MATAUPU E 15
Ke Maua te Fiafia Mai i Au Galuega ‵Mafa
“E ‵tau mo tatou katoa o . . . fakafia‵fia ki mea ne maua ne tatou mai o‵tou galuega.”—FAILAUGA 3:13.
1-3. (a) E pefea a lagonaga o tino e tokouke e uiga ki olotou galuega? (e) Se a te kilokiloga e uiga ki galuega e fakamalosi mai i te Tusi Tapu, kae ne a fesili ka sau‵tala ki ei i te mataupu tenei?
A TE faiga o galuega e sē se mea fakafiafia ki tino e tokouke i te lalolagi i aso nei. A te galue i itula e uke maise eiloa i se galuega telā e se fiafia ki ei, e mafai o fakamanavase atu ki se tino i aso takitasi e fano ei o galue. E mafai pefea o fakamalosi aka a vaegā tino penā ke maua ne latou te fiafia mo te lotomalie i olotou galuega?
2 E fakamalosi mai te Tusi Tapu ke maua se kilokiloga aoga e uiga ki te galue malosi. E fai mai me i galuega mo mea e iku mai i ei se fakamanuiaga. Ne tusi mai a Solomona: “E ‵tau mo tatou katoa o ‵kai kae inu kae fakafia‵fia ki mea ne maua ne tatou mai o‵tou galuega. Ko te meaalofa a te Atua tenā.” (Failauga 3:13) A Ieova, telā e alofa ki a tatou kae manako faeloa o tuku mai a toe mea ‵lei mō tatou, e manako foki ke maua ne tatou te lotomalie i ‵tou galuega mo te fiafia i fua o ‵tou galuega. Ko te mea ke tumau i tena alofa, e ‵tau o ola tatou e ‵tusa mo tena kilokiloga mo ana akoakoga fakavae e uiga ki galuega.—Faitau te Failauga 2:24; 5:18.
3 Ka sau‵tala tatou i te mataupu tenei ki fesili e fa: E maua pefea ne tatou te fiafia mai ‵tou galuega ‵mafa? Ne a galuega e se ‵tau o fai ne Kelisiano ‵tonu? E fakapaleni aka pefea ne tatou a galuega ‵togi mo galuega faka-te-agaga? Kae se a te ‵toe galuega tāua e mafai o fai ne tatou? Muamua la, ke iloilo aka ne tatou te fakaakoakoga a toe tino ga‵lue ma‵losi eiloa e tokolua i te lagi mo te lalolagi—ko Ieova te Atua mo Iesu Keliso.
TE ‵TOE TINO GALUE MALOSI MO TE TINO POTO I TE FAKATUTU
4, 5. E fakaasi mai pefea i te Tusi Tapu i a Ieova se tino faigaluega aoga?
4 A Ieova ko te ‵toe tino galue malosi. E fai mai te Kenese 1:1: “I te kamataga o te faitega ne te Atua te lagi mo te lalolagi.” I te otiga o galuega a te Atua ki te lalolagi, ne “fiafia malosi eiloa a ia” ki ei. (Kenese 1:31) I nisi tugapati, ne lotomalie katoatoa a ia ki ana galuega i te lalolagi. E seai se fakalotolotolua me i a Ieova, “te Atua fiafia,” e fiafia malosi e pelā me se tino faigaluega aoga.—1 Timoteo 1:11, NW.
5 A te ‵tou Atua galue malosi, e galue faeloa. I se taimi leva i te otiga o ana galuega i te lalolagi, ne fai mai a Iesu: “A toku Tamana e galue faeloa ke oko mai ki te aso tenei.” (Ioane 5:17) Ne a mea e fai faeloa ne te Tamana? Mai te lagi telā e nofo i ei, e galue malosi a ia i te takitakiga mo te tausiga o tino i te lalolagi. Ko oti ne aumai ne ia a “tino ‵fou,” ko Kelisiano fakaekegina ki te agaga kolā ka pule fakatasi mo Iesu i te lagi. (2 Kolinito 5:17) Ko oti foki ne galue a ia ke fakataunu tena fuafuaga mō tino—ko tino kolā e a‵lofa ki a ia ke maua ne latou te ola se-gata-mai i te lalolagi fou. (Loma 6:23) E ‵tau eiloa o fiafia malosi te Atua ki ikuga o te galuega tenei. Ko oti ne ‵saga mai te fia miliona o tino ki te fekau o te Malo, e aumai latou ne te Atua kae fai a fakamafulifuliga ki olotou olaga ke tumau latou i te alofa o te Atua.—Ioane 6:44.
