INKHANI IYAKUMANYILA 25
ULWIMBO 96 Buku la Chiuta Mbusambazi
Ivinthu vyo Tukumanyilako ku Mazyu Aghabumalilo gho u Yakobo Akanena—Ichigaba 2
‘Akamupa aliwesi amalusayo aghakumwenelela.’—UBWA. 49.28.
IFUNDO INKHULU
Munkhani iyi inthi twennye vyo tukumanyilako ku mazyu aghabumalilo gho u Yakobo akanena ku bana bache 8.
1. Nkhimba inthi tunenezannye ichoni?
ABANA ba Yakobo bakikala umwakumuzyungulila sona bakaghelezyanga vyo akanenagha po akabasayagha. Ngati mo tukamanyilila munkhani iyapisinda, amazyu gho u Yakobo akanena kwa Lubeni, Simiyoni, Levi nu Yuda, ghakaba ghachilendo sona ghakabaswighisya abana bache bosi. Polelo babaghiye ukuti bakaba ni chinyonywa ichakulonda ukwivwa vyo inthi anene ku bana bache abanji 8. Za twennye vyo tungamanyilako ku mazyu gho u Yakobo akanena kwa Zebuloni, Isakala, Dani, Gadi, Asheli, Nafutali, Jozefu nu Benjamini.a
U ZEBULONI
2. Longosola vyo u Yakobo akamubuzya u Zebuloni na mo vikakwanilisiwa. (Ubwandilo 49.13) (Ennya sona ibokosi.)
2 Belenga Ubwandilo 49.13. U Yakobo akalangizya ukuti abizukulu aba Zebuloni bakwiza ukwikala kupipi ni nyanja kumupoto kwa Chisu icha Layizyo. Pakati pendapo imyaka 200, Abazebuloni bakapokela ichisu cho bakabalayizya, cho chikaba pakasi pa Nyanja iya Galileya ni nyanja iya Mediterranean. U Mozesi akanena ubulaghuzi ubwakuti: ‘Hoboka we Zebuloni, po ukubuka.’ (Kumbu. 33.18) Amazyu agha ghakulangizya ukuti chikaba chipepe ku Bazebuloni ukupanga ibizinesi na banthu abanji ichifukwa chakuti bakaba pakasi pa nyanja zibili. Mulimosi mo vikabela, loli abizukulu aba Zebuloni bakaba ni vifukwa ivyakuba bakuhoboka.
3. Choni cho chingatwavwa ukuti twikutisiwanje na vyo tuli navyo?
3 Ka tukumanyilako ichoni? Tuli ni vifukwa ivyinji ivyakubela bakuhoboka ukusita ukusendela ko tukwikala, mo ivinthu vibeleye pamo inthamyo zyo tukukomana nazyo. Tukulondiwa ukwikutisiwa ni vinthu vyo tuli navyo ukuti tubukilile ukuba bakuhoboka. (Sali. 16.6; 24.5) Akabalilo kamo, chingaba chipepe ukubikapo umoyo pa vinthu vyo tutangakwanisya ukuba navyo mumalo mwakuhoboka ni vinthu vyo tuli navyo. Polelo muyezye ukwennya ivinthu ivyiza vyo muli navyo nu kuba bakuhoboka.—Gala. 6.4.
U ISAKALA
4. Longosola vyo u Yakobo akamubuzya u Isakala na mo vikakwanilisiwa. (Ubwandilo 49.14, 15) (Ennya sona ibokosi.)
4 Belenga Ubwandilo 49.14, 15. U Yakobo akamupalizya u Isakala nu kunena ukuti akulimbikila imbombo ngati mphunda iyamaka yo yikunyamula ukatundu umung’wamu. Akanena sona ukuti, u Isakala akwiza ukuba ni chisu ichiza sana. Ukuyana na mazyu gho u Yakobo akanena, abizukulu ba Isakala bakapolela ichisu cho chikaba chamuvundo sana mulubazu mwa Lusoko ulwa Yolodani. (Yoswa 19.22) Tutakukayikila ukuti bakabikaghapo umoyo pakulima sona bakalimbikilagha sana ukuti babavwe abanji. (1 Nyafya. 4.7, 17) Umwakufwanikizya, pa kabalilo aka Mulongi u Balaki nu mulaghuzi u Debola, abaluko ulwa Isakala bakaba bakwisengannya ukulwa inkhondo pakubavwa abanji.—Balo. 5.15.
