Manontany ny Tanora Hoe . . .
Mila Telefaonina Entin-tanana ve Aho?
“Matahotahotra be aho sady sorisorena, raha vao tsy mitondra telefaonina.”—Akiko.a
MIHAMALAZA izao ny telefaonina entin-tanana any amin’ny tany maro. Tena manampy izy ireny. Afaka miantso anao ny namanao sy ny ray aman-dreninao amin’ny fotoana rehetra sy amin’ny toerana rehetra, ary ianao koa afaka miantso azy ireo. Misy modely sasany azonao andefasana sy andraisana hafatra kely an-tsoratra, ka lazain’ny gazety Ny Fotoana (anglisy) any Londres, fa izany indray izao no “fomba vaovao ifampiresahan’ny tanora.” Misy mihitsy aza telefaonina sasany afaka mampifandray anao amin’ny Internet, ary azonao andraisana sy andefasana E-mail.
Na efa manana telefaonina ianao, na vao mieritreritra ny hanana, dia tokony hotadidinao fa misy lafy tsarany sy lafy ratsiny avokoa ny zavatra rehetra. Tena mety hahasoa ny telefaonina entin-tanana. Tokony hoeritreretinao koa anefa ny lafy ratsiny. Raha manapa-kevitra ny hividy mantsy ianao amin’izay, dia ho hainao ny mampiasa ilay izy amim-pahendrena, satria fantatrao izay mety ho voka-dratsiny.
‘Hevero izay ho lany’
Feno fahendrena ilay toro lalana nomen’i Jesosy hoe ilaina ny “mihevitra izay ho lany”, alohan’ny hanatanterahana tetik’asa lehibe iray. (Lioka 14:28) Mihatra amin’ny fampiasana telefaonina koa ve io toro lalana io? Tena izany mihitsy. Marina aloha fa mety ho mora ny hividiananao ilay telefaonina, na mety homena anao fotsiny ilay izy. Kanefa, “mety hidangana be tampoka ny vola aloa amin’ilay izy”, araka ny hitan’i Henna, 17 taona. Mety hisy foana koa fitaomana anao mba haharaka ireo zava-baovao amin’ny telefaonina sy hividy modely lafo kokoa. Hoy i Hiroshi, noho izany: “Miasa tapa-potoana aho, ary manangom-bola hividianana modely vaovao isan-taona.” Tanora maro koa no manao toa azy.b
Na dia manaiky handoa ny sarany isam-bolana aza ny ray aman-dreninao, dia mbola tokony hodinihinao ihany ny vola lany. Hoy ny mpiandraikitra mpitety faritra iray any Japon: “Misy reny sasany manao asa tapa-potoana hafa mihitsy mba handoavana ny telefaonin’ny zanany, kanefa mety ho tsy dia tena ilaina akory ilay izy.” Azo inoana fa tsy te hampitondra enta-mavesatra ny ray aman-dreninao toy izany ianao!
“Mandany andro”
Maro no mahalala ny antonony amin’ny voalohany, rehefa mitelefaonina. Be kokoa noho ny noeritreretiny anefa ny fotoana laniny amin’izany avy eo, ka tsy vitany ireo zava-dehibe kokoa. Nijanona ela teo amin’ny latabatra fisakafoana i Mika taloha, niaraka tamin’ny fianakaviany. “Samy mankany amin’ny efitranony avy miaraka amin’ny [telefaoniny] anefa izahay izao”, hoy izy, “raha vao vita ny sakafo.”
“Ny ampahatelon’ireo tanora eo anelanelan’ny 16 sy 20 taona no tia kokoa manoratra hafatra amin’ny telefaonina, mihoatra noho ny fandefasana hafatra an-tsoratra hafa rehetra”, hoy ny gazety Ilay Mpiambina (anglisy). Mety ho mora kokoa noho ny mitelefaonina ny vola aloa rehefa mandefa hafatra. Mandany fotoana kokoa anefa izy io. Niaiky i Mieko hoe: “Raha misy mandefa hafatra hoe: ‘Tafandria mandry’, dia mamaly koa aho hoe ‘tafandria mandry.’ Dia lasa amin’izay ny fifanoratana hafatra mandritra ny adiny iray. Resaka tsy misy dikany ilay izy.”