6, 7. Ne a fakamaoniga o galuega ‵mafa e uke a Iesu?
6 Ko oti ne fakaasi mai ne Iesu a fakamaoniga e uke i a ia se tino galue malosi. A koi tuai o vau ki te lalolagi, ne tavini atu a ia ki te Atua e pelā me se “tagata poto i te fakatutu” i te faitega o mea katoa “i te lagi mo mea i te lalolagi.” (Faataoto 8:22-31; Kolose 1:15-17) Ne tumau eiloa a Iesu i te galue malosi i tena nofoga i te lalolagi. Ne tauloto ne ia se galuega ki te faitega o mea a koi foliki a ia, kae ne lauiloa ei tou tagata e pelā me se “kamuta.”a (Maleko 6: 3) Ne aofia i te galuega tenei a galuega ‵mafa mo vaegā poto kese‵kese—maise eiloa i te vaitaimi tenā ne seki ai ei ne mea faigaluega e fakaga‵lue ki te iti. E mata, e mafai o fakaataata i tou mafaufau a Iesu e fanatu ki te vao—kāti ne sele eiloa ne ia ana lakau ki lalo kae toso atu ki te koga telā e galue ei a ia? Kāti e faka‵tu ne ia a fale—e fakatoka kae ‵tuki foki a laupapa o te tuafale, e faite mataloa, kae penā foki loa mo nofoga mo taipola? E seai se fakalotolotolua me ne lagona tonu ne Iesu te lotomalie i te kilo atu ki se galuega ‵mafa telā ne fai ne ia mo te apo.
7 Kae ne galue malosi eiloa a Iesu i te faiga o tena galuega talai. I te tolu mo te āfa tausaga, ne fakalavelave faeloa a ia i te faiga o te ‵toe galuega tāua tenei. Ona ko tena manako ke oko atu ki tino e tokouke, ne galue malosi a ia i te aso kātoa, e alausu i te taeao kae galue ke oko ki te po. (Luka 21:37, 38; Ioane 3:2) Ne malaga atu a Iesu “i loto i fa‵kai ‵lasi mo fa‵kai fo‵liki, o takutaku atu te Tala ‵lei e uiga ki te Malo o te Atua.” (Luka 8: 1) Ne faimalaga atu a Iesu i se fia selau maila, e sasale i auala e ‵fonu i te ‵pefu o avatu te fekau o te tala ‵lei ki tino.
8, 9. Ne fiafia pefea a Iesu ki te ‵lei o ana galuega ‵mafa?
8 E mata, ne fiafia a Iesu ki ana galuega ‵mafa ne fai i te galuega talai? Ao! Ne ‵toki ne ia a fuaga o te munatonu e uiga ki te Malo, kae tuku atu ei a fatoaga kolā ko ‵lei ana fuataga ke tau. Ne maua ne Iesu te malosi mai te faiga o te galuega a te Atua telā ne seki kai ei a ia i nisi taimi ko te mea ke fakaoti te galuega tenā. (Ioane 4:31-38) Mafaufau ki te lasi o tena fiafia i te fakaotiga o tena galuega talai i te lalolagi i tena lipoti ki tena Tamana: “Ne fakaasi atu ne au tou ‵malu i te lalolagi. Ne fakapalele foki ne au te galuega ne tuku mai ne koe ki a au ke fai.”—Ioane 17:4.
9 Se mea mautinoa me i a Ieova mo Iesu ko toe fakaakoakoga ‵lei eiloa o tino kolā e matea ne lāua te ‵lei o lā galuega ‵mafa. E fakamalosi aka tatou ne te ‵tou a‵lofa ki a Ieova ‘ke fakaakoako tatou ki a ia.’ (Efeso 5: 1) E fakamalosi foki tatou ne te ‵tou a‵lofa ki a Iesu ke tau‵tali fakapili‵pili atu tatou “i ona kalafaga.” (1 Petelu: 2:21) Nei la, ka onoono tatou ki te auala e mafai foki ei o fia‵fia tatou ki ‵tou galuega ‵mafa.
TE AUALA KE FIA‵FIA EI TATOU KI ‵TOU GALUEGA ‵MAFA
E fesoasoani atu a te fakaaogaga o akoakoga fakavae i te Tusi Tapu ke fiafia koe i au galuega ‵mafa
10, 11. Se a te mea e mafai o fesoasoani mai ke maua ne tatou se kilokiloga aoga ki ‵tou galuega?
