Ny herin’ny fahamarinana eo amin’ny fanarenana olona ho amin’ny fiainana ara-dalàna indray
“Ny mpanamy trano iray, nafahana vao haingana, dia namaky trano 500 tao anatin’ny fito volana. Ny mpisavika iray navoaka efa-taona alohan’ny famaizana azy folo taona fara fahakeliny, dia nisavika an-keriny sy namono nahafaty vehivavy iray. Ny mpamono olona iray navoaka nefa mbola eo ambanin’ny fanaraha-maso dia niditra an-keriny tao amin’ny trano roa ary namono nahafaty olona telo.” — Reader’s Digest, Novambra 1990.
“Efa ho ny 63 isan-jaton’ireo voafonja nafahana avy tao amin’ny fonjam-panjakana ho an’ireo nahavita heloka tena bevava no voasambotra noho ny heloka bevava tao anatin’ireo telo taona, hoy ny voalazan’ny sampan-draharaha momba ny fitsarana tao anatin’ny boky iray navoaka mirakitra fandinihana amin’izao andro izao.” — The New York Times, 3 Aprily 1989.
“Ny fiheverana ny fonja ho toy ny toerana azo anarenana ny mpanao heloka bevava dia tsy marina fotsiny. Ny fonja dia fitambaran’ny ‘trano fametrahana entana’ sy ‘sekoly ho an’ny heloka bevava.’ ” — Toronto Sunday Star, 20 Martsa, 1988.
Ny mpiandraikitra ny tranomaizina ao Rikers Island, fonjan’i New York City, dia milaza hoe: “Tonga eto ny ankizy iray sivy ambin’ny folo taona, satria izy no mpiambina tamin’ny halatra iray. Rehefa miala avy eto izy, dia tsy ho mpiambina intsony. Amin’ny manaraka dia ho ilay tovolahy izay hitifitra izy.” — New York magazine, 23 Aprily 1990.
“Nanjary toy ny varavarana mihodinkodina kokoa ny vavahadin’ny fonja: efa ho ny androatokon’ireo voaheloka rehetra no voasambotra indray tao anatin’ny telo taona nanafahana azy ireo.” — Time magazine, 29 May 1989.
TSY misy vaovao amintsika io ambony io. Efa mpitranga matetika izany: Tsy fanarenana olona ho amin’ny fiainana ara-dalàna indray ny tranomaizina. Ny fahamarinana no afaka manao izany. Ohatra lehibe ny amin’izany i Ron Pryor.
Manomboka ny androny tsirairay amin’ny famakiana andinin-teny avy ao amin’ny Baiboly miaraka amin’ny fianakaviany i Ron. Mandry fehizay sy anjakan’ny fitiavana ny fanambadiany. Milamina sy madio ny trano. Mpianatra mahay ny zanak’izy ireo roa lahy — tsy mampiasa zava-mahadomelina, tsy misotro zavatra misy alkaola, tsy misy zava-manahirana. Mahavita tena izy ireo izao ary mandray anjara amin’ireo asa kristiana. I Ron sy ny vadiny, Arlynn, dia miasa mafy ao amin’ny fikambanan’izy ireo amin’ny fanaovana asa an-tsitrapo amin’ny maha-kristiana. Fiainana misy vidiny tokoa eo am-panompoana ny hafa.
Kanefa, tamin’ny 1970, dia tany am-ponja i Ron Pryor niandry fitsarana noho ny famonoana olona. Voalaza fa diso izy, meloka, ary nanomboka nigadra tao amin’ny fonjam-panjakana ho an’ireo nahavita heloka tena lehibe. Izany no fiafaran’ny asa naharitra nataon’ny tontakely izay nitondra azy niverimberina tany am-ponja. Kanefa aoka i Ron no hilaza ny tantarany.
“Ny ‘fanagadrana’ voalohany tadidiko dia fehikibo mifamatotra amin’ny vatana nampifandraisina tamin’ny anja-koditra fitarihana alika teo amin’ny fanahazan-damba. Fony aho telo na efa-taona, dia toa nanana faniriana lalina ny handehandeha aho tao anatiko tao. Lasa nirenireny aho, tsy hita, nosamborin’ny pôlisy ary dia niverina tao an-trano. Farany, dia nilaza tamiko ny reniko fa raha tsy mitsahatra amin’izany aho, dia hiantso mpitaiza zaza kamboty izy ary hasainy ho tonga haka ahy izy ireo ary hanagadra ahy. Nipetraka teo an-tokotany aho nitomany, niandry ny fahatongavan’izy ireo. Tsy tonga izy ireo. Ho solon’izany, dia nafatotry ny reniko teo amin’ny tady fanahazan-damba aho.
