a kababalin ti pamilia. Nalabit napaliiwyo kadagiti dadduma a sangakabbalayan itatta nga okupado dagiti miembro ti pamilia a mangtaming kadagiti nagduduma nga aramidda a di unayen agkikita ti maysa ken maysa. Iti sidong dagita a kasasaad, ti pagtaengan kasla laengen pagsardengan a paginanaan, lugar a panganan a sidadaras ket pumanawen kalpasanna. Maiduma iti dayta, ti pamilia nga agluto talaga nga aggigiddan a mangan ken agtitinnulong nga agidulin. Dagitoy nga ar-aramid mangipaay kadakuada iti kanayon a gundaway a makapagsasarita, makapaglalangen, ken makapagkikinnita. “Naaddaanak kadagiti kasayaatan a pannakipatang kadagiti baritok idiay lababo ti kosina,” malagip ti maysa nga ina. Ket innayon ni Hermann, maysa a Kristiano nga ama: “Talaga nga inggagarami ti awanan iti dishwasher iti sumagmamano a tawen, tapno dagiti pinggan masapul a maugasan ken mapunasan babaen iti ima. Dagiti baritomi natudinganda nga agsinnublat nga agpunas. Awanen ti nasaysayaat pay a tiempo iti di inggagara a panagsasarita.”
Wen, ti tiempo a busbosenyo iti kosina a kadua dagiti annakyo—iti linawas, tinawen—mangipaay iti pakaibatayan dagiti mapatanor a naespirituan a napapateg a kababalin ken nadiosan a kalidad. Bayat dagita a nagsayaat a kanito ti panagkadua a gagangay a tumaud dagiti naimpusuan a panagpatang ti naganak ken anak ket ti impluensia ti ulidan ti naganak siuulimek a mangapektar iti puso ti ubing. Ti kasta a panangsanay magunggonaanna ti ubing ingganat’ tungpal-biag, ta kuna ti Proverbio 22:6: “Iruammo ti ubing iti dalan a rebbengna nga papanan, ket uray intono lakayen saannanto a pagpanawan.”
Gapuna no kas naganak mangbirbirokkayo kadagiti pamay-an a mangbusbos ti ad-adu a tiempo a kadua dagiti annakyo, apay a dikay awisen ida a tumulong kadakayo a mangisagana iti cake wenno ti intero a taraon? Nalabit masarakanyonto a ti pannakipagtrabaho a kaduada iti kosina ti pamay-an nga agpadpada a mangtaraon ken mangtaripato iti pamiliayo.
[Footnote]
a Maipaay iti salaysay daytoy a tema, kitaenyo ti artikulo a “Nagbassit ti Maipapaay a ‘Nakapatpateg a Tiempo,’” iti Mayo 22, 1993, a ruar ti Agriingkayo!, panid 16-17.
[Kahon iti panid 18]
Ti Umuna a Leksion—Kinatalged
Sipapanunotkay Koma iti Kinatalged
• Iti serioso ngem di mamutbuteng a pamay-an, ilawlawagyo dagiti peggad iti panagtrabaho iti kosina, a kas met iti panangilawlawagyo kadagiti peggad ti trapiko iti aduan lugan a kalsada. Mangipaay iti nasayaat nga ulidan a mismo.
• Agsiputkayo kas adulto no agtartrabaho dagiti ubbing iti kosina. Dikay palubosan ti ubing a mangusar iti aniaman nga alikamen wenno appliance, nangnangruna dagiti de koriente, agingga nga ammona nga usaren dayta a sitatalged.
• Pagtalinaedenyo a naurnos ti kosinayo. Dagus a dalusanyo dagiti naibuyat ken dagiti wara. Masapul a mairuar dagiti taraken ken dadduma pay a makasali iti kosina bayat nga aglutlutokayo.
Salakniban Dagiti Ramayyo
• Masapul a mausar laeng dagiti de koriente a mixer, blender, ken food processor no adda mangsipsiput nga adulto. Siguraduenyo a naiddep ken saan a nakasaksak ti appliance sakbay nga ikabil ti ubing ti alikamen iti malukong.
• Taginayonenyo a natadem dagiti kutsilio, ta ti nangudel a kutsilio sapulenna ti adu a pigsa ket ad-adda a maibbatan.
• o agsursuro pay laeng ti anakyo a mangusar iti kutsilio, ibagayo a surotenna dagitoy nga addang: (1) iggaman ti kutsilio iti putanna, (2) iparabaw ti kutsilio iti taraon, (3) iparabaw ti sabali nga ima iti bangad ti kutsilio, ket (4) italmeg tapno maiwa ti taraon.
• gusarkayo iti langdet. Tapno di agtulid dagiti nateng bayat nga iw-iwaen ida ti anakyo, guduaenyo nga umuna ket ikabilyo ti daplat a pasetna iti langdet.
Annadan ti Pannakasinit
• Kanayon nga iddepenyo ti stove ken oven no di us-usaren. Iyadayuyo dagiti tualia, cookbook, ken nisnis iti stove.
• Ipatengngayo dagiti pagiggaman ti paglutuan iti stove, tapno di nalaka a madungpar ket mabalin a mapattog.
• o palubosanyo ti anakyo nga agtrabaho iti stove, siguraduenyo nga isut’ agtakder iti natibker ken natalged a daplat.
• ikay adawen ti napudot a banag no dikay pay ammo no sadino ti pangidissuanyo. Siguraduenyo nga ammo dagiti sabsabali iti kosina nga aw-awitenyo ti napudot a banag, nangnangruna no magnakayo iti likudanda.