«Мәсиһи һәјаты вә ибадәти. Иш дәфтәри» үчүн мәнбәләр
3—9 АВГУСТ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЧЫХЫШ 13, 14
«Мәтин олун! Ҝөрүн Јеһова сизи бу ҝүн неҹә хилас едәҹәк»
(Чыхыш 14:13, 14) Муса исә халга деди: «Горхмајын! Мәтин олун! Ҝөрүн Јеһова сизи бу ҝүн неҹә хилас едәҹәк. Ҝөрдүјүнүз бу мисирлиләри бир даһа ҝөрмәјәҹәксиниз. 14 Јеһова Өзү сизин уғрунузда дөјүшәҹәк, сиз исә сакит дуруб бахаҹагсыныз».
Муса пејғәмбәр — иман саһиби
Аллаһын исраиллиләрә гуртулушу Гырмызы дәнизи аралајараг верәҹәји Муса пејғәмбәрин һеч ағлына да ҝәлмәзди. Амма о, Күлли-Ихтијарын Өз халгыны горумаг үчүн мүтләг бир тәдбир ҝөрәҹәјинә зәррә гәдәр дә шүбһә етмирди. Пејғәмбәр истәјирди ки, онда олан әминлик сојдашларында да олсун. Мүгәддәс Јазылардан онун бу сөзләрини охујуруг: «Горхмајын! Дурун, Рәббин бу ҝүн сизи неҹә хилас едәҹәјинә бахын» (Чыхыш 14:13). Бәс исраиллиләрин иманы мөһкәмләндими? Бәли, чүнки Аллаһын Кәламында дејилир ки, тәкҹә пејғәмбәр јох, бүтүн исраиллиләр «иман сајәсиндә, Гырмызы дәнизи санки гурудан кечән кими кечдиләр» (Ибраниләрә 11:29). Бу ҹүр иманын бәһрәсини јалныз Муса пејғәмбәр јох, онун кими Аллаһа бел бағлајан бүтүн халг ҝөрдү.
(Чыхыш 14:21, 22) Муса әлини дәнизин үзәринә узатды. Јеһова бүтүн ҝеҹә гүввәтли шәрг күләји илә дәнизин сујуну говуб дибини гурутду. Сулар ики јерә ајрылды. 22 Исраиллиләр гуру јолла дәнизин ортасындан кечди. Сулар исә онларын сағ вә сол тәрәфиндә дивар кими дурурду.
Гүдрәтли, ејни заманда анлајышлы Аллаһ
13 Чыхыш 14:19—22 ајәләрини охујун. Тәсәввүр един ки, Мисирдән чыхан исраиллиләрин арасындасыныз. Фиронун ордусу арханызҹа дүшүб, гаршынызда исә Гырмызы дәниздир. Гачмаға јер јохдур, санки тәләјә дүшмүсүнүз. Һәмин ан Јеһова вәзијјәтә мүдахилә едир. Өнүнүздә ҝедән булуд сүтуну арханыза кечәрәк мисирлиләрин гаршысыны кәсир. Онларын тәрәфи зил гаранлыға гәрг олур, сизин тәрәф исә мөҹүзәви шәкилдә ишыгланыр. Сонра ҝөрүрсүнүз ки, Муса пејғәмбәр әлини дәнизин үзәринә узадыр. Бу заман ҝүҹлү шәрг күләји әсиб дәнизин сујуну говур. Дәнизин дибиндә о бир таја ҝениш бир јол ачылыр. Һамы кими сиз дә аиләниз вә мал-гаранызла бирҝә низамлы шәкилдә дәнизин диби илә ирәлиләјирсиниз. Бирдән мараглы бир шеј диггәтинизи чәкир. Ҝөрүрсүнүз ки, дәнизин диби палчыг дејил, һеч буз да бағламајыб. Торпаг елә гуру вә мөһкәмдир ки, раһат јеријә билирсиниз. Һәтта астаҝәл инсанлар белә, дәнизин о бири тајына сағ-саламат кечә билир.