10 E aofia a galuega faka-te-foitino i te olaga o te Kelisiano tonu. E ma‵nako tatou ke maua te lotomalie mo te fiafia i ‵tou galuega, kae e mafai o faigata ‵ki māfai e ga‵lue tatou i se galuega telā e se fia‵fia tatou ki ei. E mafai la pefea o fia‵fia tatou ki ‵tou galuega i vaegā tulaga penā?
11 Mai te mauaga o se kilokiloga aoga. E se mafai o ‵fuli ‵tou fakanofonofoga, kae e mafai o ‵fuli ne tatou ‵tou kilokiloga. A te mafaufau ‵loto ki te kilokiloga a te Atua e fesoasoani mai ke ‵toki ne tatou se kilokiloga aoga ki galuega. E pelā mo te mea tenei, kafai koe ko te ulu o te kāiga, mafaufau me i tau galuega, faitalia te sē fakafiafia, e maua ei a tupe mo ‵togi a mea faka-te-foitino kolā e manakogina ne tou kāiga. Tela la, a te tausi atu ki tou kāiga e sē se mea fatauva i te kilokiloga a te Atua. E fai mai tena Muna me i te tino telā e fakatamala o tausi tena kāiga e “sili atu tona masei i lō te tino sē kelisiano.” (1 Timoteo 5: 8) Kafai e matea ne koe me i tau galuega se auala fua ke fakataunu ei tou fakamoemoega—ke fakataunu ei tou tiute mai te Atua—ka fesoasoani atu eiloa ke maua ne koe se fiafia telā e se maua ne nisi tino ga‵lue.
12. I auala fea e maua ei a fakamanuiaga mai te galue malosi mo te fakamaoni i ‵tou galuega?
12 Mai te galue malosi mo te fakamaoni. A te galue malosi mo te apo i te faiga o ‵tou galuega e mafai o iku atu ki fakamanuiaga. E fakatāua malosi ne pule a tino āpo i te faiga o galuega. (Faataoto 12:24; 22:29) E pelā me ne Kelisiano ‵tonu, e ‵tau foki o fakamaoni tatou i ‵tou galuega—ke se kai‵soa ne tatou a tupe, kope, io me ko taimi mai ‵tou pule. (Efeso 4:28) E pelā mo te mea ne matea ne tatou i te mataupu ko teka, e maua a fakamanuiaga i te fakamaoni. A te tino galue telā e fakamaoni e fakatalitonugina. Kae faitalia me e matea ne te ‵tou pule i a tatou ne tino ga‵lue malosi io me ikai, e maua eiloa ne tatou te lotomalie mai te mauaga o se “loto lagona ‵ma” mo te iloa me e fakafiafia atu eiloa tatou ki te Atua telā e a‵lofa tatou ki ei.—Epelu 13:18, NW; Kolose 3:22-24.
13. Ne a ikuga e mafai o maua i te galuega ona ko ‵tou fakaakoakoga ‵lei?
13 Mai te matea atu me e maua ne te Atua a vikiga mai i ‵tou amioga. Kafai e fakatumau ne tatou se tulaga maluga o amioga faka-Kelisiano i te galuega, ka matea eiloa ne nisi tino a te mea tenā. Se a tena ikuga? Ko mafai ei o “tavaea akoakoga a te Atua te ‵tou Fakaola.” (Tito 2:9, 10) Ao, e mafai o fai ne ‵tou amioga ‵lei ke matea ne nisi tino te gali o te ‵tou tapuakiga kae ka gali foki ki a latou. Mafaufau ki te fiafia ka maua ne koe māfai e saga mai se tino galue ki te munatonu ona ko au fakaakoakoga ‵lei i te galuega! Kae ko te ‵toe mea tāua ke mafaufau ki ei: E mata, e isi se mea e silia atu te fakafiafia i lō tou iloa me e vikia a Ieova e auala i au amioga ‵lei kae fakafiafia atu foki ki tena loto?—Faitau te Faataoto 27:11; 1 Petelu 2:12.
KE ‵POTO TATOU I TE FILIFILIGA O ‵TOU GALUEGA
14-16. I te faiga o fakaikuga e uiga ki galuega ‵togi, ne a fesili tāua e ‵tau o mafau‵fau tatou ki ei?
