A ‵Tou Tama‵liki —Ne Meaalofa Tāua
“A tama‵liki ne meaalofa mai te Aliki; ko te tinā fakamanuiaga tonu eiloa tenā.”—SALAMO 127:3.
1. Ne fanau mai pefea te pepe muamua eiloa?
KE MAFAUFAU ki te vavega sē fuafuagina ne fai ne Ieova i te auala ne faite ei ne ia a te tagata mo te fafine muamua. Ne fai foki a tusaga o te tamana ko Atamu mo te mātua ko Eva, i te fakamāfuaga o te sela telā ne tupu aka i te moegatama o Eva ke maua mai i ei se tino fou—ko te pepe muamua eiloa tenā. (Kenese 4:1) Ke oko mai ki aso nei, koi ofo eiloa a tino i te auala e kamata ei o tupu aka te pepe mo tena fanaumaiga kae e fai mai a tino e tokouke me se vavega tonu eiloa te mea tenā.
2. Kaia e fai mai ei koe me i mea kolā e ‵tupu i loto i te moegatama o se fafine faitama se vavega eiloa?
2 I loto i se 270 o aso, e tupu aka ei te sela e tasi telā ne māfua mai i te fesokotakiga a te tamana mo te mātua, ke fai mo fai se pepe telā e faite ki te fia tiliona o sela. E maua i te sela e tasi tenā, a fakatonuga e manakogina ke toe faite mai i ei a nisi sela kese‵kese e 200. Mai te tau‵tali atu ki fakatonuga konā, kolā e se mafai o malamalama i ei a tino, e ‵tupu aka a sela fakaofoofogia konā i se fakasologa mautinoa ke maua mai i ei se tino ola fou!
3. Kaia e lotoma‵lie ei a tino ‵poto me e ‵tau eiloa o fai atu i te Atua ko te māfuaga o se pepe fou?
3 Ko oi te tino e mafaufau koe me ne faite ne ia te pepe? Ko te Tino eiloa telā ne fakamāfua ne ia te ola i te taimi muamua. E fai mai te faisalamo: “Ke manatua faeloa ne koutou i te Aliki ko te Atua. Ne faite ne ia tatou.” (Salamo 100:3) Mātua, e iloa ‵lei ne koutou me ne seki māfua mai a te pepe fou tenā ona ko te lasi o te poto mo te fai mea mafai o koulua. Ko te Atua fua telā e seai sena nafa e uiga ki te lasi o tena poto ko te pogai o te māfuaga fakavavega o se tino fou penā. Ko oti ne avatu ne tino ‵poto i te fia afe o tausaga a tavaega ki te Māfuaga Sili o te pepe i loto i te moegatama o tena mātua. E mata, e penā foki koe?—Salamo 139:13-16.
4. Se a te vāivāiga o te tino telā e se maua lele eiloa ne Ieova?
4 Kae e mata, a Ieova, se Atua telā e seai ne ana lagonaga kae ne fakatoka fua ne ia se auala fakaofoofogia ke mafai ei ne tāgata mo fāfine o fai ne olotou tama‵liki? E seai ne lagonaga a‵lofa o nisi tino, kae e se penā eiloa a Ieova. (Salamo 78:38-40) E fai mai te Tusi Tapu i te Salamo 127:3: “A tama‵liki ne meaalofa mai te Aliki; ko te tinā fakamanuiaga tonu eiloa tenā.” Ke na mafau‵fau nei tatou ki te meaalofa tenā mo te mea e fakamaoni mai i ei.
Se Meaalofa mo se Taui
5. Kaia e fai ei a tama‵liki e pelā me ne meaalofa?
5 E ga‵lue malosi sāle a mātua ke mafai o togi atu ne olotou kope ki olotou tama‵liki. E mafai o aofia i mea konā a tupe, laukele mo fale io me se kope tāua. Faitalia me se a te kope tenā, a te mea tenā se fakamaoniga eiloa o te alofa o te mātua. E fai mai te Tusi Tapu me ne tuku atu ne te Atua ki mātua a tama‵liki e pelā me ne meaalofa. Ne meaalofa eiloa e avatu ne ia ona ko tena alofa. Kafai koe se mātua, e mata, e mafai o fai mai koe me e fakaasi atu i au faifaiga e fai ki au tama‵liki me e matea ne koe i a latou ne meaalofa kolā ne tuku atu ne te Māfuaga o te lagi mo te lalolagi ki a koe?