(Чыхыш 14:26—28) Онда Јеһова Мусаја деди: «Әлини дәнизин үзәринә узат, сулар ҝеријә, мисирлиләрин, ҹәнҝ арабаларынын, сүвариләрин үстүнә гајытсын». 27 Муса дәрһал әлини дәнизин үзәринә узатды вә сәһәрә јахын дәниз әввәлки һалына гајытды. Мисирлиләр гачмаға үз тутдулар, амма Јеһова онлары сүпүрләјиб дәнизин ортасына атды. 29 Јеринә гајыдан сулар исраиллиләрин далынҹа дәнизә ҝирән ҹәнҝ арабаларыны, сүвариләри вә фиронун бүтүн гошунуну удду. Онлардан бир нәфәр дә олсун сағ галмады.
Јеһованы унутмамалысан
Мисирлиләр сырадан чыхмыш арабалары илә әлләшәркән исраиллиләр артыг шәрг саһилә чатмышдылар. Муса әлини Гырмызы дәнизә узатды. Бу заман Јеһова дәһлиз әмәлә ҝәтирән сулары јеринә гајтарды. Күлли мигдарда су фиронун вә онун дөјүшчүләринин үзәринә төкүлдү, дәниз онлары удду. Бу дүшмәнләрдән һеч бири сағ галмады. Исраил азадлыға чыхды! (Чых. 14:26-28; Мәз. 136:13-15).
Бу һадисәдән хәбәр тутан әтраф халглар ваһимәјә дүшдүләр (Чых. 15:14-16). Гырх илдән сонра Јерихо шәһәриндә јашајан Рахав адлы гадын ики исраиллијә деди: «Сиз бизи дәһшәтә салдыныз... Чүнки Мисирдән чыхдығыныз заман Рәбб Гырмызы дәнизин суларыны гаршынызда неҹә гурутдуғуну... ешитмишик» (Јешуа 2:9, 10). Һәтта бу бүтпәрәст халглар Јеһованын Өз халгыны неҹә гуртардығыны унутмамышды. Бәли, Исраилин Ону унутмамасы үчүн даһа чох сәбәбләри варды.
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Чыхыш 13:17) Фирон халгы бураханда Аллаһ онлары, јахын олса да, филиштлиләрин өлкәсинә ҝедән јолла апармады. Чүнки Аллаһ деди: «Бирдән онлар дөјүшмәли олдугларыны ҝөрүб, фикирләриндән дөнәр вә Мисирә гајыдарлар».
ит-1-E с. 1117
Јол
Гәдим дөврдән бир нечә тиҹарәт јолу да дахил олмагла, јоллар Фәләстин әразисиндәки шәһәрләри вә дөвләтләри бирләшдириб (Сј 20:17—19; 21:21, 22; 22:5, 21—23; Јш 2:22; Һк 21:19; 1Иш 6:9, 12; 13:17, 18). Әсас јол һесаб олунан јол Мисирдән Фәләстинин Гәззә вә Ашкелон шәһәрләринә ҝедирди, орадан да тәдриҹән шимал-шәргә, Меҝиддо истигамәтинә јөнәлирди. Сонра Һәзура, Ҹәлилә дәнизиндән шимала, даһа сонра исә Дәмәшгә узанырды. Фәләстиндән кечән бу јол Мисирдән Вәд едилмиш дијара ән гыса јол иди. Амма Јеһова исраиллиләрә анлајыш ҝөстәрәрәк онлары башга јолла апарды ки, филиштлиләрин һүҹумуна мәруз галыб руһдан дүшмәсинләр (Чх 13:17).
(Чыхыш 14:2) «Исраиллиләрә де, дөнүб Мигдолла дәниз арасында јерләшән Фәһијрутун гаршысында, Баал-Сәфјунун јахынлығында дүшәрҝә салсынлар. Дүшәрҝәни дәниз кәнарында, үзү Баал-Сәфјуна тәрәф салын.
ит-1-E с. 782, абз. 2, 3
Чыхыш
Исраиллиләр Гырмызы дәнизин һансы тәрәфиндән кечмишдиләр?