“Rehefa nihalehibe kokoa aho dia mazàna aho no nanan-java-nanahirana lehibe, ary herisetra no nanjary nasetriko ireo zava-nanahirana rehetra. Nahatsiaro ho very hevitra aho, kivy sy diso fanantenana, nailika. Tsy nahalala ny marina sy ny diso aho. Navelako ny fihetseham-poko, fa tsy ny feon’ny fieritreretako, ho mpitari-dàlana ahy. Tany an-tsekoly dia nifindra avy tao amin’ny kilasy iray ho ao amin’ny kilasy manaraka aho satria faly ireo mpampianatra afaka tamiko. Niala aho teo amin’ny taona faha-7 ary nandositra niala tao an-trano. Sendra naman-dratsy aho, ary araka ny fampitandreman’ny Soratra masina, izany dia nitarika ahy ho ao anatin’ny zava-nanahirana lalina tokoa. — 1 Korintiana 15:33.
“Tsy ela dia nisolo ny tady fanahazan-damba ireo sekoly fitaizana zaza maditra. Tsy nahova ahy izy ireo. Nitsoaka aho ary dia tratra indray. Rehefa nandositra avy tao amin’ny sekoly iray ao Virginia aho, dia nangalatra kamiao kely ary dia voasambotra. Niseho teo anatrehan’ny mpitsara iray atao hoe Jenkins noho ny fiampangana tamin’ny halatra fiarakodia aho ka teo vao fantatro fa kamiaon’i Jenkins mpitsara ilay nangalariko! Enina ambin’ny folo taona monja aho, kanefa dia nambara fa tsy azo anarina ary nandalo fitsarana toy ny olon-dehibe. Nogadraina nandritra ny roa taona aho.
“Taorian’ny nivoahako avy tany am-ponja ary teo amin’ny faha-20 taonako, dia nahazo môtô aho. Sondriana aho tamin’ny fahatsapana hery nomen’izany ahy, kanefa dia tsy ampy izany. Nilatsaka ho anisan’ny Pagans aho — andiana jiolahim-boto mpitaingina môtô izay niriorio nitady zava-nanahirana foana, nanana faniriana hitarika ady mandrakariva. Tamin’ny nilako azy indrindra izany.
“Tatỳ aoriana kely, dia lasa mpitondra kamiao aho ary nitatitra vokatra avy any Florida. Tsy narisika ny hiaraka tamin’ny Pagans intsony aho, kanefa tamin’ny fandalovako tao Virginia, tamin’io fotoana manokana io, tamin’ny 1969, dia nifanena tamin’ny sasany tamin’ireo Pagan sakaizako fahiny aho. Nanomboka nanao lanonana izahay — nisotro divay, nanaram-po tamin’ny zava-mahadomelina. Nanomboka ny fihetsika tsy voahevitra, nitombo izany, ary tamin’ny fifanjevoana nanaraka avy hatrany izay niharatsy noho ny toaka sy ny zavatra mahadomelina, dia nitifitra aho ary nahafaty lehilahy iray. Vokany fanampiny noho ny fikambanana tamin’ny ratsy! Taoriana kelin’izany, dia nanadina ahy ny mpanao famotorana roa, ary nanaiky aho fa namono olona. Tamin’ny 1970 izany.
“Tao am-ponja aho niandry fitsarana ary dia mbola mpikomy mpanakorontana ihany. Ohatra, indray maraina dia nandalo nitondra kafe ny mpigadra nanankinana andraikitra. Mazàna dia nanome fanampiny iray kaopy anao ry zareo avy eo. Tamin’io indray maraina io, dia notazoniko teo ambanin’ny kafitera ny kaopiko faharoa kanefa dia nilaza izy hoe “Tsy misy fanampiny.” Ny dikan’izany tamiko dia hoe nanapa-kevitra ny hanome izany ho an’olon-kafa izy. Noho izany dia nilaza aho hoe: ‘Noho ny tsy fahampian’ny kafenao androany maraina, e?’ Dia nilaza izy hoe: ‘Eny.’ ‘Averiko àry ny ahy.’ Natsipiko teny amin’ny tarehiny ilay izy. Niafara tany amin’ny fonjan’olon-tokana aho.
