Rangtay a Napanaganan iti Vasco da Gama
Babaen Ti Koresponsal Ti Agriingkayo! Idiay Portugal
NAPNO dagiti periodiko a Portugues iti damag—kalkalpas ti inagurasion ti maysa kadagiti kaatiddogan a rangtay idiay Europa babaen ti pannakaipabuya dagiti firework. Ti Marso 29, 1998, tinandaanna ti pannakalukat ti 17.2 a kilometro a Vasco da Gama Bridge. Naipanagan iti Portugues a nabigador a nanglukat iti dalan iti baybay nga aggapu iti Makinlaud a Europa a mapan idiay India idi maika-15 a siglo, lukatanna dagiti baro a dalan nga agturong kadagiti industrialisado a lugar iti amianan ti pagilian, a mapan kadagiti puraw nga aplaya iti abagatan idiay Algarve, ken agturong idiay España.
Ti rangtay, ti maikalima kadagiti kaatiddogan iti lubong, ballasiwenna ti sabangan ti Karayan Tagus manipud iti Lisbon a kabesera ti Portugal, agingga iti ili ti Montijo, iti makin-abagatan a takdangna. Ti 826 a metro ti kaatiddogna a nakabitin a bennegna palasatenna dagiti dadakkel a barko nga adda iti 45 a metro iti baba.
Naragsak a Pangrugian
Aktual a nangrugi ti panglukat a seremonia kas maysa a nagdakkelan a rambak makalawas sakbay ti opisial nga inagurasion. Wen, nakaragragsak idi a Domingo, Marso 22, ta 15,000 a tattao ti naawis iti tradisional a pannangan dagiti Portugues iti feijoada, wenno napablad a nangisit nga utong. Sadino ti pakapakanan ti nakaad-adu a tao? Siempre, iti baro a rangtay! Anian a buya a makita ti maysa a lamisaan a lima a kilometro ti kaatiddogna a naikabil iti rangtay! Ti pannangan ket naballigi, ket inapresiar dagiti tattao ti napasamak.
Kumarkaro a Pannakasapul
Apay a kasapulan ti kasta a rangtay? Nanipud idi 1966, us-usarenen ti Lisbon ti 1,013 metro a suspension bridge a nalukatan idi maika-25 ti Abril. Ti inaldaw a promedio a lugan idi ket agarup 130,000. Agasenyo ti kaadu dagiti lugan bayat ti oras a panagaapura ken kadagiti ngudo ti lawas? Gagangayen a nangbusbos dagiti agbiahe iti maysa wenno dua nga oras a lumasat iti daytoy a nagbaetan ti Lisbon ken ti abagatan ti Portugal. Isu a masapul ti sabali a dalan. Ti innem a benneg ti baro a rangtay, a naisaad iti agarup 13 a kilometro nga agpasurong iti karayan ti medyo nangpabang-ar. Nadisenio daytoy tapno manayonan dagiti benneg iti agsumbangir a sikigan no makagteng iti 52,000 dagiti lumasat a lugan iti inaldaw. Mainanama a napartakton ti trapiko a ti limitasion ti taray ti lugan ket 100 a kilometro iti kada oras.
Ibaballasiw iti Rangtay
Kaduaendakami bayat a sumungadkami iti rangtay nga aggapu iti abagatan, idiay Montijo. Tangay nalabsantayon ti daga ken ti baresbes, addatayon iti 10-kilometro a benneg ti Karayan Tagus. Panagaatab, ket naan-anay a nalikmuttayo iti danum. Ti manglapped iti pannakaikaglis a pannakasementona ket mangiparikna iti kinatalged agraman ti 1,500 a poste a mangtapaya iti kawatiwat ti rangtay.
Dumtengtayon iti nakabitin a benneg ti rangtay. Daytoy a benneg ket suportaran dagiti nairteng a kable a naiyuy-oy manipud iti tuktok ti dua a 150 a metro a nangato a pannakatorrena a kaasping dagiti natan-ok a layag. Naikali dagiti pamuon ti pannakatorrena iti kauneg a 50 agingga iti 65 a metro. Tapno nataltalged pay, nabangon ti rangtay a mangsarked iti napigsa nga angin nga agingga iti 220 a kilometro iti kada oras ken ti pannakadayyeg nga uppat ket kagudua a daras a napigpigsa ngem ti ginggined a nangdadael iti adu a paset ti Lisbon idi 1755.
