Pannakaipasngay ti Bituen iti “Umok” ti Agila
● KASANO a tumaud dagiti bituen? Apay a daddadakkel ken naranraniag ti dadduma ngem iti sabsabali? Iti naisangsangayan a pamay-an, mabalin nga ipalgak ti maysa a set dagiti rinetrato ti Hubble Space Telescope ti proseso ti pannakabukel ti bituen. Mapaspasamak daytoy a naisangsangayan nga aktibidad iti tengnga ti Eagle Nebula, maysa nga ulep ti gas ken tapuk iti ariwanastayo a Milky Way.
Kadagiti managpaliiw iti bituen ditoy daga, kaslattay billit ti itsura ti Eagle Nebula a nakaukrad dagiti payakna ken makita dagiti kawwetna. Interesado idi ti astronomo a ni Jeff Hester ken ti kakaduana idiay Arizona State University a mangretrato iti lugar dagiti kawwet, a tunggal maysa ket mangporma iti kaslattay teddek a kaasping ti sungo dagiti elepante. Sadiay, ti radiasion ti ultraviolet pagbalbalinenna nga ion dagiti molekula ti hidrohena—a kaipapananna, nga ik-ikkatenna dagiti electron-da.
Ti mosaic dagiti rinetrato ti Hubble ipalgakna ti pinulpullo a kaslattay babassit a ramay a nakatudo iti pungto dagiti teddek. Iti murdong dagiti ramay, ti pumuspuskol a gas mangbukel iti nagtitimbukel a globula a mabalin a pakapataudan dagiti bituen ken, uray pay dagiti planeta, sigun iti dadduma nga astronomo. Nupay kasta, lapdan dagiti napipigsa nga angin dagiti bituen ti panagdakkel dagitoy a bambanag manipud agarup sangagasut a maladaga a bituen a nabukel a nasaksakbay manipud iti nebula. Ti kararaniagan kadagitoy a bituen mabalin a 100,000 a daras a kas iti karaniag, ken nasurok a maminwalo daras a kas iti kapudot ti inittayo. Ti radiasionda agparang a dinadaeldan ti naing-ingpis a paspaset ti nebula. Daytoy a proseso, a maawagan photoevaporation, mabalin a lapdanna ti pannakabukel ti bituen babaen ti panangikkatna iti banag nga alun-onen koma dagiti mabukbukel a bituen. Kadagiti retrato, ti agal-alingasaw a gas kaslattay sengngaw manipud kadagiti gas-ken-tapuk a teddek.
Tapno mangrugi nga agrimat ti maysa kadagitoy a napnuan gas a globula, rumbeng nga umdas ti kadakkel ken kapigsana a mangpaandar kadagiti nuklear a reaksion. Pattapattaen dagiti sientipiko a ti kadakkelna rumbeng nga agarup 8 a porsiento iti kadakkel ti init. Kanayonanna, rumbeng a maikkat ti umdas a kaadu ti tapuk iti aglikmut tapno makaruar ti lawag. Nupay kasta, no ti globula saan nga umdas ti kadakkelna tapno agrimat, nalabit agbalin laeng a nangisit a bola ti gas a pagaammo kas brown dwarf. Nabiit pay a natakuatan dagiti astronomo ti damo a nailasinda a brown dwarf.
Ti pannakayasping dagiti ulep a tapuk iti Eagle Nebula kadagiti napuskol nga ulep no aggurruod a makita no panagbabagyo maallilawnaka a mangpanunot a saan unay a dakkel dagiti tapuk nga ulep. Kinapudnona, tunggal teddek nga ulep ket nagatiddog nga uray la ti rimat ti lawag nga agtaud iti maysa a pungto masapul nga agbiahe iti gistay makatawen tapno magtengna ti sabali a pungto. Kasta met a ti tunggal “bassiusit” a globula iti retrato ket agarup kas iti kadakkel ti sistema solartayo. Kasta met a nakaad-adayo unay ti nebula nga uray la inabutna ti agarup 7,000 a tawen tapno makagteng kadatayo ti lawag nga aggapu iti dayta—nga agbibiahe iti kapartak a 299,792 kilometro iti kada segundo. Kaipapanan daytoy a buybuyaentayon ti itsura ti Eagle Nebula idi sakbay a naparsua ti tao ditoy daga.
Napaliiw dagiti astronomo a ti pannakabukel ti bituen kasla mapasamak met iti dadduma a nebula, kas iti Orion Nebula. Nupay kasta, ti anggulo ti panangbuya kadagitoy a dadduma a pagarigan ti manglapped iti nalawag a pannakapaliiw ti proseso. Mabalin met a matay dagiti bituen babaen ti basta pannakauram, napigsa a panagbettak iti supernova, wenno panagreggaay gapu iti pigsa ti grabidad ket agbalinen a black hole. Ti Namarsua iti uniberso, ni Jehova a Dios, kanayon a bilangenna dagiti bituen, ta aminda ket nabilangen ken pinanagananna ida. (Isaias 40:26) Ti kasla “umok” ti agila a pagtataudan dagiti bituen mabalin nga ipakitana ti dadduma a wagas a ‘mangparparnuay [ti Dios] iti lawag’ ken mangpatpataud kadagiti bituen nga agduduma ti dayagda.—Isaias 45:7; 1 Corinto 15:41.—Naipatulod.
[Ladawan iti panid 15]
[Picture Credit Line iti panid 14]
J. Hester and P. Scowen, (AZ State Univ.), NASA