“Ary dia nandeha nihodinkodina tao amin’io efitrano kely mihiboka 2, 5m ny sakany ary 3m ny lavany, tsy misy varavarankely io aho. Vao voalohany teo amin’ny fiainako aho no tena nanomboka nieritreritra. Tonga nifamahofaho tao an-tsaiko ireo fanontaniana. ‘Nahoana ny fiainako no misafotofoto mandrakariva toy izao? Nahoana aho no mivoaka sy miditra foana ny fonja? Nahoana aho no ato amin’ity efitrano kely mihiboka ity? Nahoana aho no miaina? Nahoana? Nahoana? Nahoana?’ Nitohitohy ireo nahoana, kanefa tsy nisy valiny. Tamin’izay dia niteny anakampo aho hoe: ‘Izay no fara heriko. Tsy misy toerana haleha intsony. Raha tsy hoe — raha tsy hoe misy angaha Andriamanitra — Andriamanitra izay mahita ahy, mahalala fa misy aho, mahatakatra tsara ny fihevitro — Andriamanitra izay tena tsy fantatro velively! Raha misy ianao, Andriamanitra, raha tena mihevitra ny momba ahy ianao, raha misy na inona na inona azoko atao — dia lazao ahy fotsiny, na inona na inona!’
“Nisy Baiboly tao amin’ny nisy ahy. Nieritreritra aho: ‘Io no fiandohana.’ Nanomboka namaky aho. Tsy tsaroako hoe inona no novakiko. Tsaroako fotsiny fa namaky izany aho, tsy nisy zavatra azoko. Tao anatin’ny herinandro dia tafaverina tany amin’ny efitrano figadrana mitambatambatra aho. Nosokafana ny efitrano kely mihiboka iray, foana ny fandriana roa tao. Napetraky ry zareo tao aho, ary roa andro taoriana kelin’izay dia nametraka mpigadra iray hafa niaraka tamiko ry zareo. Namaky Baiboly aho tamin’izay fotoana izay, niezaka mafy tamin’izany. Nahita ahy teo am-pamakiana izy ary nanontany hoe: ‘Ho tianao ve ny hahatakatra tsara ny voalazan’ny Baiboly?’ ‘Eny!’ ‘Hanome anao boky izay hanampy anao aho.’ Nifandray tamina vavolombelon’i Jehovah iray izy — nisy fotoana niarahan’izy ireo nianatra taminy — ary tsy ela dia nanome ahy boky nitondra ny lohateny hoe Ny fahamarinana izay mitarika ho amin’ny fiainana mandrakizay izy. Izany dia tamin’ny Jolay 1970.
“Nanomboka namaky aho, ary dia novakiko hatramin’ny voalohany ka hatramin’ny farany ilay izy. Tsy nahatakatra ny zavatra rehetra aho, kanefa nisy dikany ilay izy. Nony tonga ny Vavolombelon’i Jehovah ary niara-nianatra tamiko, dia nanomboka nahazo valiny ireo fanontaniako rehetra fony aho mbola tao am-ponjan’olon-tokana. Vao voalohany teo amin’ny fiainako no nahazoako fahatakarana lalina sasany ny amin’ny hoe inona no marina ary inona no diso. Arakaraka ny nihinanako io sakafo ara-panahy io no nahatonga ahy hanakaiky kokoa ‘ireo izay manana ny saina efa zatra nampiasaina tsara ka mahay manavaka ny tsara sy ny ratsy’. (Hebreo 5:14). Taitra ny feon’ny fieritreretako, velona indray izy!