5. Choni cho tukulondiwa ukulimbikila imbombo?
5 Ka tukumanyilako ichoni? U Yehova akwennya ukuti vyo tukubomba pakumubombela vyapamwanya sana, ngati mo akenezyanga imbombo zyo uluko ulwa Isakala lukabombagha. (Ndumbi. 2.24) Umwakufwanikizya, inong’onela ivya bakamu bo bakubikapo umoyo pakupwelelela ichipanga. (1 Timo. 3.1) Abakamu aba batakulwa inkhondo izyakuboneka na maso, loli bakwiyipa pakufighilila abanthu ba Chala ku vinthu vyo vingabavulazya mwabuzimu. (1 Koli. 5.1, 5; Yuda 17-23) Bakubikapo sona umoyo pakwisengannya nu kunena inkhani zyo zikulimbikisya ichipanga.—1 Timo. 5.17.
U DANI
6. Nkhimba uluko ulwa Dani lukabombagha mbombo buli? (Ubwandilo 49.17, 18) (Ennya sona ibokosi.)
6 Belenga Ubwandilo 49.17, 18. U Yakobo akayanisya u Dani ni njoka yo yikuluma ivinyamana ivikulu ngati ifalasi iya nkhondo. Akati u Dani akwiza ukulangizya ukuti wakoghofya sana ku balwani bosi aba Izilayeli. Pa kabalilo ko bakabukagha ku Chisu icha Layizyo, uluko ulwa Dani lukafighilila umutundu uwa Izilayeli ‘umwakulondela kwisinda.’ (Kuba. 10.25) Imbombo iyi yikaba yakulondiwa sana napo vyo bakabombagha vitakabonekelagha ku mutundu ghosi uwa Baizilayeli.
7. Ka tubaghiye ukubomba bulibuli nanthi twapokela imbombo iyakuti tumubombele u Yehova?
7 Ka tukumanyilako ichoni? Ka mubombitepo imbombo yimo yo yitakabonekela ku banthu abinji? Lumo mukavwapo pakuswefya nu kuyannya Inyumba ya Bumwene, ukwavwapo imbombo zimo pa lukomano ulwadela, ulwa chigaba pamo mukabomba imbombo izyamwabo. Nanthi momo mukabombela, tukubapalizya hee! Akabalilo kosi, mukumbukilaghe ukuti u Yehova akwennya nu kupalizya sana chilichosi cho mukumubombela. Akupalizya nanthi mukumubombela ichifukwa chakuti mumughanite mumalo mwakumubombela umwakuti abanji babapale.—Mata. 6.1-4.
U GADI
8. Choni cho chikabonekagha chipepe ukulunyamukila uluko ulwa Gadi Muchisu icha Layizyo? (Ubwandilo 49.19) (Ennya sona ibokosi.)
8 Belenga Ubwandilo 49.19. U Yakobo akamubuzya u Gadi ukuti igulu ilya vigabenga likwiza pakumunyamukila. Pakati pendapo imyaka iyakupululila 200, uluko ulwa Gadi bakalupa ichisu cho chikaba kubufumilo bwizuba ukwa Lusoko ulwa Yolodani cho chikaba kupipi na balwani. Amalo agha ghakaba ghapepe sana ukuti abalwani babanyamukile. Loli Abagadi bakalondagha ukwikala ku malo agha ichifukwa chakuti kukaba ivyakulya ivyinji ivya vitekwa vyabo. (Kuba. 32.1, 5) Abagadi bakaba bajimvu sana. Ukuchila vyosi, bakasubilagha ukuti u Yehova akwiza pakubavwa ukuti bafighilile ichisu chabo ku vigabenga. Ukwa myaka iyinji, bakabatumagha abasilikali babo ukuti baye babavwe abamaluko aghanji pakupoka Ichisu icha Layizyo ku bwingililo bwizuba ubwa Yolodani. (Kuba. 32.16-19) Bakasubilagha ukuti u Yehova akwiza pakubafighilila abachi na bana babo nanthi abanavuli bafumapo. U Yehova akabasaya ichifukwa chakuti bakaba bajimvu sona bakwiyipa.—Yoswa 22.1-4.