6. Se a te fuafuaga a te Atua ke mafai o fai ne tino olotou tama‵liki?
6 A te pogai ne tuku mai ei ne Ieova a te meaalofa tenei, ko te mea ke faka‵fonu te lalolagi ki tino mai te gafa o Atamu mo Eva. (Kenese 1:27, 28; Isaia 45:18) Ne seki faite ne Ieova a tino taki tokotasi, e pelā mo te faitega ne ia te fia miliona o agelu. (Salamo 104:4; Fakaasiga 4:11) I lō te fai penā, ne filifili ne te Atua ke faite ne ia a tino ke mafai o fa‵nau ne latou a tama‵liki kolā e mafai o afu ki olotou mātua i nisi feitu. Ma‵faga o tauliaga gali tenā ki te mātua mo te tamana ke fanau ne laua kae puti ake mo te atafai a te pepe fou tenā! Mātua, e mata, e fakafetai atu koulua ki a Ieova mō tena fakatokaga ke fia‵fia koutou ki te meaalofa tafasili i te gali tenei?
Ke Tauloto Mai te Fakaakoakoga a Iesu
7. E ‵kese mo mea e fai ne nisi mātua, ne fakaasi mai pefea ne Iesu tena fiafia mo tena alofa atafai ki “tama a tāgata”?
7 E fakafanoanoa me e se ko mātua katoa e ‵kilo atu ki olotou tama‵liki e pelā me ne meaalofa. E se fakaasi atu ne mātua e tokouke a te alofa atafai ki olotou tama‵liki. E se fakaasi atu ne mātua penā a te kilokiloga a Ieova mo tena Tama. (Salamo 27:10; Isaia 49:15) E ‵kese mo mātua konei, ke mafaufau ki faifaiga a Iesu ki tamā tama‵liki. A koi tuai o vau a Iesu ki te lalolagi—i te taimi koi fai ei a ia e pelā me se tino faka-te-agaga malosi ‵ki i te lagi—e fai mai te Tusi Tapu me ne “fiafia malosi a ia ki tama a tāgata.” (Faataoto 8:31, Rotherham) Ne lasi ‵ki eiloa tena alofa ki tino, ne lotomalie ei a ia ke tuku atu tena ola e pelā me se togiola ko te mea ke maua ne tatou a te ola se-gata-mai.—Mataio 20:28; Ioane 10:18.
8. Ne tuku mai pefea ne Iesu se fakaakoakoga ‵lei mō mātua?
8 I te taimi ne nofo ei i te lalolagi, ne tuku mai ne Iesu se fakaakoakoga gali mō mātua. Ke mafaufau ki te mea ne fai ne ia. Ne fakaavanoa ne ia ana taimi mō tama‵liki, faitalia tena fakalavelave mo te faigata ki a ia. Ne maimoa a ia ki a latou e ta‵fao i te maketi kae ne fakaaogā ne ia a nisi uiga o latou i ana akoakoga. (Mataio 11:16, 17) I tena toe malaga ki Ielusalema, ne iloa ne Iesu me ka logo‵mae kae ka tamate foki a ia i ei. Tela la, i te taimi ne avatu i ei ne tino olotou tama‵liki ki a ia, ne taumafai a soko o Iesu o taofi aka latou kāti ko te mea ke sē sōna fakafi‵ta atu latou ki a Iesu. Kae ne faka‵tonu aka ne Iesu te kilokiloga o ana soko. I te fakaasiatuga o tena “fiafia malosi” ki tamā tama‵liki, fai atu ei a ia: “Tuku tama‵liki ke o‵mai ki a au! Sa taofigina latou.”—Maleko 10:13, 14.