Гејд етмәк лазымдыр ки, сәфәрләринин икинҹи дајанаҹаг нөгтәсинә, «сәһранын кәнарында» јерләшән Етама чатанда Аллаһ Мусаја тапшырды ки, дөнүб Фәһијрутун гаршысында, дәниз кәнарында дүшәрҝә салсынлар. Буну ҝөрән фирон исраиллиләрин азыб галдығыны фикирләшәҹәкди (Чх 13:20; 14:1—3). Исраиллиләрин Һәҹҹ јолу илә ҝетдији фикринә үстүнлүк верән алимләрин фикринҹә, «дөнмәк» кими тәрҹүмә олунан ибрани фели хүсуси вурғу дашыјыр вә башга истигамәтә јол алмаг јох, ҝери гајытмаг, јахуд да сәрт дөнүш етмәк мәнасыны верир. Онлар дејирләр ки, Сүвејш көрфәзинин башындан шималда мүәјјән бир јерә чатанда исраиллиләр дөнүб көрфәзин гәрби илә сәрһәд олан Ҹәбәл Атага дағ силсиләсинин шәргинә ҝедибләр. Шималдан һүҹум едиләндә исә исраиллиләрин бөјүк издиһамынын белә бир јердән чыхыш јолу тапмасы мүмкүн дејилди. Белә ки, дәниз јолларыны кәсиб онларын тәләјә салмышды.
Ерамызын биринҹи әсринә аид јәһуди рәвајәтләриндә дә бу белә тәсвир олунурду. Бир чох алимләр бунунла разылашмаса да, ән әсасы одур ки, бу вәзијјәт Мүгәддәс Китабда тәсвир олунан үмуми мәнзәрәјә ујғун ҝәлир (Чх 14:9—16). Ајдындыр ки, исраиллиләр көрфәзин (јәни Гырмызы дәнизин сол голунун) башындан хејли аралыда дәнизи кечмәли идиләр ки, фиронун гошунлары көрфәзин башыны әһатәјә алыб, исраиллиләри о бири саһилдә јахаламасын (Чх 14:22, 23).
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Чыхыш 13:1—20) Јеһова јенә Муса илә данышыб деди: 2 «Исраиллиләрин ичиндә киши ҹинсиндән олан бүтүн илкинләри Мәним үчүн ајырын. Илк доғулан оғлан ушаглары, еләҹә дә һејванларын еркәк балаларындан биринҹиси Мәнә мәхсусдур». 3 Муса халга деди: «Мисирдән, көләлик евиндән чыхдығыныз бу ҝүнү унутмајын. Јеһова сизи Өз гүввәтли әли илә орадан чыхарды. Буна ҝөрә дә мајалы һеч нә јемәјин. 4 Сиз бу ҝүн, әвив ајында бурадан чыхырсыныз. 5 Јеһова сизи кәнаниләрин, һетләрин, амориләрин, һивиләрин вә јәбусиләрин торпағына, ата-бабаларыныза анд ичиб сизә вермәји вәд етдији сүд-бал ахан дијара ҝәтирәндә бу ајда бу ајини иҹра един. 6 Једди ҝүн мајасыз чөрәк јејин. Једдинҹи ҝүн Јеһованын шәрәфинә бајрам кечирилмәлидир. 7 Једди ҝүн мајасыз чөрәк јејилмәлидир; јан-јөрәниздә мајалы һеч нә сахламајын. Јашадығыныз әразинин һеч бир јериндә мајалыг хәмир олмамалыдыр. 8 Һәмин ҝүн гој һәр кәс өз оғлуна белә десин: “Бунлары Јеһованын мәнә јахшылыг едиб Мисирдән чыхардығына ҝөрә едирәм”. 9 Гој бу бајрам, санки, әлиниздә, алнынызда нишан олуб сизә о һадисәни хатырлатсын, беләҹә, Јеһованын гануну дилиниздән дүшмәсин. Ахы Јеһова ҝүҹлү әли илә сизи Мисирдән чыхарыб. 