9. Ka tukulangizya bulibuli ukuti tukumusubila u Yehova?
9 Ka tukumanyilako ichoni? Tukulondiwa ukumusubila nkhani u Yehova ukuti tubukilile ukumubombela napo tungakomana ni nthamyo. (Sali. 37.3) Abanthu abinji amasiku ghano, bakulangizya ukuti bakumusubila nkhani u Yehova ichifukwa bakwiyipa pakwavwapo pa mbombo iya vyakuzengazenga, ukubombela ko kukulondiwa abalumbilili abinji pamo ukubomba imbombo izyamwabo mugulu. Bakubomba bunubu ichifukwa chakuti bakusubila ukuti akabalilo kosi u Yehova akubapa vyo bakulondiwa.—Sali. 23.1.
U ASHELI
10. Nkhimba u Asheli akapotwa ukubomba choni? (Ubwandilo 49.20) (Ennya sona ibokosi.)
10 Belenga Ubwandilo 49.20. U Yakobo akanena ukuti uluko ulwa Asheli lukwiza ukuba lukabi sona ivi vyovyo vikabombiwa. Uluko ulwa Asheli lukapyana ichisu cho chikaba chamuvundo nkhani mu Izilayeli mosi. (Kumbu. 33.24) Ichisu chabo chikaba mu mphaka ni Nyanja iya Mediterranean ni tawuni iya Fonike yo yikaba na malo aghakufikilako amasitima ku Sidoni. Loli uluko ulwa Asheli lukapotwa ukubachimbizyamo Abakenani muchisu chila. (Balo. 1.31, 32) Inkhalo imbibi izya Bakenani zibaghiye ukuti zikapangisya ukuti uluko ulwa Asheli luleke ukubikapo amahala pakwiputa ukuzelu. Ivi vikapangisya ukuti lupotwe ukumwamula Umulongi u Balaki po akabalaba ukuti baye balwe na Bakenani. Sona bakapotwa ukwennya ivinthu ivyakuswighisya vyo vikabombiwa ‘papipi na mizi agha Megido.’ (Balo. 5.19-21) Uluko ulwa Asheli, lubaghiye ukuti lukakoziwa isoni lukati lwivwa ulwimbo lo u Balaki nu Debola bakimba ichifukwa chakuti bakawina inkhondo, lo mukaba amazyu ghakuti: ‘U Asheli ikaye bulo myaa mulubazu mwa nyanja.’—Balo. 5.17.
11. Choni cho tukulondiwa ukuvyennya akiza ivinthu ivyakumubili?
11 Ka tukumanyilako ichoni? Tukulonda ukumupa u Yehova ivyiza nkhani. Ukuti tubombe bunubu, tukulondiwa ukukana umuzimu uwa chisu uwa mo chikwenezya ivinthu ivyakumubili nu bukabi. (Mbupi. 18.11) Tukuyezyayezya ukuti tubukilile ukuzyennya akiza indalama. (Ndumbi. 7.12; Hebe. 13.5) Tutakwitikizya ukuti ivinthu ivyakumubili vyo te vyakulondiwa nkhani, vitupangisye ukuti tupotwe ukumubombela u Chala. Mumalo mwache, tukubikapo umoyo pakumubombela u Yehova na kabalilo kitu na maka ghitu, pakumanya ukuti ubumi ubwenecho nu bwakuhobosya buli munthazi.—Sali. 4.8.