9. Kaia e tāua atu ei a ‵tou mea e fai i lō ‵tou pati?
9 E uke a mea e tauloto ne tatou mai te fakaakoakoga a Iesu. Kafai e o‵mai a tamā tama‵liki ki a tatou, e ‵saga atu pefea tatou ki a latou—faitalia me fakalavelave tatou? E mata, e pelā mo Iesu? A te mea telā e ma‵nako ki ei a tama‵liki, maise eiloa mai olotou mātua, ko te mea foki eiloa telā ne fia tuku atu ne Iesu ki a latou—ko tena taimi mo tena saga tonu atu ki a latou. E tonu, e tāua ‵ki eiloa a vaegā pati penei “E alofa malosi au ki a koe.” Kae e sili atu te aogā o au faiga i lō au pati. E lavea atu te fakamaoniga o tou alofa e se mai i au pati fua e fai kae e silia atu mai i au mea e fai. E lavea atu te mea tenā i ou taimi, tou saga tonu atu, mo tau tausiga atafai ki au tama‵liki. Kae ko te faiga o mea katoa konā, kāti ka sē maua mai i ei a mea kolā e fakamoemoe koe ki ei, i se taimi vave. E manakogina te loto kufaki. E maua ne tatou te loto kufaki mai te fakaakoako atu ki faifaiga a Iesu ki ana soko.
Te Loto Kufaki o Iesu mo Tena Alofa Atafai
10. Ne akoako atu pefea ne Iesu ana soko e uiga ki te loto maulalo, kae e mata, ne iku manuia a te faiga tenā i te taimi muamua?
10 Ne iloa ‵lei ne Iesu a te kinauga telā e fai faeloa i vā o ana soko me ko oi e maluga atu i a latou. I te aso e tasi, i te lotou okoatuga ki Kapanaumi mo ana soko, ne fesili atu a ia ki a latou: “ ‘Se a te mea ne fakakinau ei koutou i te auala? Kae ne se fia tali ki a Iesu, i te mea ne fakatau finau eiloa latou i a latou, me ko oi e pito sili i a latou.’ ” I lō te kote ne ia latou, ne fai atu ne Iesu se akoakoga tāua mo te loto kufaki e uiga ki te loto maulalo. (Maleko 9:33-37) E mata, ne maua mai i ei ne ikuga ‵lei? E se i te taimi eiloa tenā. I se ono masina mai tua ifo i ei, ne fai atu a Iakopo mo Ioane ki te lā mātua ke fakamolemole atu ki a Iesu ke faka‵nofo aka laua i ona feitu tāua i te Malo. Ne toe fakatonutonu aka foki i ei ne Iesu a lā manatu sē ‵tonu konā.—Mataio 20:20-28.
11. (a) Se a te tuu masani telā ne seki fai ne apositolo o Iesu i te lotou okoatuga ki te potu tafa ki luga fakatasi mo Iesu? (e) Ne a mea ne fai ne Iesu, kae e mata, ne manuia ana taumafaiga i te taimi tenā?
11 Ne seki leva kae oko ki te Paseka i te 33 T.A., kae ne maopoopo fakatasi i ei a Iesu mo ana apositolo o fakamanatu te aso tenā. I te lotou okoatuga ki te potu tafa ki luga, e seai eiloa se tino mai i apositolo e toko 12 ne gasuesue muamua o ‵fulu ne ia a vae o nisi tino, e ‵tusa mo te tuu masani—se galuega sē taulia telā e fai sāle ne se tavini io me se fafine i te fale. (1 Samuelu 25:41; 1 Timoteo 5:10) Kāti ne fakafanoanoa atu eiloa te mea tenā ki a Iesu ke lavea atu me koi tumau eiloa ana soko i te ‵sala atu ki tulaga ma‵luga! Tela la, ne ‵fulu ei ne Iesu olotou vae kae fakamolemole atu ki a latou ke tau‵tali ki tena fakaakoakoga i te tavini atu mō nisi tino. (Ioane 13: 4-17) E mata, ne fai latou penā? E fai mai te Tusi Tapu, me i te fakaafiafi po o te aso eiloa tenā, “ne fakataufinau foki latou me ko oi te tino o latou e sili.”—Luka 22:24.
