Sien God se naam in Denemarke
ELKE jaar is baie van die duisende toeriste wat Kopenhagen besoek, verbaas om God se naam, Jehovah, of die Hebreeuse vorm daarvan, יהוה, op kastele en ander geboue in en om die hoofstad te sien.a Byvoorbeeld, God se naam verskyn in groot goue letters op die poort van die Skeepswerf-kerk (Holmens Kirke), in die middel van die stad. Die naam is ook binne die poort op ’n gedenkplaat wat uit 1661 dateer.
Binne loopafstand van die Skeepswerf-kerk staan ’n gebou wat die Ronde Toring (Rundetårn) genoem word. Op die buitemuur verskyn die goddelike naam in groot Hebreeuse letters as deel van ’n Latynse teken. Die vertaling daarvan lui: “Mag Jehovah regte leringe en geregtigheid in die hart van die gekroonde koning Christiaan die Vierde laat kom.” Hoe het God se naam so bekend geword in Denemarke?
Die Protestantse Hervorming en Bybelvertaling
’n Vername faktor in die verspreiding van God se naam was die Protestantse Hervorming. Europese Hervormers soos Martin Luther, Johannes Calvyn en Ulrich Zwingli het ’n ernstige studie gemaak van die Bybel en sy oorspronklike tale—Hebreeus, Aramees en Koine, of gewone, Grieks. Gevolglik het hulle vertroud geraak met God se persoonlike naam. “Die naam Jehovah . . . behoort uitsluitlik aan die ware God”, het Martin Luther in ’n preek gesê.
Maar toe Luther die Bybel in Duits vertaal het, het hy gehou by die onskriftuurlike tradisie om die goddelike naam as “Here” of “God” weer te gee en het hy dus nie God se naam nie, maar titels gebruik. Later het Luther ’n kollega, Johannes Bugenhagen, gevra om ’n vertaling van Luther se Bybel voor te berei in Nederduits, die taal wat in die noorde van Duitsland en in die suide van Denemarke gepraat word. In sy voorwoord by die uitgawe van 1541 (die eerste uitgawe is in 1533 gepubliseer) het Bugenhagen verskeie kere na die goddelike naam verwys, onder andere in die stelling: “Jehovah is God se heilige naam.”
In 1604 het ’n jong teoloog met die naam Hans Paulsen Resen met koning Christiaan IV gepraat oor sekere foute in die Deense vertaling van Luther se Bybel. Resen het toe vir toestemming gevra om ’n nuwe vertaling voor te berei wat op die oorspronklike Hebreeuse en Griekse teks gegrond is. Toestemming is verleen. In ’n aantekening by Genesis 2:4 het Resen geskryf dat “Jehovah . . . die Opperwese is, die enigste Here”.b
Namate die goddelike naam bekend geword het, het dit in openbare plekke begin verskyn. In 1624 het Hans Paulsen Resen, nadat hy as biskop aangestel is, byvoorbeeld beveel dat ’n muurplaat in die Bronshoj-kerk aangebring word. Boaan die muurplaat, in goud gegraveer, is God se naam in Deens, Jehova. Resen het ook op baie van sy geskrifte as biskop die woorde “Jehovah sien” by sy handtekening gevoeg.
Teen die einde van die 18de eeu is Johann David Michaelis se Duitse vertaling van die Bybel in Deens uitgegee. In hierdie Bybel kom die goddelike naam ook op baie plekke voor. In die 19de eeu het Bybelvertalers soos Christian Kalkar en ander eweneens die goddelike naam gebruik op die meeste plekke waar dit in die oorspronklike teks verskyn. In 1985 het Jehovah se Getuies die Nuwe Wêreld-vertaling van die Heilige Skrif in Deens vrygestel. Liefhebbers van die Bybel was verheug om te sien dat die naam Jehovah meer as 7 000 keer getrou daarin weergegee word.
Jesus Christus het in ’n gebed aan God gesê: “Ek het u naam openbaar gemaak” (Johannes 17:6). En in sy modelgebed, wat soms die Onse Vader genoem word, het Jesus gesê: “Laat u naam geheilig word” (Matteus 6:9). Soos die godsdiensgeskiedenis van Denemarke toon, het baie mense hierdie woorde ernstig opgeneem.
[Voetnote]
a Hierdie vier letters, wat die Tetragrammaton genoem word, is medeklinkers en word van regs na links gelees. Dit word gewoonlik as YHWH of JHVH getranslitereer. In vroeë tye het die leser die ontbrekende klinkers ingevoeg, soos vandag algemeen is wanneer afkortings gelees word.
b In die oorspronklike teks van die Heilige Bybel kom God se onderskeidende persoonlike naam die eerste keer in Genesis 2:4 voor. Hierdie naam, wat sowat 7 000 keer in die oorspronklike teks voorkom, beteken “Hy laat word” en identifiseer Jehovah dus as die Een wie se voorneme altyd verwesenlik word. Wat hy sê, gebeur.
[Venster/Prent op bladsy 25]
TYCHO BRAHE EN GOD SE NAAM
In 1597 het die beroemde Deense sterrekundige Tycho Brahe sy vaderland verlaat ná meningsverskille met die Deense adel en koning Christiaan IV. In ’n afskeidsgedig aan Denemarke het Brahe in Latyn geskryf: “Buitelanders sal goedhartig teenoor my optree—dit is die wil van Jehovah.”
[Prent op bladsy 24, 25]
Die poort van die Skeepswerf-kerk
[Prent op bladsy 24, 25]
Die Ronde Toring
[Prent op bladsy 25]
Hans Paulsen Resen
[Prent op bladsy 25]
Johannes Bugenhagen het God se naam gebruik in die voorwoord by die Nederduitse uitgawe van Luther se Bybel, 1541
[Foto-erkenning op bladsy 25]
Hans Paulsen Resen en Tycho Brahe: Kobberstiksamlingen, Det Kongelige Bibliotek, København