“Ontmoet jou by die put”
DEUR ONTWAAK!-MEDEWERKER IN MOLDOWA
DIE bruid kyk senuweeagtig toe terwyl water uit die put geskep en op die pad uitgegooi word. Sy lag uitgelate terwyl die bruidegom haar in sy arms optel en oor die nat kol op die grond dra. Vriende en familielede kom bymekaar om die pasgetroudes toe te juig terwyl hulle die eeue-oue ritueel uitvoer. Hierdie ongewone huweliksgebruik is ’n duidelike bewys dat ’n plaaslike put in Moldowa baie meer is as net ’n plek om water te kry.
Moldowa is in Suidoos-Europa geleë en grens in die noorde, ooste en suide aan die Oekraïne en in die weste aan Roemenië. Dit het ’n landoppervlak van altesaam 34 000 vierkante kilometer.
Hoewel daar bykans 3 100 riviere in Moldowa is, is daar weens droogtes dikwels nie genoeg water in die riviere om in die behoeftes van die 4 300 000 inwoners te voorsien nie. Om die water in mere en riviere te bespaar, word meer as 20 persent van die land se water uit putte verkry. Volgens skatting is daar tussen 100 000 en 200 000 putte oor die Moldowiese deel van die Prut-bekken versprei!
Putte met ryklik versierde bedekkings is gerieflikheidshalwe langs Moldowa se paaie en paadjies geleë om moeë reisigers se dors te les. In baie van die land se dorpies is die plaaslike put ook ’n plek om vriende te ontmoet en die dag se gebeure te bespreek.
Tradisionele respek vir water
In Moldowa word respek vir putwater op verskeie maniere getoon. Byvoorbeeld, toilette word op ’n veilige afstand van die gesin se put af gebou, en om die water in die put skoon te hou, is dit verbode om oortollige water in die put terug te gooi. As meer water geskep word as wat nodig is, moet die water wat oorbly, op die grond of in ’n houer naby die put gegooi word. Daarbenewens word dit as onmanierlik beskou om naby ’n put op die grond te spoeg. Tradisie verbied selfs ’n stryery naby ’n put!
Putte bevorder ’n gemeenskapsgevoel onder Moldowiërs. Wanneer ’n nuwe put gegrawe word, is dit ’n gemeenskapsgebeurtenis, en dit word as net so belangrik soos die bou van ’n nuwe huis beskou. Dit word weerspieël in die plaaslike gesegde: As iemand nie ’n huis gebou, ’n seun grootgemaak, ’n put gegrawe en ’n boom geplant het nie, was sy lewe tevergeefs. Wanneer ’n put voltooi is, word almal wat daaraan gewerk het, na ’n groot feesmaal genooi.
Besorgdheid oor die omgewing
Die meeste putte in Moldowa kry hulle water van grondwater wat tussen 5 en 12 meter onder die grond is. Nog ’n laag water word tussen 150 en 250 meter onder die grond gevind. Ondanks tradisionele voorsorgmaatreëls is baie van Moldowa se grondwater in die verlede deur nywerhede en die landbou besoedel. Die publikasie Republic of Moldova Human Development Report wat in 1996 deur die Verenigde Nasies uitgegee is, het gesê dat “ongeveer 60% van die putte in Moldowa” deur nitrate en patogene bakterieë besmet is. Maar in onlangse jare het die gehalte van die putwater verbeter as gevolg van die afname in nywerheidsproduksie sowel as in die hoeveelheid chemikalieë en brandstowwe wat in die grondwater insypel.
As jy Moldowa besoek, hoef jy nie water op die pad uit te gooi om ’n vriendelike gesprek te hê nie. Jy kan selfs op hoogte van die dag se gebeure kom terwyl jy jou dors met ’n glas koue water les. Al wat nodig is, is dat ’n gasvrye Moldowiër jou nooi om hom by die put te ontmoet.
[Venster/Prente op bladsy 26, 27]
’N TRADISIONELE KUNS
Oleg is ’n plaaslike plaatmetaalwerker, en vandat hy die skool verlaat het, maak hy al versierde putbedekkings. “Ek dink plaatmetaalwerk is in ons bloed”, sê Oleg. “Aan die begin van die vorige eeu het my oupa die metaalwerkambag geleer by een van die talle Joodse plaatmetaalwerkers wat in die groot Joodse gemeenskap buite sy dorpie Lipcani gewoon het. Ná die pogroms van die Tweede Wêreldoorlog was die paar oorblywende ambagsmanne nie-Jode. Toe het my pa die ambag geleer, en hy het sy vaardigheid aan my oorgedra.”
Oleg gebruik eenvoudige gereedskap en ’n paar patroonplate om die ingewikkelde vorms te maak wat sy putbedekkings versier; tradisie en sy verbeelding rig sy hande. Die plaaslike inwoners stel sy vaardighede hoog op prys. Oleg sê: “My kliënte kibbel gewoonlik oor die prys van die meeste ander werk, maar wanneer ek vir hulle ’n putbedekking maak, betaal hulle gewoonlik met graagte die prys wat ek vra.”
[Kaarte op bladsy 26, 27]
(Sien publikasie vir oorspronklike teksuitleg)
DIE OEKRAÏNE
MOLDOWA
ROEMENIË
Die Swart See