12. E mafai pefea o fakaakoako atu a mātua ki a Iesu i te akoakoga o olotou tama‵liki?
12 Kafai e se fia ‵saga atu au tama‵liki ki au pati fakatonutonu, e mata, e iloa ne koutou e mātua, a lagonaga ne oko atu ki a Iesu? Ke masaua la me ne seki ‵fiu a Iesu i ana apositolo, faitalia me ne seki gasue‵sue fakavave latou o faka‵tonu aka olotou vāivāiga. Kae ne fua mai eiloa a tena loto kufaki. (1 Ioane 3:14, 18) Mātua, e ‵tau o fakaakoako koutou ki te alofa mo te kufaki o Iesu, kae ke sē ‵fiu lele eiloa koutou i otou taumafaiga ke akoako kae fakamasani otou tama‵liki.
13. Kaia e se ‵tau ei o fakasēaogā ne te mātua mo te kaitaua se fesili telā e fai atu ne tena tamaliki?
13 E manakogina ke matea ne tama‵liki me e a‵lofa kae e amanaia foki olotou mātua ki a latou. Ne fia iloa ne Iesu a mafaufauga o ana soko, telā, ne fakalogologo faka‵lei ei a ia ki a latou māfai e isi ne olotou fesili. Ne fesili atu a ia e uiga ki te lotou kilokiloga ki nisi mea. (Mataio 17:25-27) E tonu, e aofia i akoakoga ‵lei a te fakalogologo faka‵lei mo te amanaia tonu. E ‵tau mo te mātua o kalo keatea mai te faifaiga masani ko te ‵tuliga keatea o te tamaliki io me kote atu mo te kaitaua ki te tamaliki telā e fia iloa ne ia se mea, penei: “Fano keatea! E se lavea ne koe i a au e fakalavelave?” Kafai e fakalavelave malosi eiloa te mātua, e ‵tau o faipati faka‵lei atu ki te tamaliki me ka sautala fakamuli laua ki te mea telā e fia iloa ne ia. Kae e ‵tau eiloa o fakataunu ne te mātua a te mea tenā. Mai te faiga penā, ka iloa ei ne te tamaliki me e amanaia tonu eiloa a tena mātua ki a ia, kae ka faigofie foki o talitonu a ia ki tena mātua.
14. Ne a mea e mafai o tauloto ne mātua mai i a Iesu e uiga ki te fakaasiatuga o te alofa ki olotou tama‵liki?
14 E mata, e mafai ne mātua o fakaasi atu te lotou a‵lofa mai te ‵sai atu ki olotou tama‵liki? Tenei eiloa te suā mea e mafai ei ne mātua o fakaakoako ki a Iesu. E fai mai te Tusi Tapu me “ne kopi ne ia a tama‵liki, kae puke atu ona lima ki a latou takitokotasi o fakamanuia atu latou.” (Maleko 10:16) Se a tau faka‵tau, ne ‵saga atu pefea a tama‵liki ki ei? E mautinoa eiloa me ne fia‵fia latou, kae ne fia olo atu latou ki a Iesu! Kafai e isi se alofa tonu i te vā o koutou mātua mo otou tama‵liki, ka faigofie eiloa o ‵saga atu latou ki otou taumafaiga o fakatonutonu kae akoako atu latou.
E Pefea te Uke o Taimi
15, 16. Se a te manatu telā ko lauiloa nei e uiga ki te putiakaga o tama‵liki, kae se a te mea e ‵lago atu ki ei?
15 E fakalotolotolua a nisi tino, me e mata, e ‵tau eiloa o fakaavanoa ne mātua a taimi e uke mō olotou tama‵liki kae ke fakaasi atu foki te alofa mai te ‵saga atu ki a latou. A te manatu e tasi telā ko oti ne fakamalosi aka i te putiakaga o tama‵liki e fakaigoa ki taimi aogā. E fai mai a tino kolā e ‵lago atu ki te manatu tenei, me e se manakogina ne tama‵liki a taimi e uke mo olotou mātua seiloga ke aogā kae ke palani faka‵lei a nāi taimi kolā e fakaavanoa mō latou. E mata, e ‵lei te manatu tenā mō te putiakaga o tama‵liki?
