Die aarde se dinamiese skerms
DIE ruimte is ’n gevaarlike plek vol dodelike straling en meteoroïede. Nogtans bly ons blou planeet blykbaar betreklik ongeskonde terwyl dit deur hierdie galaktiese “skietbaan” vlieg. Waarom? Omdat die aarde beskerm word deur verstommende wapenrusting—’n kragtige magneetveld en ’n spesiaal ontwerpte atmosfeer.
Die aarde se magneetveld ontstaan diep binne-in die planeet en strek tot ver in die ruimte, waar dit ’n onsigbare skerm vorm wat die magnetosfeer (regs) genoem word. Hierdie skerm beskut ons teen die volle aanslag van kosmiese straling en van gevare wat die son inhou. Laasgenoemde sluit die sonwind in, wat bestaan uit ’n stroom energetiese deeltjies wat voortdurend uit die son uitvloei; sonvlamme, wat binne minute soveel energie vrystel as miljarde waterstofbomme; en koronale massa-uitwerpings (KMU’s), wat miljarde ton materie uit die son se korona in die ruimte in skiet. Sonvlamme sowel as KMU’s veroorsaak intense auroras (regs onder), kleurvolle ligvertonings wat in die bo-atmosfeer naby die aarde se magnetiese pole gesien kan word.
Die aarde se atmosfeer voorsien bykomende beskerming. ’n Buitenste laag van die atmosfeer, die stratosfeer, bevat ’n vorm van suurstof wat osoon genoem word en wat tot 99 persent van inkomende ultravioletstraling (UV-straling) absorbeer. Die osoonlaag help dus om baie lewensvorme, insluitende mense en plankton, teen gevaarlike straling te beskerm. Interessant genoeg, die hoeveelheid osoon in die stratosfeer bly nie konstant nie, maar is direk eweredig aan die intensiteit van die UV-straling, wat die osoonlaag ’n dinamiese, doeltreffende skerm maak.
Die atmosfeer beskerm ons ook sodat ons nie daagliks deur miljoene meteoroïede gebombardeer word wat wissel in grootte van baie klein deeltjies tot enorme rotse nie. Gelukkig brand die oorgrote meerderheid in die atmosfeer op en word dit helder ligflitse wat meteore genoem word.
Die aarde se skerms keer nie die straling wat noodsaaklik is vir lewe, soos hitte en sigbare lig, nie. Die atmosfeer help selfs om hitte reg rondom die aardbol te versprei, en snags dien dit as ’n kombers wat keer dat hitte te vinnig ontsnap.
Die aarde se atmosfeer en magneetveld is werklik wondere van ontwerp wat nog steeds nie ten volle verstaan word nie. Dieselfde kan gesê word van ’n ander verskynsel op aarde—die oorvloed water in vloeibare vorm.