Kinadangkok—Ania ti Solusion ti Dios?
KASANO a malapdan ti kinadangkok? Ania ti solusionna? No adalentayo ti historia, nabatad a saan a nagballigi dagiti solusion ti tao. Kinapudnona, adda dakkel a supiat, no di interamente a kinamanaginsisingpet, iti panangtaming dagiti agtuturay a tao iti tema.
Usigenyo, kas pagarigan, ti tawen 1995. Maika-50 nga anibersario dayta ti panagpatingga ti Nazi Holocaust, ti Gubat Sangalubongan II, ken ti ibebettak ti bomba atomika. Iti dayta a tawen, naangay dagiti panglaglagip a seremonia iti adu a paset ti lubong, a tinabunuan dagiti agtuturay ti lubong. Apay? Tapno maipakaammo a marimonda kadagitoy a kinadangkok ket iti kasta saanda a pulos a mauliten. Ngem, dadduma ti nakapaliiw iti di panagtutunos kadagita a seremonia.
Kinamanaginsisingpet
Kadagita a nasaknap pannakaipablaakda a seremonia, tarigagayan dagiti amin a pannakabagi ti relihion ken gobierno a mamatmatanda kas gagayyem wenno uray kaskasano liklikanda pay ketdi ti maibilang a managdakdakes. Ngem dagiti nasion a nangkondenar kadagiti napalabas a kinadangkok nagibangonda kadagiti pagipempenan iti armas, adda dadakkel a badyetda a maipaay iti dayta a panggep. Kasta met, saanda a narisut dagiti kangrunaan a parikut a kas iti kinapanglaw, panagbaba ti moral, ken polusion, a masansan a kunada a saan nga umdas ti pundoda.
Ikagkagumaan dagiti relihion iti lubong ti mangpataud iti pakasaritaan a manglimo iti napaut a panagulimekna maipapan iti kinadangkok dagiti diktador ken ti panangilimedna a nakikanunong kadakuada. Awan ti inaramid dagitoy a relihion a nangpasardeng kadagiti agkakarelihion iti panagpipinnatayda. Kas pagarigan, idi Gubat Sangalubongan II, nagpipinnatay dagiti agpapada a Katoliko ken dagiti agpapada a Protestante agsipud ta nagduma ti nasionda ken agbinnusor ti dasig nga ayanda. Kinuna ti agsumbangir a dasig a Kristianoda ngem inaramidda ti naan-anay a maikontra kadagiti sursuro ni Jesus. (Mateo 26:52; Juan 13:34, 35; 1 Juan 3:10-12; 4:20, 21) Kasta met la ti inaramid ti dadduma a relihion. Itatta, iti nadumaduma a paset ti lubong, ti kinadangkok ket ar-aramiden pay laeng dagiti kameng dagitoy a relihion.
Idi kaaldawan ni Jesus, managinsisingpet dagiti panguluen ti relihion. Binabalaw ni Jesus ida, a kunkunana: “Asikayo pay, eskriba ken Fariseo, a managinsisingpet! agsipud ta bangonenyo dagiti tanem dagiti mammadto ket arkosanyo dagiti pakalaglagipan a tanem dagiti nalinteg, ket kunayo, ‘No addakami koma idi kaaldawan dagiti ammami, dikam makiraman kadakuada iti dara dagiti mammadto.’ Gapuna saksaksianyo a maibusor iti bagbagiyo nga annakdakayo dagidiay namapatay kadagiti mammadto.” (Mateo 23:29-31) Kinuna dagidiay a panguluen ti relihion a nadiosanda ngem managinsisingpetda a nangidadanes ken Jesus ken dagiti adalanna.
Dagiti Leksion nga Insuro ti Biblia
Adda maadal a leksion iti sekular a historia, ngem agtaud iti Biblia dagiti makagunggona unay a leksion. Saanna nga italek ti annongen a panangtarus iti historia iti panangipato ti tao wenno iti panangidumduma. Ilawlawag ti Biblia ti historia ken ti masakbayan sigun iti panangmatmat ti Dios.—Isaias 55:8, 9.