Maro no tena ho gaga raha mandinika ny fotoana laniny amin’ny telefaonina ao anatin’ny iray volana. Niaiky i Teija, tovovavy 19 taona, fa “ho an’ny olona maro, ny telefaonina entin-tanana dia mandany andro fa tsy mitsitsy fotoana akory.” Na dia misy antony tsara ilanao azy io aza, dia mila mihevitra ny fotoana laninao amin’izy io ianao.
Hoy i Marja, tovovavy kristianina iray: “Misy tanora mifandefa hafatra tsy misy dikany mandritra ireo fivoriambe kristianina. Betsaka mihitsy no manao izany!” Misy tanora kristianina manao izany koa eny amin’ny fanompoana. Mampirisika ny Kristianina ny Baiboly mba hanararaotra ny fotoana hanaovana zavatra ara-panahy. (Efesiana 5:16) Mampalahelo raha lanilany fotsiny amin’ny resaka an-telefaonina ny fotoana sarobidy toy izany!
Resaka afinafenina
Misy fandrika hafa iray koa resahin’i Marie: “Koa satria mivantana avy hatrany any amin’ilay olona ilay antso, fa tsy ao an-trano, dia mety tsy ho fantatry ny ray aman-dreny izay olona miresaka amin-janany, na tsy hitany akory aza hoe mitelefaonina izy.” Noho izany, dia misy ankizilahy sasany mampiasa ny telefaonina entin-tanana mba hiresahana mangingina amin’ny ankizivavy, na raha ankizivavy izy dia miresaka amin’ny ankizilahy. Tsy nitandrina intsony ny sasany rehefa nitelefaonina, ka nandika ny fitsipika mahazatra azy, tsy toy ny rehefa miresaka mivantana. Ahoana moa izany?
Hoy ny gazety iray any Londres: “Tsy misy afaka manara-maso ny tanora, rehefa mifandefa hafatra an-tsoratra izy.” Rehefa tsy hitanao na tsy henonao ilay olona iresahanao, dia misy vokany eo aminao izany. Hoy i Timo: “Mihevitra ny sasany fa malalaka tsara hilaza izay tiany izy, rehefa manoratra hafatra amin’ny telefaonina. Mety hisy hanoratra zavatra tsy ho sahiny nolazaina mihitsy raha niresaka nivantana tamin’ilay olona izy.”
Raha vao nampiasa telefaonina entin-tanana i Keiko, tovovavy kristianina 17 taona, dia maro tamin’ny namany no nomeny ny nomeraony. Tsy ela dia nifandefa hafatra isan’andro tamin’ny ankizilahy iray tao amin’ny fiangonany izy. Hoy i Keiko: “Tamin’ny voalohany izahay dia niresaka zavatra momba ny fiainana andavanandro fotsiny, fa avy eo lasa nifampitantara zava-manahirana. Nanjary nanana ny fiainanay manokana izahay, tamin’ny alalan’ny telefaoninay.”
Soa ihany fa nanampy azy ny ray aman-dreniny sy ny anti-panahy kristianina, dieny mbola tsy niharatsy ny tarehin-javatra. Miaiky izy izao hoe: “Talohan’ny nanomezana telefaonina ahy, dia efa nampitandrina tsara ahy ny ray aman-dreniko mba tsy hifanoratra amin’ny ankizilahy, kanefa mbola nanoratra ho azy isan’andro ihany aho. Tsy izany mihitsy ny fomba tokony hampiasana telefaonina.”c
Mampirisika antsika ny Baiboly hoe “manàna fieritreretana tsara.” (1 Petera 3:16) “Tsy tokony hisy zavatra hahamenatra anao”, hoy i Koichi, rehefa mampiasa telefaonina entin-tanana ianao, na dia misy mamaky aza ny hafatra alefanao, na misy mandre ny teninao. Tadidio foana fa tsy misy zavatra miafina amin’ilay Raintsika any an-danitra. Manazava ny Baiboly hoe: “Tsy misy zavatra ary na inona na inona izay tsy miseho eo anatrehany; fa ny zavatra rehetra dia mihanjahanja sy aharihary eo imason’Izay iafaran’ny ataontsika.” (Hebreo 4:13) Koa inona moa no antony hiarahana mangingina amin’ny olona iray?
Asio fetrany ny fampiasanao telefaonina
Raha mieritreritra ny hahazo telefaonina entin-tanana ianao, maninona aloha raha mandinika tsara hoe tena ilainao tokoa ve ilay izy sa tsia? Resaho amin’ny ray aman-dreninao izany. Misy mihevitra toa an’i Jenna, izay nilaza hoe: “Andraikitra be ny fananana telefaonina, ka mbola tsy zakan’ny tanora maro.”
