Biblia elobeli makambo oyo esalemaki mpenza
“Nalandelaki makambo nyonso malamumalamu uta ebandeli.”—LUKA 1:3.
NA NDENGE NINI BIBLIA EKESENI NA BABUKU MOSUSU? Masapo elobelaka masolo ya kokamwa, kasi etángaka te bamboka, badati mpe bankombo ya bato oyo masolo yango elobeli. Nzokande, na kati ya Biblia tokokuta ata makambo ya mikemike ya masolo mingi ya kala, oyo ezali kondimisa batángi ete maloba na yango “mobimba ezali ya solo.”—Nzembo 119:160.
NA NDAKISA: Biblia elobi ete “Nebukadenezare mokonzi ya Babilone . . . amemaki Yehoyakine [mokonzi ya Yuda] na mboka mopaya, na Babilone.” Na nsima, “Evile-merodake mokonzi ya Babilone, na mbula oyo akómaki mokonzi, atombolaki motó ya Yehoyakine mokonzi ya Yuda mpe abimisaki ye na ndako ya bolɔkɔ.” Lisusu, “bazalaki kopesa ye [Yehoyakine] ntango nyonso pɔsɔ oyo ezalaki kouta epai ya mokonzi, mokolo na mokolo, ndenge esengeli, mikolo nyonso ya bomoi na ye.”—2 Bakonzi 24:11, 15; 25:27-30.
BILOKO OYO BATO YA ARKEOLOJI BAMONI: Na kati ya biloko ya kala ya Babilone, bato ya arkeoloji bamonaki mikanda ya Leta ya ntango oyo Nebukadenezare II azalaki mokonzi. Mikanda yango etángi pɔsɔ to biloko oyo bazalaki kopesa basali mpe baombo oyo bazalaki na Babilone. Na kati ya bato yango, batángi mpe “Yaukin [Yehoyakine],” oyo azalaki “mokonzi ya mokili ya Yahud (Yuda),” mpe bato ya ndako na ye. Bongo Evile-merodake, mokonzi oyo ayangelaki nsima ya Nebukadenezare? Mbɛki moko oyo bakutaki pene na engumba Susa ezalaki na makomi oyo: “Ndako ya Amil-Marduk [Evile-merodake], mokonzi ya Babilone, mwana ya Nebukadenezare, mokonzi ya Babilone.”
OKANISI NINI? Ezali nde na buku mosantu mosusu oyo elobeli makambo ya solosolo mpe ya sikisiki oyo etali masolo ya kala? Omoni te ete Biblia ekeseni na babuku mosusu nyonso?
[Likanisi ya paragrafe na lokasa 5]
“Biblia elobeli badati mpe bisika na bosikisiki mpenza mpe ebongi kotyelama motema koleka oyo elobelami na mikanda mosusu nyonso ya kala.”—A SCIENTIFIC INVESTIGATION OF THE OLD TESTAMENT, YA ROBERT D. WILSON
[Elilingi na lokasa 5]
Mokanda ya Babilone oyo elobeli Yehoyakine mokonzi ya Yuda
[Eutelo ya bafɔtɔ]
© bpk, Berlin/Vorderasiatisches Museum, SMB/Olaf M. Tessmer/Art Resource, NY