14 E se fakaasi mai i te Tusi Tapu a mea likiliki e uiga ki galuega faka-te-foitino kolā e ‵tau io me e se ‵tau o talia ne tatou. E se fakauiga i ei me e ‵tau fua o talia ne tatou so se galuega faitalia a mea kolā e aofia i ei. E mafai o fesoasoani mai te Tusi Tapu i te filifiliga o galuega aoga kae fakaaloalogina kolā e fakafiafia atu ki te Atua kae ‵kalo keatea mai galuega kolā e se fiafia a ia ki ei. (Faataoto 2: 6) I te faiga o fakaikuga e uiga ki galuega ‵togi, e lua fesili tāua ke mafau‵fau tatou ki ei.
15 E mata, a te faiga o te galuega tenei se mea telā e taku fakamasei i te Tusi Tapu? E manino ‵lei me e taku fakamasei ne te Muna a te Atua a te kaisoa, te loi, mo te faitega o tupua. (Esoto 20:4; Galuega 15:29; Efeso 4:28; Fakaasiga 21:8) Ka se talia lele ne tatou so se galuega telā e manakogina i ei ke fai ne tatou a mea penā. E fai ne te ‵tou a‵lofa ki a Ieova ke mo a eiloa e talia ne tatou se galuega telā ka aofia ei tatou i faifaiga kolā ka soli i ei a tulafono a te Atua.—Faitau te 1 Ioane 5:3.
16 E mata, e manino ‵lei me i te faiga o te galuega tenei ka ‵lago atu ei au ki te faiga o faifaiga ma‵sei? Mafaufau ki te fakaakoakoga tenei. A te galue pelā me se tino e fesokotaki atu ki nisi tino e se masei. Kae e a māfai e ofo atu ki se Kelisiano se galuega penā i se fale faka‵to pepe? E tonu, kāti e se manakogina i tena galuega ke fesoasoani tonu atu a ia ki te faka‵toga o pepe. E tiga te feitu tenā, e mata, e se ‵lago atu tena galuega masani ki galuega i te fale tenā ke faka‵to ei a pepe—se faifaiga telā e se talia ne te Muna a te Atua? (Esoto 21:22-24) Ona ko tatou e a‵lofa ki a Ieova, e se ma‵nako eiloa tatou ke isi se ‵tou sokoga ki faifaiga kolā e se talia ne te Atua.
17. (a) Ne a mea e mafai o fuafua faka‵lei ne tatou i te faiga o fakaikuga e uiga ki galuega ‵togi? (Ke onoono ki te pokisi i te “E Mata, e ‵Tau o Talia ne Au te Galuega Tenei?”) (e) E fesoasoani mai pefea ‵tou loto lagona i te faiga o fakaikuga kolā e fakafiafia atu ki te Atua?
17 E uke a fesili e uiga ki galuega ‵togi e mafai o fakaiku aka mai te iloiloga faka‵lei o tali ki fesili tāua kolā ne faka‵sae aka i te palakalafa e 15 mo te 16. E se gata i ei, e ‵tau foki o fuafua faka‵lei aka ne tatou a nisi mea i te faiga o ‵tou fakaikuga e uiga ki galuega ‵togi.b E se mafai o fakamoe‵moe tatou ke fai mai ne te potukau pelā me se tavini a tulafono mō fakanofonofoga katoa kolā e mafai o ‵sae aka. Konei eiloa a mea e manakogina ei ke ‵poto tatou. E pelā mo te mea ne iloa ne tatou i te Mataupu e 2, e manakogina ke akoako ne tatou ‵tou loto lagona mai te sukesuke ki auala e fakaaoga ei te Muna a te Atua i ‵tou olaga i aso katoa. Tela la, kafai ko oti ne akoakogina ‵tou “mafaufau ke ma‵losi” “e auala i te fakaaoga ‵soko,” ko mafai ei o fesoasoani mai ‵tou loto lagona ke fai ne tatou a fakaikuga kolā e fiafia ki ei te Atua kae ke tumau foki tatou i tena alofa.—Epelu 5:14, NW.