Na dia manapa-kevitra ny hanana telefaonina aza ianao, dia tokony ho hentitra tsara rehefa mampiasa azy. Amin’ny fomba ahoana? Asio fetrany ny fampiasanao azy. Fero, ohatra, ny fotoana sy ny vola ho laninao amin’ilay telefaonina. Koa satria soratan’ny kompaniana telefaonina amin’ny an-tsipiriany ny fomba nampiasanao ilay telefaonina, dia tokony hodinihinao miaraka amin’ny ray aman-dreninao ny vola lany amin’izany tsindraindray. Misy mahita fa tsara kokoa ny mampiasa telefaonina efa voaloa vola mialoha, mba hamerana ny fampiasana azy.
Diniho tsara koa ny fotoana sy ny fomba hamalianao antso na hafatra an-telefaonina. Manaova fitsipika mety aminao manokana. Manazava i Shinji hoe: “Indray mandeha isan’andro ihany aho no mamaky ireo hafatra, ary tsy mamaly aho raha tsy tena zava-dehibe ilay izy. Vokatr’izany dia tsy nandefa hafatra tsy nisy dikany intsony ny namako tatỳ aoriana. Tsy maintsy hiantso ahy ihany izy tsinona, raha tena misy zavatra maika.” Fidio koa izay olona hiresahanao. Eritrereto tsara ny olona tokony homena ny nomeraonao. Ampiharo hatrany ilay toro lalana momba ny fifidianana namana tsara.—1 Korintiana 15:33.
Milaza ny Baiboly hoe: “Ny zavatra rehetra samy manana ny fotoany avy, . . . ao ny andro anginana, ary ao ny andro itenenana.” (Mpitoriteny 3:1, 7) Mazava àry fa “misy andro anginana” koa ho an’ny telefaonina entin-tanana. Fotoana natokana hanompoana an’Andriamanitra ny fivoriana sy ny fanompoana kristianina, fa tsy natao hampiasana telefaonina. Matetika ireo mpiandraikitra hotely na sinema no mandrara ny olona mankao aminy tsy hampiasa telefaonina. Manaja azy ireny isika, ary manaraka ny teniny. Tsy ho latsaka noho izany koa ny fanajana mendrika ilay Tompon’izao rehetra izao!
Maro no manapika ny telefaonina na tsy manisy feo azy ireny, rehefa zava-dehibe ny asa ataony, raha tsy hoe miandry antso tena maika angaha izy. Misy mampirina ny telefaoniny any amin’ny toerana lavitra. Raha ny marina koa, toa afaka miandry ihany ny ankamaroan’ny antso, sa tsy izany?
Raha manapa-kevitra ny hanana telefaonina entin-tanana àry ianao, dia aza avela hibaiko anao ilay izy, fa ianao no tokony hibaiko azy. Mazava fa mila mitandrina ianao, ary tsy tokony hisongona ireo zava-dehibe kokoa ny fampiasanao ny telefaoninao. Mampirisika antsika ny Baiboly hoe: “Tandremo tsara izay fandehanareo, mba . . . hitondranareo tena . . . tahaka ny hendry.” (Efesiana 5:15) Raha manapa-kevitra ny hanana telefaonina entin-tanana àry ianao, dia tokony handanjalanja tsara, ka haneho fahendrena rehefa mampiasa ilay izy.
[Fanamarihana ambany pejy]
a Nosoloana ny anarana sasany.
b Mba hahitana fanazavana momba ny asa aorian’ny ora fianarana, dia jereo ilay lahatsoratra hoe: “Manontany ny Tanora Hoe. . . Inona no Maha-ratsy ny Fitadiavam-bola?”, ao amin’ny Mifohaza! 8 Oktobra 1997.
c Mety ho toy ny efa mampiaraka ihany ny ankizilahy sy ankizivavy mifandray an-telefaonina foana. Jereo ilay lahatsoratra hoe: “Les jeunes s’interrogent. . . Qu’y a-t-il de mal à se parler?” ao amin’ny Réveillez-vous! 22 Aogositra 1992.
[Sary, pejy 18]
Mampiaraka mangingina amin’ny alalan’ny telefaonina ny tanora sasany