“Nitondra fiovana lehibe teo amin’ny toe-tsaiko io fahitana tampotampoka ny fahamarinana avy ao amin’ny Baiboly io. Novakiko tao anatin’ny 24 ora ilay boky. Tao anatin’ny indray mipy maso, dia nitsimbadika tanteraka sy fiainako. Nanapa-kevitra aho ny hampiseho ireo fahamarinana izay nianarako, tamin’ireo mpiara-nigadra tamiko. Nihevitra ny rehetra ho taitra momba izany sahala amiko aho. Tsy taitra izy ireo. Zava-nanahirana ho an’ireo mpiara-nigadra tamiko aho teo aloha; izao dia tena loharanom-pahasosorana lehibe kokoa aho—fahasosorana izay tsy nisy nihevitra fa nety hitranga! Kanefa rehefa tonga hatrany teny amin’ny toerana nisy ny tranomaizina ireo Vavolombelona mba hianatra miaraka amiko, dia nanjary malina kokoa aho teo amin’ny fitoriako.
“Nanao fiovana maro be aho ary tao anatin’ny roa volana dia nanjary mpigadra nanankinana andraikitra. Namela ahy hivoaka tany ivelany mihitsy aza ry zareo, zavatra izay tena nahazendana raha heverina amin’izay rehetra vitako taloha sy ny antony nahatonga ahy eto. Nisy vokany ireo fotopoto-pitsipika nianarako avy tao amin’ny Baiboly. Ireo ranon’ny fahamarinana avy ao amin’ny tenin’Andriamanitra dia nanao ny asa fanadiovany, toy ny nataony tamin’ny andron’ireo apostoly. Voalaza toy izao manaraka izao, ao amin’ny 1 Korintiana 6:9-11, (MN) ireo heriny eo amin’ny fanarenana olona ho amin’ny fiainana ara-dalàna indray:
“ ‘Moa tsy fantatrareo va fa ny olona tsy marina tsy mba handova ny fanjakan’Andriamanitra? Aza mety hofitahina ianareo. Na ireo mpijangajanga, na ireo mpanompo sampy, na ireo mpanitsakitsa-bady, na ireo lehilahy ampiasaina hahitana fahafinaretana tsy araka ny natiora, na ireo lehilahy mandry amin’ny lehilahy, na ireo mpangalatra, na ireo olona manana faniriana mihoa-pampana, na ireo mpimamo, na ireo mpanaratsy, na ireo mpanao an-keriny dia tsy mba handova ny fanjakan’Andriamanitra. Ary efa mba toy izany ihany ny sasany aminareo. Kanefa efa voasasa ianareo.’
“Niakatra fitsarana aho tamin’ny farany. Nanome 20 taona ahy izy ireo noho ny famonoana olona. Tamin’ny 1971, dia nalefa tany amin’ny fonja faran’izay tsara ambina aho. Tany ny fianarako Baiboly niaraka tamin’ireo Vavolombelona dia nitohy indray. Niova be ny fitondrantenako. Tsy ela, tao amin’io fonja vaovao io dia notendren-dry zareo ho mpigadra nanankinana andraikitra aho ary nanomboka nanome fahazoan-dalana hivoaka ahy ry zareo. Nandritra ny iray tamin’izany, dia nanontany ilay Vavolombelona izay nampiantrano ahy aho: ‘Inona no misakana ahy tsy hatao batisa?’ Nila hevitra tamin’ny kongregasiona teo an-toerana izy ary niverina ny valiny hoe: ‘Tsy misy na inona na inona.’ Tamin’ny 1973, tamin’ny takariva somambisamby, dia natao batisa tao amin’ny kamory fisotroan’ny omby rano aho tao amin’ny toeram-piompiana teo akaiky teo. Nivavaka aho fony aho niditra tao anaty rano, tahaka izay nataon’i Jesosy rehefa narobok’i Jaona mpanao batisa tao amin’ny onin’ny Jordana izy.
“Taorian’izay, dia haingana ny fandrosoako ara-panahy. Nandray anjara tamin’ny Sekolin’ny fanompoana teokratika tao amin’ny kongregasiona teo an-toerana aho — tsy nanatrika teo mihitsy aho, mazava ho azy. Nahazo fanendrena tamin’ny sekoly aho ary nanao ny lahateniko tao anatin’ny “cassette” ary dia nalefa tany amin’ny kongregasiona izy ireny. Ny mpanome torohevitra momba ny sekoly dia nandefa torohevitra mba hanampiana ahy hihatsara. Nanana ireo fivoriana isan-kerinandro izahay tao am-ponja ka noraisina tamim-pifaliana ireo mpigadra hafa.