U NAFUTALI
12. Ka vyo bakamulayizya u Nafutali vikakwanilisiwa bulibuli? (Ubwandilo 49.21) (Ennya sona ibokosi.)
12 Belenga Ubwandilo 49.21. ‘Amazyu aghakuhobosya’ gho u Yakobo akanena, ghabaghiye ukuti ghakimilagha amazyu gho u Yesu akanenagha po akalumbililagha. U Yesu yo akamanyisyanga umwaluso, akasala ku Kapelenahumu ichigaba icha Nafutali ukuba ‘tawuni iyakwikalako.’ (Mata. 4.13; 9.1; Yoha. 7.46) Pakunena ivya Yesu, u Yesaya akanenela zila ukuti abaluko ulwa Zebuloni nu Nafutali bakwiza ukwennya ‘ubuzelu ubukulu.’ (Yesa. 9.1, 2) U Yesu akaba ‘lukozyo ulwanaloli lo lukubalamila abanthu bosi’ ukwendela mu vyo akamanyisyanga.—Yoha. 1.9.
13. Ka tungabomba ichoni ukuti vyo tukunena vimuhobosyange u Yehova?
13 Ka tukumanyilako ichoni? Ivinthu vyo tukunena na mo tukunenela vyakulondiwa sana kwa Yehova. Nkhimba tunganena bulibuli ‘amazyu aghakuhobosya’ gho ghangamuhobosya u Yehova? Tungabomba bunubu umwakunena ubwanaloli. (Sali. 15.1, 2) Tungabaghomya abanji nanthi tukubapalizya pa vinthu vyo babomba akiza mumalo mwakusamalila ukunena vyo bapuvya pamo ukudandaghula. (Efe. 4.29) Tungabikapo sona umoyo ukuti tube nu luso ulwa kwanda ukunenezannya na banthu vyo vingatwavwa ukuti tubalumbilile.
U JOZEFU
14. Ka vyo bakamusaya u Jozefu vikakwanilisiwa bulibuli? (Ubwandilo 49.22, 26) (Ennya sona ibokosi.)
14 Belenga Ubwandilo 49.22, 26. U Yakobo abaghiye ukuti akahobokagha sana nu Jozefu, yo ‘akasaliwa pakasi pa bakamu bache.’ U Yakobo akamwitizya u Jozefu ukuti ‘ulusamba ulwa ikwi ilya vipasi.’ U Yakobo weyo akaba likwi, po u Jozefu akaba ngati lusamba lwache. U Jozefu akaba mwana uwabwandilo uwa Lakelo umukolo yo u Yakobo akamughanagha sana. U Yakobo akanena ukuti u Jozefu akwiza ukupokela kabili ivinthu vyo u Lubeni umwana uwabwandilo uwa Leya akalondiwanga ukupokela. (Ubwa. 48.5, 6; 1 Syambu. 5.1, 2) Amazyu gho u Yakobo akanena, ghakakwanilisiwa pa kabalilo ko abizukulu babili aba Jozefu, u Efulayemu nu Manase, bakaba maluko ghabili agha Izilayeli sona aliwesi akaba ni chisu ichache ni chache.—Ubwa. 49.25; Yoswa 14.4.
15. Ka u Jozefu akabomba bulibuli ni vinthu ivisita ubugholosu?
15 U Yakobo akanena sona ukuti ‘abakusumba utulasilo pakubombezya ubuta batakaleka pakumuyivya [u Jozefu] ukumulasa nu kumufingila.’ (Ubwa. 49.23) Amazyu agha, ghakanenagha ivya bakulu bache bo bakapangisya ukuti u Jozefu akomane ni vinthu ivyinji ivisita ubugholosu. Loli u Jozefu atakabakalalila pamo ukumubenga u Yehova. Ngati mo u Yakobo akanenela ukuti: ‘Ubuta ubwa [Jozefu] bukabukilila ukuba pa malo ghache, sona inyobe zyache zikaba zyamaka ni zichevu.’ (Ubwa. 49.24) Pa kabalilo kosi ko akakomanagha ni njelo, u Jozefu akamusubilagha sana u Yehova sona akabahobokela abakulu bache nu kubomba nabo ivinthu umwachisa. (Ubwa. 47.11, 12) U Jozefu akitikizya ukuti inthamyo zyo akakomanagha nazyo zimwavwe ukuti abe munthu umwiza. (Sali. 105.17-19) Ivi vikapangisya ukuti u Yehova amubombezye imbombo muzila iyakulondiwa sana.
