Ti Abokado—Prutas a Pudno nga Adu ti Pakausaranna!
Babaen ti koresponsal ti Agriingkayo! idiay Colombia
DAGITI Español a konkistador idi kattapog ti maika-16 a siglo saanda pay a nakakitkita iti kasta. Dayta ket agarup kadakdakkel ken kasuksukog ti dakkel a peras, ngem berde latta uray no naluomen. Nalukneng ti lasagna kas iti mantekilia ken nagita ti ramanna. Idi agangay naawagan dayta nga abokado, manipud iti sao dagiti Aztec nga ahuacatl.
Ti abokado ket damo nga inyam-ammo ni Martín Fernández de Enciso kadagiti tattao ti Europa idi 1519. Nakita idi ni Enciso ti prutas iti asideg ti maaw-awagan itan a Santa Marta, Colombia, idi panawen ti maysa kadagiti ekspedision ti España iti Abagatan nga America. Bayat dagidi a tawtawen ti panagsukisok, adu a kabarbaro a taraon malaksid ti abokado ti damo a naramanan dagiti taga Europa, a pakairamanan ti tsokolate, mais, ken kamote.
Siempre, talaga a saan a kabarbaro dagitoy a taraon. Iti Western Hemisphere a kalkalainganna ti klima, amin dagitoy ket pamiliar ken magusgustuanen dagiti katutubo iti adun a siglo. Kadagiti dadduma a tribu dagiti katutubo, nakapatpateg ti abokado ta uray la a naisagut dayta iti kasar ken naipasarabo met kadagiti bisita.
Panagmula Kadagiti Abokado
Itatta, maimulmulan ti abokado iti adu a lugar a nabara wenno kalkalainganna ti klima, agraman ti Australia, Israel, Kenya, New Zealand, Amianan ken Abagatan nga America, ken ti Pilipinas. Dayta ti maysa kadagiti agarup 20 a prutas iti tropiko a napateg iti negosio iti intero a lubong.
Ngem, iti amin a tropikal a pagilian iti America, adda adu a nadumaduma a kita ti abokado, manipud iti kita a kadakdakkel ti itlog ti manok ken ti dadduma kas iti kalkalainganna ti kadakkelna a melon, a mabalin a dua a kilo ti timbangna. Mabalin a nadumaduma ti kolorda manipud berde agingga iti natayengteng a kolor ubi, ket nagaspang ken narasi ti ukis ti dadduma, idinto ta naingpis ken nalamuyot ti dadduma. Ngem, mabalin ti agmula iti pinuon nga agbunga kadagiti abokado nga agpapada ti langa ken kalidadda.
No agsabsabongda, maabbungotan dagiti puon ti abokado iti rinibu a nakusnaw a duyaw a sabong. Nupay kasta, 1 laeng iti 5,000 kadagitoy a sabong ti agbalin nga abokado. Ti naisangsangayan a kalidad dagitoy a sabong ket tunggal maysa addaan iti stamen, wenno ti pasetna nga agpataud ti pollen, ken kasta met iti pistil, wenno ti paset nga ayan ti ovary. Daytoy ti gapu nga ag-pollinate a bukodna ngem saan a mapasamak dayta gapu iti nakaskasdaaw a mekanismo iti puon ti abokado a mangiprograma kadagitoy a paset nga agbalin nga aktibo iti nagduduma a tiempo.
Kas resultana, agukrad dagiti sabong ti dadduma a puon tapno umawat iti pollen no aginit iti agsapa ket agkeppet dagiti sabongda no agmatuon. Dagitoy met la a sabong ket agukradto manen iti rabii tapno agpataudda iti pollen. Sabali ti siklo ti dadduma a puon iti kabangibangda. Mapasamak ti polinasion no ti puon nga agpatpataud iti pollen ket asideg iti puon nga umaw-awat iti pollen iti dayta met la a tiempo. Kasta met a napateg dagiti uyokan wenno dadduma pay nga insekto tapno mayakar dagiti pollen. No kasta, ti komplikado a koordinasion ti lawag ti init, pudot, dagiti insekto, angin, ken ti ayanna a lugar ti mamagbalin a posible ti pannakapataud daytoy a prutas.
Nasustansia ken Adut’ Pakausaranna
Naisangsangayan ti sustansia ti abokado, ta aduan iti protina, riboflavin, niacin, potassium, ken bitamina C. Makuna nga addaan iti di kumurang a 11 a bitamina ken 14 a mineral. Iti dadduma a paset ti Sentral America, ti abokado a maipangan iti tortilia maibilang a kompleto a taraon. Aduan met ti abokado iti taba, ket ti lanana kaasping ti lana ti olibo ta addaan iti monounsaturated (marunaw) a taba. Mausar met ti lanana a pagaramid kadagiti sabon ken kosmetiko.
Mausar ti dandani amin a paset ti puon ti abokado. Ti kayona ket mausar a sungrod. Ti bukelna ket maus-usar idiay Abagatan nga America a pagmarka iti kawes, ta saan a maikkat ti mantsana. Iti dadduma a paset ti Pilipinas, mausar a tsa ti bulongna. Ti ukis ti kayo ket naipadamag a mausar a pagkolor iti lalat.
Panaggatang ken Pannangan iti Prutas
No mapanka idiay tiendaan a gumatang iti abokado, dika ipato ti kinaluomna babaen iti kolor ti ukisda, ta naiduma ti maysa iti sabali a kita. Inayadem a piselem ti prutas. Naluom no medio naluknengen. Maidulin koma dagiti abokado kadagiti nabara, nasayaat ti bentilasionna a lugar, ken mapadaras bassit ti panagluomda no mabalkut dagitoy iti periodiko. Mabalin met a maikabil dagitoy iti refrigerator, uray pay no napisidan. Babaen ti panangwarsi iti napisin a paset ti prutas iti tubbog ti lemon, mabalin a malapdan ti panagngisit ti ngulana.
Adu ti makagusto iti abokado a nalaokan kadagiti prutas a citrus wenno kamatis. Naramramanda no adda naimas wenno nananam a dressing. Kasta met, ti abokado ket nagsayaat nga ilaok iti pasayan, rasa, wenno padaw, ken dagiti abokado ti mabalin a pangpaimas iti adu a kita ti salad. Dadduma a tattao ilaokda dagitoy kadagiti sabali pay a prutas tapno maaramid a naimas a juice.
No malusak ti abokado a mailaok iti dadduma a rekado ken ramen, agbalin a naimas a palaman a mabalin nga ipangan kadagiti kraker. Siempre, saan koma a liplipatan ti nalatak a guacamole, a naaramid iti abokado, kamatis, sibuyas, berde a sili, ken rekrekado. Mabalin met nga idasar ti prutas a kadua dagiti naluto a taraon, kas paset ti kangrunaan a putahe. No kasta, masapul a maudi a mailaok, tapno saan a maluto.
Nalabit nagpategen ti abokado iti taraonmo. Nupay kasta, iti dadduma a paset ti lubong, mabalin a maibilang dayta a naisangsangayan unay ken manmano a prutas. No dika pay naramanan ti abokado, apay a dika ramanan no adda gundawaymo. Mabalin a mapaneknekamto a daytoy ket prutas a pudno nga adu ti pakausaranna ken naimas pay!