Saritaen ti Kasuratan dagiti naimbag ken dakes a pasamak agraman dagiti naimbag ken dakes a tattao. Masansan a magun-odan ti umiso a leksion, daydiay maitunos iti pagayatan ti Dios, kadagitoy a salaysay. Nagkonklusion ni apostol Pablo, kalpasan a dinakamatna ti adu a pasamak iti pakasaritaan ti kadaanan nga Israel: “Ita dagitoy a bambanag napagteng kadakuada kas dagiti pagulidanan, ket naisuratda a pammakdaar kadatayo.” (1 Corinto 10:11) Ni Jesus a mismo ket nangadaw iti leksion iti historia idi kinunana kadagiti adalanna: “Laglagipenyo ti asawa ni Lot.”—Lucas 17:32.
Ti Laglagipen ti Dios ken ti Lipatenna
Maammuantayo iti Biblia a manglagip wenno manglipat ti Dios kadagiti indibidual sigun kadagiti tignayda. Pakawanen ti Dios a ‘siwawadwad’ dagidiay agbasol ngem mangipakpakita iti panagbabawi. (Isaias 55:7) No agbabawi ti nadangkes ken “agbabawi iti basolna, ket aramidenna daydiay mayalubog iti linteg ken umiso; . . . awanto kadagiti basolna . . . ti malagip a maibusor kenkuana.”—Ezequiel 33:14-16.
Insurat ni Pablo a “saan a nakillo ti Dios tapno lipatenna ti aramidyo ken ti ayat nga impakitayo iti naganna.” (Hebreo 6:10) Gapuna, gunggonaan ni Jehova dagidiay a laglagipenna. Nagkararag ni matalek a Job: “O sapay koma ta ilemmengnak idiay tanem [Sheol, NW] [ti kadawyan a tanem ti amin a sangatauan], . . . tapno tudingam kaniak ti maysa a nadutokan a panawen ket lagipennak!”—Job 14:13.
Maisupadi iti dayta, ipataw ti Dios kadagiti di agbabawi a managdakdakes ti maitunos kadagiti sasao nga imbagana ken Moises: “Punasekto iti librok.” (Exodo 32:33) Wen, lipatento ti Dios dagiti nadangkes iti agnanayon.
Ti Maudi nga Ukom
Ti Dios ti maudi nga Ukom iti historia. (Genesis 18:25; Isaias 14:24, 27; 46:9-11; 55:11) Sigun iti natan-ok a panangukomna, dinanto malipatan ti nagadu a kinadangkok a naaramid iti sangatauan. Iti aldaw ti nalinteg a pungtotna, ukomennanto amin a nakabasol a tattao ken institusion.—Apocalipsis, kapitulo 18, 19.
Mairaman kadagita ti intero a sistema ti ulbod a relihion, nga iti Kasuratan ket simboliko a napanaganan a “Babilonia a Dakkel.” Maipapan kenkuana adda a naisurat: “Dagiti basolna namuntuonda a tumukno sadi langit, ket ti Dios linagipna dagiti aramidna a di kinahustisia.”—Apocalipsis 18:2, 5.
Rumbeng koma nga insuro dagitoy a relihion kadagiti pasurotda a mangaramidda iti umiso ngem dida naisuro ida. Isu a kunaen ti Sao ti Dios kadagiti amin a relihion iti lubong: “Nasarakan kenkuana ti dara dagiti mammadto ken dagiti sasanto ken amin dagidiay napapatay ditoy daga.” (Apocalipsis 18:24) Gapu ta saanda nga insuro kadagiti miembroda nga ayatenda ti padada a tao ken ti karelihionanda, nakabasol dagitoy a relihion iti dara.