KE FAKATUMAU SE KILOKILOGA PALENI E UIGA KI GALUEGA
18. Kaia e se faigofie ei ke fakatumau se tulaga paleni i te feitu faka-te-agaga?
18 E se faigofie ke fakatumau se kilokiloga paleni i te feitu faka-te-agaga “i aso fakaoti” kae “faiga‵ta” konei. (2 Timoteo 3: 1) E mafai o faigata ‵ki te mauaga o se galuega ‵togi tumau. E pelā me ne Kelisiano ‵tonu, e matea ne tatou te tāua o te galue malosi ke tausi atu ki ‵tou kāiga. Kae kafai e se fakaeteete tatou, e mafai o fakamakosu ne ‵tou galuega ‵togi io me ko mafaufauga fia mau‵mea o te lalolagi a ‵tou galuega faka-te-agaga. (1 Timoteo 6:9, 10) Nei la, ka mafau‵fau tatou ki te auala e fai ei ke paleni ‵lei tatou, mai te filifiliga o “mea e sili atu i te ‵lei.”—Filipi 1:10.
19. Kaia e ‵tau ei o tali‵tonu katoatoa tatou ki a Ieova, kae ne a mea e fesoasoani mai te vaegā talitonu tenā ke ‵kalo keatea tatou mai i ei?
19 Talitonu katoatoa ki a Ieova. (Faitau te Faataoto 3:5, 6.) E mata, e se ‵tau o tali‵tonu tatou ki a ia? E amanaia eiloa a ia ki a tatou. (1 Petelu 5: 7) E iloa atu ne ia ‵tou manakoga totino i lō tatou, kae e seai se mea e se mafai o tuku mai ne ia ki a tatou. (Salamo 37:25) Tela la, se mea ‵lei ke faka‵logo tatou māfai e fakamasaua mai tena Muna: “Ke faka‵mao koutou mai te matatupe, kae loto ma‵lie ki mea ko maua ne koutou. Me ne muna mai te Atua, ‘E se tiakina lele eiloa ne au koutou.’” (Epelu 13: 5) E mafai o fakatalitonu mai ne tavini ga‵lue tumau e tokouke a te mafai ne te Atua o tuku mai a mea kolā e aoga mō te olaga. Kafai e tali‵tonu katoatoa tatou me e mafai o tausi tatou ne te Atua, ka se tō manava‵se ei tatou i te tausiga o ‵tou kāiga. (Mataio 6:25-32) Ka se fai ne ‵tou galuega ‵togi ke fakata‵mala tatou i ‵tou galuega faka-te-agaga, e pelā mo te talaiga o te tala ‵lei mo te ‵kau ki fakatasiga.—Mataio 24:14; Epelu 10:24, 25.
20. Se a te mea e fakauiga ki ei ke fakafaigofie te kilo o mata, kae e mafai pefea o fakatumau se kilokiloga penā?
20 Fakafaigofie te kilo o mata. (Faitau te Mataio 6:22, 23.) E fakauiga te faigofie o te kilo o mata ki te faiga o te olaga ke faigofie. A mata o te Kelisiano e saga tonu atu eiloa ki te mea e tasi—ko te faiga o te loto o te Atua. Kafai e ‵lei te kilo o ‵tou mata, ka se sona fakamāumāu ‵tou taimi o ‵sala atu ki se galuega ‵togi maluga mo se olaga maumea. Ka se ‵to atu foki tatou ki te fakatau‵faiga ke maua a toe kope ‵fou kolā e fakasalalau mai ke tali‵tonu tatou me e ‵tau eiloa o maua ne tatou ke maua ei te fiafia. E mafai pefea o tausi ou mata ke faigo‵fie? ‵Kalo keatea mai te faiga o kaitalafu mō mea sē aoga. Sa fakafaigata ne koe tou olaga ki te lafu kope kolā ka sōna fakamāumāu ou taimi ki ei. Fakalogo ki pati konei i te Tusi Tapu: “Kafai e maua ne o‵tou meakai mo gatu, ko lava eiloa tatou i ei.” (1 Timoteo 6: 8) Fai te mea e mafai o fai ke fakafaigofie aka ei tou olaga.