16. Nkhimba tungamweghelela bulibuli u Jozefu nanthi tukukomana ni njelo?
16 Ka tukumanyilako ichoni? Tutakitikizyange ukuti injelo zitupangisye ukuti tube kubutali nu Yehova pamo Abakilisitu abamwitu. Tukumbukilaghe ukuti, akabalilo kamo u Yehova akwitikizya ukuti ulwitiko lwitu lugheliwe umwakuti atumanyisye. (Hebe. 12.7) Ukutumanyisya muzila iyi, kungatwavwa ukuti tube ni nkhalo izya Chikilisitu ngati ichisa nu luhobokelo. (Hebe. 12.11) Nanthi tukujimba ngati mo akabombela u Jozefu, u Yehova akwiza pakutusaya.
U BENJAMINI
17. Ka amazyu gho bakamubuzya u Benjamini ghakakwanilisiwa bulibuli? (Ubwandilo 49.27) (Ennya sona ibokosi.)
17 Belenga Ubwandilo 49.27. U Yakobo akanenela zila ukuti uluko ulwa Benjamini, lukwiza ukuba basilikali abamaka nkani ngati yo mphumphi. (Balo. 20.15, 16; 1 Syambu. 12.2) Kukaba ‘kundabindabi’ kwa bumwene ubwa Izilayeli po muluko ulwa Benjamini mukafuma umwene uwabwandilo uwa Izilayeli u Sabuli. Akalangizya ukuti akaba mujimvu sana po akalwanga na Bafilisiti. (1 Samu. 9.15-17, 21) ‘Kuchamabwila,’ Umwene Umukolo u Esitele nu Modikayi yo akaba Likambala bo bakafuma mu luko ulwa Benjamini, bakabapoka Abaizilayeli pa kabalilo ko Abapelesiya bakalondagha ukubapyuta.—Este. 2.5-7; 8.3; 10.3.
18. Nkhimba tungabeghelela bulibuli aba Benjamini pakuba basubaliwa ku ndondomeko ya Yehova?
18 Ka tukumanyilako ichoni? Tutakukayikila ukuti Ababenjamini bakahoboka pakwennya ukuti ivinthu vyo bakabalaghizya vikukwanilisiwa, yumo pakasi pabo ati aba we mwene uwabwandilo uwa Izilayeli. U Yehova akati apeleka ubumwene kwa Devedi uwa luko ulwa Yuda, Ababenjamini bakakolelana nu kusintha uku. (2 Samu. 3.17-19) Imyaka yikati yendapo abamaluko aghanji bakati bamusambukila u Yuda, Ababenjamini bakaba basubaliwa ku luko ulwa Yuda na kwa mwene yo u Yehova akamusala. (1 Nyafya. 11.31, 32; 12.19, 21) Amasiku ghano, nuswe tukulondiwa ukuba basubaliwa pakubavwa abanthu bo u Yehova abasalite ukuti batangililaghe abanthu bache.—1 Tesa. 5.12.
19. Ka tukpindula bulibuli na mazyu aghabumalilo gho u Yakobo akanena?
19 Tukupindula sana na mazyu aghabumalilo gho u Yakobo akanena. Nanthi tukwennya mo amazyu gho akanena ghakakwanilisiwa, vikughomya ulwitiko lwitu ukuti tusubilaghe amabulaghuzi gho u Yehova anenite mu Mazgu ghache. Nanthi tukwennya sona ivisayo vyo abana ba Yakobo bakapokela, vikutwavwa ukwivwisya akiza mo tungabombela ukuti tumuhobosye u Yehova.
ULWIMBO 128 Kuzizipizga M’paka Umaliro
a Pa kabalilo ko akamusayagha u Lubeni, u Simiyoni, u Levi nu Yuda, u Yakobo akandilagha usongo nu kumalila kwa munandi, loli po akabasayagha abanji, akandilagha bulo aliwesi.