Na Meea e Khopo e Tsoile Letšolo?
“Lefatše le tšerehane, ho joalokaha eka boloi bo le koetse kelello.”—Mongoli oa Lefora Jean-Claude Souléry.
‘Boikutlo boo motho a nang le bona ba hore ha a na thuso bo mo fa maikutlo a hore ho na le bokhopo bo sebetsang ka matla.’—Rahistori Josef Barton.
MASETLA-PELO a tlhaselo e entsoeng ke likhukhuni ka la 11 September, 2001, a ile a etsa hore ba bangata ba nahane ka botebo. Michael Prowse o ile a ngola ho Financial Times ea Engelane a re: “Ha ho phoofolo e neng e ka etsa lintho ka bobatana bo joalo.” Mohlophisi oa New York Times o ile a bolela hore ntle ho litokisetso tse neng li hlokahala hore ho hlaseloe, “ntho e ’ngoe ea bohlokoa eo ho hlokahalang hore e nahaneloe ke botebo ba lehloeo leo bahlaseli ba neng ba e-na le lona hore ba tle ba hlasele. Ke lehloeo le fetang mekhoa e tloaelehileng e sebelisoang ntoeng, le se nang meeli, le se nang taba le tumellano.”
Batho ba litumelo tse sa tšoaneng ba ile ba nahana hore ho ka etsahala hore ebe matla a bokhopo a tsoile letšolo. Rakhoebo oa Sarajevo ea boneng masetla-pelo a lehloeo la merabe Bosnia o ile a re: “Selemo ka mor’a ntoa ea Bosnia, ke lumela hore Satane ke eena ea li hulang pele. Hona ke bohlanya bo feletseng.”
Ha rahistori Jean Delumeau a botsoa hore na o lumela hore Diabolose o teng, o ile a araba a re: “Ha ho kamoo nka latolang matla a bokhopo ha ke bona se etsahalang le se ’nileng sa etsahala haesale ke hlaha: Ho bile le ntoa ea bobeli ea lefatše eo ho eona ho shoeleng batho ba fetang limilione tse 40; ho bile le mahlomola a Auschwitz le likampo tsa lefu; ho bile le lipolao tse sehlōhō tsa Cambodia; ho bile le puso ea khatello ea Ceauşescu eo ho eona ho ileng ha tšolloa mali; ho ’nile ha sebelisoa tlhokofatso e le mokhoa oa puso libakeng tse ngata lefatšeng lohle. Masetla-pelo ana ha a fele. . . . Kahoo ke lumela hore re na le mabaka a utloahalang ha re re liketso tse joalo ke tsa ‘bodiabolose,’ eseng hore li susumetsoa ke Diabolose ea nang le manaka le maoto a nang le likhōla tse arohaneng empa hore li susumetsoa ke Diabolose ea tšoantšetsang tšusumetso le matla a bokhopo bo teng lefatšeng.”
Batho ba bangata, joaloka Jean Delumeau, ba nka hore masetla-pelo a etsahalang hona joale, ho qala ka a lelapa ho ea ho a machaba ke a “bodiabolose.” Empa see se bolela’ng? Na ho ka thoe masetla-pelo ao a bakoa ke matla a sa bonahaleng a bokhopo, kapa ho na le batho ba khopo ba susumelletsang batho ho etsa lintho tse mpe le ho feta tseo ka tloaelo li etsoang ke batho? Na matla ao a bokhopo a hlohlelletsoa ke moeta-pele oa bokhopo, e leng Satane Diabolose?
[Tlhaloso ea Moo Setšoantšo se Nkiloeng Teng e leqepheng la 3]
Children: U.S. Coast Guard photo