Bayat a dumtengtayo iti pungto ti Vasco da Gama Bridge, kablaawannatayo dagiti kayo ti palma iti makin-amianan a daya nga igid ti Lisbon. No kayattayo, agtultuloytayon a mapan iti superhighway a mangipan kadatayo iti amianan ti pagilian. Pagbalinen ti kabbaro a rangtay a posible ti agbiahe iti nagsayaat a haywey nga aggapu iti Algarve iti abagatan a mapan iti probinsia ti Minho iti amianan, a saanen a makapadas iti nagulo a trapiko iti Lisbon!
Dagiti Addang a Mangipaay iti Kinatalged
Iti panangibangon iti daytoy a rangtay, adda naisangsangayan a panangasikaso kadagiti addang ti kinatalged. Ti simple a pannakadadael ti lugan pataudenna ti nakaro a trapiko. Nupay kasta, babaen kadagiti 87 a video camera a nagsayaat ti pannakaipuestoda iti rangtay ken kadagiti pagserkanna, maipakaammo amin a pakataktakan ti trapiko kadagiti monitor nga adda idiay estasion ti polisia ken sentro a pakaaywanan ti trapiko. No sumardeng ti lugan, aguni ti alarma iti control room.
Kasta met, adda 36 a pares dagiti SOS a telepono (telepono a pagkiddaw ti tulong) a naikabil iti tunggal kawatiwat nga 400 a metro iti intero a 17 a kilometro. Kasano nga agandar ti sistema ti emerhensia? Kanayon nga agbiahe dagiti naisangsangayan a lugan iti rangtay tapno tamingenda ti aniaman a rumsua a parikut, agraman panangiddep iti apuy ken ti panangguyod.
Ti ngay bigla a panagbaliw ti paniempo? Dua a meteorologic station ti mangrukod iti kapartak, kapigsa, ken direksion ti angin ken mangsiput iti paniempo ken kasasaad ti kalsada, a baliwanna ti maipalubos a kapartak ti lugan sigun iti kasasaad ti angin iti aglawlaw.
Ad-adda pay ti kinapintas ti rangtay iti rabii babaen kadagiti silaw, a buklen ti 1,200 a silaw ti haywey.
Dagiti Karit iti Ekolohia
Ti panangikeddeng iti pakaisaadan ti kabbaro a rangtay ket saan a nalaka a trabaho. Ania dagiti banag a nairaman?
Ti lugar ket nangipaay iti dakkel a karit iti ekolohia. Ti gapu ket lumasat ti rangtay iti natural a pakaitalimengan dagiti tumatayab nga adda iti maysa kadagiti kadadakkelan a sabangan iti Makinlaud a Europa. Masapul a maaramid dagiti nasaknap a panagadal tapno masalakniban dagiti mula, ikan, ken tumatayab, dagiti takuat ti arkeolohia, kalidad ti danum ken angin, ken ginasut nga ektaria a pagasinan. Apay a ti sabangan iti Tagus awisenna dagiti atap nga animal? Dayta ti maysa kadagiti kapapatgan a naagneb a sona iti Portugal ken iti Europa, a mamagbalin iti dayta a nagsayaat a pagpaaduan dagiti masalsalakniban nga umakar a tumatayab iti amin a nasion, kas iti black-winged stilt, Kentish plover, ken ti bassit a tern. Bayat iti otonio ken iti kalam-ekna, usaren ti rinibu a tumatayab daytoy a naapgad a baresbes a pagkamanganda no panagaatab.
Maamiris met dagiti nabayagen a pagtaraknan ti ikan. Daytoy kaipapananna a masapul ti ad-adda pay a panagannad tapno saan unay a maisturbo dagiti ikan. Tallo ribu nga ikan, a kangrunaanna dagiti sole ken sea bass, ti nasenialan tapno masiputan dagiti pagtaraknan.
Kellaat a nayasideg iti siudad daytoy naulimek, gagangay a pagnaedan (dagiti atap a biag). Kasano kasaknap ti pannakaapektar daytoy natural nga aglawlaw? Mainanama a dagiti addang a naaramid a mangitalimeng iti napateg a makin-abagatan nga aplaya salaknibannanto dagiti nakaisigudan a gameng ti pagitalimengan.
Pudno a ti Vasco da Gama Bridge ket nagdakkelan a nagapuanan iti irarang-ay ti inhenieria, kinapintas ti arkitektura, ken ti nasayaat a proporsion. Maitutop laeng ngarud a maipagpannakkel ti Portugal ti rangtay a napanaganan iti Vasco da Gama!
[Dagiti mapa/Ladawan iti panid 15]
(Para iti aktual a pannakaurnosna, kitaem ti publikasion)
PORTUGAL
ESPAÑA
[Mapa]
PORTUGAL
Lisbon
Montijo
Vasco da Gama Bridge
[Credit Line]
Impaay ti Lusoponte/Sonomage