16 E fai mai se tino tusitala telā ko oti ne sau‵tala mo tama‵liki e tokouke me i te mea telā e “ma‵nako malosi ki ei a tama‵liki mai olotou mātua ko taimi e uke atu,” fakatasi mo te “‵saga tonu atu ki a latou e aunoa mo te ‵lave i nisi mea.” E fai mai foki se polofesa: “A te tugāpati ko [taimi aogā] ne māfua mai eiloa i lagonaga sē ‵lei o mātua e uiga ki te sē lava o olotou taimi mō olotou tama‵liki. Ko fai ne tino a fakamasakoga ke sē fakaavanoa a taimi e uke mō olotou tama‵liki.” E pefea te uke o taimi e ‵tau o fakaavanoa ne mātua mō olotou tama‵liki?
17. Ne a mea e ma‵nako a tama‵liki ki ei mai i olotou mātua?
17 E se fakaasi mai te mea tenā i te Tusi Tapu. Kae ne fakamalosi atu ki mātua Isalaelu ke akoako olotou tama‵liki i taimi e ‵nofo atu latou i te fale, e sa‵sale i te auala, e ma‵nava io me i taimi e ala ei latou. (Teutelonome 6:7) E manino ‵lei tena uiga me e manakogina ke ‵milo fakatasi a mātua mo tama‵liki kae akoako atu faeloa latou i aso takitasi.
18. Ne fakaaogā pefea ne Iesu a avanoaga ke akoako atu ana soko, kae ne a mea e mafai o tauloto ne mātua mai i ei?
18 Ne manuia eiloa a akoakoga a Iesu ki ana soko i taimi e ‵kai fakatasi ei latou, i taimi e faima‵laga io me malō‵lō ei. Ne fakaaogā ne ia so se avanoaga ke akoako atu latou. (Maleko 6:31, 32; Luka 8:1; 22:14) E penā foki a mātua Kelisiano, e ‵tau o matapula‵pula ke fakaaogā ne latou so se avanoaga ke fakatumau te lotou fesokotakiga mo olotou tama‵liki kae akoako atu latou i auala o Ieova.
Mea e ‵Tau o Akoako Atu mo te Auala ke Fai Penā
19. (a) Ne a mea e manakogina i tafa o te ‵nofo fakatasi mo tama‵liki? (e) Se a te mea e ‵tau o akoako muamua atu ne mātua ki olotou tama‵liki?
19 E se manakogina fua a te ‵nofo fakatasi mo te akoako atu o tama‵liki ke manuia ei te lotou putiakaga. E tāua ‵ki foki a mea kolā e akoako atu ki a latou. Ke onoono ki te mea telā e faka‵mafa mai i te Tusi Tapu e uiga ki ei. “A fakatonuga konei [e] avatu ne au ki a koutou i te aso nei,” ke “akoako atu . . . ki otou tama‵liki.” Ne a la “fakatonuga” e ‵tau o akoako atu ki tama‵liki? E mautinoa eiloa me ko fakatonuga kolā ne fatoā oti ne laulau mai: “Alofa ki a Ieova te otou Atua mo otou loto kātoa, mo otou agaga kātoa, mo otou malosi kātoa.” (Teutelonome 6:5-7 Tusi Paia, Samoa) Ne fai mai Iesu me tenei eiloa te ‵toe tulafono tāua i tulafono katoa a te Atua. (Maleko 12:28-30) E ‵tau mo mātua o akoako muamua atu ki olotou tama‵liki a mea e uiga ki a Ieova, kae fakamatala atu foki te pogai e ‵tau ei o a‵lofa kae tavini atu tatou ki a ia mo ‵tou foitino mo ‵tou agaga kātoa.