Asidegen ti Maysa a Baro a Lubong!
Asidegen ti aldaw ti pannakadadael dagiti nadangkes. (Sofonias 2:1-3; Mateo 24:3, 7-14) Kalpasan dayta nga aldaw, dumtengto ti tiempo nga ‘awanton ti panagleddaang, panagsangit, ken ut-ot’ para kadagiti naragsak nga agindeg iti daga. (Apocalipsis 21:3-5) Saanto pulos a mapasamaken dagiti kinadangkok ken masaker agsipud ta maikkatton kadagiti tattao ti panangituray iti daytoy a daga ket maited iti nailangitan a Pagarian ti Dios nga iturayan ti “Prinsipe ti Kappia,” ni Jesu-Kristo.—Isaias 9:6, 7; Daniel 2:44; Mateo 6:9, 10.
Iti dayta a tiempo, naan-anay a matungpalton ti padto idiay Salmo 46:9: “[Ti Dios] pasardengenna dagiti gubgubat inggana iti ungto ti daga.” Agpaut iti agnanayon dayta a kappia agsipud ta, kas ipadto ti Isaias 2:4, “ti maysa a nasion saannanto nga itag-ay ti kampilan a maibusor iti nasion, ket didanto met adalenen iti pannakigubat uray kaano.” Ipadto kadatayo ti Salmo 37:11: “Dagiti naemma tawidendanto ti daga, ket maay-ayatandanto iti kinaruay ti talna.” Wen, makunanto a “ti isuamin a daga aginana, ket natalna. Tumpuarda [dagiti tao] nga agkankanta.”—Isaias 14:7.
Amin daytoy kaipapananna nga asidegen ti nalinteg a baro a lubong. Ket iti dayta a baro a lubong, iti sidong ti panagturay ti nailangitan a Pagarian ti Dios, maangayto ti maysa pay a nakaskasdaaw nga okasion—ti panagungar dagiti natay! Ipanamnama ti Sao ti Dios: “Addanto panagungar agpadpada dagiti nalinteg ken dagiti nakillo.”—Aramid 24:15.
Idi adda ditoy daga, impakita ni Jesus daytoy babaen ti panangpagungarna iti tattao manipud kadagiti natay. Kas pagarigan, idi pinagungarna ti maysa a balasang, kuna ti salaysay: “Ket dagus a ti balasang timmakder ket nangrugi a magna . . . Dagus a nagragsakda [dagidi nakaimatang] iti napalalo buyogen ti dakkel a panagsiddaaw.” (Marcos 5:42) Inton panagungar, dagidiay napapatay gapu iti kinadangkok agraman ti dadduma pay a nabayagen a natay mapagungardanto ket maikkandanto iti gundaway nga agbiag nga agnanayon iti paraiso a daga. (Lucas 23:43) Ket inton agangay “dagiti immun-una a bambanag didanto malagipen, didanto mapanunoten.”—Isaias 65:17.
Agtignaykayo a nainsiriban a manggun-od iti umiso a pannakaammo iti Sao ti Dios, ti Biblia, ken mangaramid iti pagayatanna. Iti kasta, laglagipennakayto ti Dios a buyogen ti pananganamong inton risutenna nga agnanayon ti parikut a kinadangkok ken pagbiagenna manen dagiti biktima. Kinuna ni Jesus: “Daytoy kaipapananna ti agnanayon a biag, ti pananggun-odda iti pannakaammo maipapan kenka, ti maymaysa a pudno a Dios, ken iti daydiay imbaonmo, ni Jesu-Kristo.”—Juan 17:3.
[Dagiti ladawan iti panid 8, 9]
Daytoy a daga ket pagbalinento ti Dios a natalna a paraiso
[Dagiti ladawan iti panid 10]
Ikkatento ti Dios dagiti epekto ti napalabas a kinadangkok babaen ti panangpagungarna kadagiti natay