21. Kaia e ‵tau ei o iloa ne tatou a mea kolā e ‵tau o fakamuamua, kae ne a mea e ‵tau o fakamuamua i ‵tou olaga?
21 Fakamuamua a fakatokaga faka-te-agaga, kae ‵piki ‵mau ki ei. Ona ko te mea e isi se tapula ki mea e mafai o fai i te olaga, e ‵tau o fai ne tatou se fakaikuga e uiga ki mea kolā e ‵tau o fakamuamua. Me kafai e se fai penā, ka fakamāumāu eiloa te taimi ki mea sē tāua i lō mea kolā e tāua malosi atu. Ne a mea e ‵tau o fakamuamua i ‵tou olaga? E fakatāua ne tino e tokouke te ‵sala atu ki akoakoga ma‵luga ke maua ei a tupe e uke i te olaga tenei. Kae ne fakamalosi atu a Iesu ki ana soko “ke mua koutou o ‵sala tena Malo.” (Mataio 6:33) Ao, e pelā me ne Kelisiano ‵tonu, e fakamuamua ne tatou te Malo o te Atua i ‵tou olaga. I ‵tou olaga kātoa—ko filifiliga e fai ne tatou, ‵tou fakamoemoega, mo galuega kolā e ‵sala tatou ki ei—e ‵tau o fakaasi atu i ei me e tāua atu ki a tatou a manakoga o te Malo mo te faiga o te loto o te Atua i lō kope mo galuega faka-te-foitino.
GALUE MALOSI I TE GALUEGA TALAI
E fakaasi atu ne tatou te ‵tou a‵lofa ki a Ieova mai te fakamuamua o te galuega talai i ‵tou olaga
22, 23. (a) Se a te ‵toe galuega tāua mō Kelisiano ‵tonu, kae e fakaasi atu pefea me e fakatāua ne tatou te galuega tenei? (Ke onoono ki te pokisi i te “Ne Iku Atu Taku Fakaikuga Ki Se Olaga Fiafia Kae Fakalotomalie.”) (e) Se a tau fakaikuga e uiga ki galuega faka-te-foitino?
22 Ona ko tatou ko ola i aso fakaotioti o aso fakaoti, e ‵saga atu faeloa tatou ki te ‵toe galuega tāua mō Kelisiano ‵tonu—ko te galuega talai mo te faiga o soko. (Mataio 24:14; 28:19, 20) E pelā mo te ‵tou Fakaakoakoga Sili, ko Iesu, e ma‵nako eiloa tatou o ‵saga tonu atu ki te galuega fakaola tino tenei. E fakaasi atu pefea me e fakatāua ne tatou te galuega tenei? E ‵saga tonu atu te tokoukega o tino talai o te Atua ki te galuega talai mo olotou loto kātoa i te fakapotopotoga. Ko oti ne fai ne nisi tino a fakatokaga ke tavini atu latou e pelā me ne paenia io me ne misionale. E matea ne mātua e tokouke te tāua o fakamoemoega faka-te-agaga kae ko oti ne fakamalosi atu ki olotou tama‵liki ke ‵sala atu ki galuega tumau i te taviniga. E mata, e fia‵fia eiloa a tino kolā e folafola atu ne latou te Malo mo te loto finafinau i olotou galuega ‵mafa i te taviniga? Ao, e fia‵fia eiloa latou! A te tavini atu ki a Ieova mo te loto kātoa ko te ‵toe auala mautinoa eiloa mō te mauaga o se olaga fiafia, te lotomalie, mo te fia o fakamanuiaga.—Faitau te Faataoto 10:22.
23 E fakamāumāu ne tino e tokouke i a tatou a taimi e uke ke tausi atu ki ‵tou kāiga i te feitu faka-te-foitino. Ke masaua me e manako a Ieova ke fia‵fia tatou i ‵tou galuega ‵mafa. Mai te faiga ke ‵pau ‵tou kilokiloga mo ‵tou faifaiga mo tena kilokiloga mo ana akoakoga fakavae, e fia‵fia eiloa tatou i te faiga o ‵tou galuega. Kae ke mo a eiloa e fai ne galuega faka-te-foitino ke ‵saga keatea tatou mai te ‵toe galuega tāua—ko te folafolaga o te tala ‵lei o te Malo o te Atua. Mai te fakamuamuaga o te galuega tenei i ‵tou olaga, e fakaasi atu ei te ‵tou a‵lofa ki a Ieova kae tumau tatou i tena alofa.
a E fai mai me i te pati Eleni telā e ‵fuli ki te “kamuta” “e fakauiga ki se tino galue ki laupapa faitalia me e faka‵tu fale io me ko nisi mea kolā e faite ki laupapa.”
b Mō nisi fakamatalaga e uiga ki mea e ‵tau o mafau‵fau ki ei i galuega ‵togi, ke onoono ki The Watchtower, i a Apelila 15, 1999, te itulau e 28-30, mo te lomiga i a Iulai 15, 1982, te itulau e 26.