“Nandritra izany fotoana rehetra izany dia nanampy andinin-teny maro be tamin’ny fahalalako momba ny Baiboly aho. Izy ireo dia tahaka ny tohatohabato nitarika ahy tsikelikely ho any ivelan’ny fisafotofotoana ara-pitondrantena izay nitoerako nandritra ny ankabeazan’ny androm-piainako, mandra-pankasitrako ny fiovan-toetra voalazan’ny apostoly Paoly ao amin’ny Kolosiana 3:9, 10 manao hoe: ‘Efa narianareo [Ario, MN] ny toetra taloha mbamin’ny asany; ary efa notafinareo [ary mitafia, MN] toetra vaovao, izay havaozina ho amin’ny fahalalana tsara [avy amin’ny fahalalana marina, MN] araka ny endrik’Izay nahary azy.’
“Tamin’ny 1978 dia nodinihina teo anatrehan’ny komity mpanapaka ny fanafahana misy fepetra ny mpigadra iray. Indroa aho no nolavina noho ny karazan-keloka bevava vitako. Tamin’io fotoana io ny komity mpanapaka dia naharay taratasy 300 teo ho eo avy tany amin’ireo Vavolombelona sy ireo hafa nitsangana ho vavolombelon’ny fiovana nataoko.
“Niaraka tamin’ny fanantenako ho afaka soa aman-tsara, dia nieritreritra momba ny hahafahako manambady aho. I Arlynn, mpitondratena manan-janaka roa, dia Vavolombelona izay nanoratra ho ahy fony aho tany am-ponja. Nitsidika ahy niaraka tamin’ireo zanany roa lahy izy. Raiki-pitia taminy aho ary izy tamiko. Nafahana aho tamin’ny 1 Febroary 1978. Nivady izahay ny 25 Febroary 1978. Amin’izao fotoana izao, 13 taona atỳ aoriana, dia mbola mivady soa aman-tsara izahay. Nanambady ny iray amin’ireo zanakay lahy ary marisika amin’ny maha-anisan’ny Vavolombelon’i Jehovah. Ny iray hafa miasa manontolo andro ao amin’ny foibe maneran-tanin’ny Vavolombelon’i Jehovah any Brooklyn, New york.
“Novaliana ireo vavaka nataoko. Feno fankasitrahana an’ireo rahalahy sy anabavy izay nanampy ahy tokoa aho. Ny fahasambarako rehetra dia azoko avy amin’ilay Andriamanitra finaritra, dia Jehovah. — 1 Timoty 1:11.
“Na dia izany aza dia mahatsiaro ho manenina mafy aho noho ireo fahotana taloha. Mieritreritra amim-pankahalana tanteraka ny fitondrantena ratsiko taloha aho. Imbetsaka aho no niangavy tamin’i Jehovah mba hamelany ny heloko, ary tsapako fa namela ahy izy. Manantena koa aho fa ho afaka hamela ahy ireo olona nasiako ratsy tamin’ny andro lasa. Ary tena manantena indrindra aho fa haverin’i Jehovah amin’ny fiainana ilay lehilahy novonoiko ary hanana fahafahana hiaina mandrakizay ao amin’ny tany paradisan’Andriamanitra izy. Hameno tanteraka ny fifaliako izany!”
Izay tsy azon’ny bara vy an’ny tranomaizina sy ny fonjan’olon-tokana natao, dia vitan’ny fahamarinana ao amin’ny Baiboly. Izy io dia nahatonga an’i Ron Pryor hahay hanary ny toetran’olo-meloka fahiny ary hitafy ny toetra kristiana vaovao. Nahoana? Satria “velona sy mahery ny tenin’Andriamanitra” anisan’izany ny hery eo amin’ny fanarenana olona ho amin’ny fiainana ara-dalàna indray. — Hebreo 4:12.
[Teny notsongaina, pejy 29]
Kamiaon’i Jenkins mpitsara, ilay nangalariko!
[Teny notsongaina, pejy 30]
Nisy Baiboly tao amin’ny fonjan’olon-tokana. Nanomboka namaky izany aho
[Teny notsongaina, pejy 30]
Nanome 20 taona ahy izy ireo noho ny famonoana olona
[Sary, pejy 31]
Ron Pryor sy ny vadiny, Arlynn, amin’izao fotoana izao