20. Ne a mea ne fakatonu atu ne te Atua ke akoako atu ne mātua ki olotou tama‵liki i aso mua?
20 Kae ko “fakatonuga” konei, kolā ne fakamalosi atu ki mātua ke akoako atu ki olotou tama‵liki e se aofia fua i ei te alofa ki te Atua mo te loto kātoa. E lavea ne koe me i te mataupu mai mua atu o te mataupu tenei i te Teutelonome, ne toe fai atu ne Mose a tulafono kolā ne tusi ne te Atua ki luga i papa fatu—ko Tulafono e Sefulu. E aofia i tulafono konei a fakatonuga ke sē pati loi, ke sē kaisoa, ke sē tatino kae ke sē mulilua. (Teutelonome 5:11-22) Tela la, ne malamalama a mātua i aso mua i te tāua o te akoako atu o mea tau amioga ki olotou tama‵liki. E ‵tau foki mo mātua Kelisiano i aso nei o akoako atu a mea konā ki olotou tama‵liki māfai e ma‵nako latou ke maua ne olotou tama‵liki se olaga fiafia kae tokagamalie i aso mai mua.
21. Se a te uiga o te fakatonuga ke ‘faka‵goto’ te muna a te Atua ki tama‵liki?
21 Ke onoono me ne fakaasi atu ki mātua a te auala e akoako atu ei a “fakatonuga” io me ko tulafono konā: “Akoako atu io me faka‵goto ifo a tulafono konā ki otou tama‵liki.” A te uiga o te pati ‘faka‵goto’ ko te “akoako atu ke ‵mau ki loto mai te fakafoki‵foki atu o mea konā mo te polopoloki atu: ke fakamalosi atu ei ke ‵mautakitaki i te mafaufau.” Tela la, e fai atu eiloa a te Atua ki mātua i konei ke fakatoka faka‵lei se polokalame o akoakoga mai te Tusi Tapu telā e faka‵mautakitaki aka ei a mea faka-te-agaga ki mafaufau o olotou tama‵liki.
22. Ne a mea ne fakatonu atu ki mātua Isalaelu ke fai, kae se a tena uiga?
22 E ‵tau o gasue‵sue muamua a mātua o fai se polokalame penā. E fai mai te Tusi Tapu: “Tusi a tulafono konā ki ne pepa kae ‵sai ki otou lima io me ki otou lae, ko te mea ke masaua faeloa ne koutou. Ke tusi foki ne koutou i pou o mataloa o otou fale, pelā foki i mataloa o otou fa‵kai.” (Teutelonome 6:8, 9) E se fakauiga i ei me e ‵tau eiloa o tusi ne mātua a tulafono a te Atua i pou o mataloa mo mataloa mo ‵pui o olotou fale, ‵sai atu se ‵kopi ki lima o olotou tama‵liki kae faka‵piki se ‵kopi i olotou lae. I lō te fai penā, a te manatu tāua i konei ko te fakamasaua atu faeloa ne mātua ki olotou tama‵liki a akoakoga a te Atua. E ‵tau o akoako atu faeloa olotou tama‵liki e pelā eiloa me e ‵moe a akoakoga a te Atua i mua o tama‵liki i taimi katoa.
23. Ne a mea ka sau‵tala ki ei i te mataupu o te suā vaiaso?
23 Ne a nisi mea kolā e tāua malosi atu ke akoako ne mātua ki olotou tama‵liki? Kaia e tāua ei i aso nei ke akoako kae puti aka a tama‵liki ke iloa ne latou o puipui a latou eiloa? Ne a fesoasoani e maua nei ne mātua ke akoako atu ei olotou tama‵liki? Ka sau‵tala tatou ki fesili konei mo nisi fesili aka kolā e manava‵se ki ei a mātua i te suā mataupu.
Ka Tali Mai Koe Pefea?
• Kaia e ‵tau ei o ‵kilo atu a mātua ki olotou tama‵liki e pelā me ne mea tāua?
• Ne a mea e mafai o tauloto ne mātua mo nisi tino mai i a Iesu?
• E pefea te uke o taimi e ‵tau o fakaavanoa ne mātua mō olotou tama‵liki?
• Ne a mea e ‵tau o akoako atu ki tama‵liki, kae e ‵tau o fai pefea a akoakoga konā?
[Ata i te itulau e 26]
E ‵tau o akoako atu faeloa ne mātua ki olotou tama‵liki a akoakoga a te Atua