10 Һәр ил бу вахт бу ҝөстәришә әмәл един. 11 Јеһова сизи кәнаниләрин торпағына, анд ичиб сизә вә ата-бабаларыныза вермәји вәд етдији дијара ҝәтирәндә 12 илк доғулан оғлан ушагларынын, еләҹә дә саһиб олдуғунуз һејванларын биринҹи еркәк балаларынын һамысыны Јеһоваја һәср един. Еркәк һејванлар Јеһоваја мәхсусдур. 13 Ешшәјин биринҹи баласынын әвәзинә гојун вериб ону сатын алмалысыныз. Алмасаныз, бојнуну сындырмалысыныз. Илк доғулан оғулларынызы сатын алмалысыныз. 14 Сонралар оғлунуз сиздән бунун нә демәк олдуғуну сорушанда дејәрсиниз: “Јеһова бизи ҝүҹлү әли илә Мисирдән, көләлик евиндән чыхармышды. 15 Фирон инад едиб бизи бурахмаг истәмәјәндә Јеһова Мисир торпағында бүтүн илк доғуланлары, инсанларын илк ушагларыны вә һејванларын биринҹи баласыны өлдүрмүшдү. Буна ҝөрә дә һејванларымызын биринҹи баласыны Јеһоваја гурбан ҝәтиририк, илк оғулларымыз үчүн исә фидјә веририк”. 16 Гој бу, әлиниздә вә алнынызда нишан олуб сизә о һадисәни хатырлатсын. Ахы Јеһова ҝүҹлү әли илә бизи Мисирдән чыхарыб». 17 Фирон халгы бураханда Аллаһ онлары, јахын олса да, филиштлиләрин өлкәсинә ҝедән јолла апармады. Чүнки Аллаһ деди: «Бирдән онлар дөјүшмәли олдугларыны ҝөрүб, фикирләриндән дөнәр вә Мисирә гајыдарлар». 18 Буна ҝөрә дә Аллаһ халгы долајы јолла, Гырмызы дәниз сәһрасы илә апарды. Исраиллиләр Мисирдән низамлы бир гошун кими чыхмышдылар. 19 Муса Мисирдән Јусифин сүмүкләрини дә апарды, чүнки Јусиф Исраил оғулларына анд ичдириб демишди: «Аллаһ мүтләг сизә нәзәр салаҹаг. Онда мәним сүмүкләрими дә өзүнүзлә апарарсыныз». 20 Онлар Суггутдан чыхыб сәһранын кәнарында, Етамда дүшәрҝә салдылар.
10—16 АВГУСТ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЧЫХЫШ 15, 16
«Јеһованын шәнинә нәғмә охујун»
(Чыхыш 15:1, 2) Онда Муса илә исраиллиләр Јеһованы тәрәннүм едәрәк бу нәғмәни охудулар: «Јеһованын шәнинә нәғмә дејирәм, зәфәр чалыб јүксәкләрә уҹалды. Аты да, атлыны да дәрјада батырды. 2 Јаһ ҝүҹүм, гүввәтимдир. Хиласымдыр О, мәним. Одур мәним Аллаһым, Ону тәриф едәрәм. Атамын Аллаһыдыр, Ону уҹалдарам.
w95-E 15/10 с. 11, абз. 11
Аллаһдан нә үчүн горхмалыјыг?
11 Јеһова Мисир ордусуну мәһв етмәклә Өз гулларынын ҝөзүндә уҹалды вә ады инсанлар арасында бәјан едилди (Јушә 2:9, 10; 4:23, 24). Бәли, Јеһова Мисирин јалан аллаһларыны, хидмәтчиләрини хилас едә билмәјән аҹиз аллаһларыны рүсвај едәрәк Өз адыны уҹалара јүксәлтди. Сахта илаһлара, ади инсана вә һәрби гүввәләрә ҝүвәнмәк мисирлиләрә мәјуслугдан башга бир шеј ҝәтирмәди (Зәбур 146:3). Исраиллиләр исә халгыны мөһтәшәм сурәтдә хилас едән, вар олан Аллаһын шәнинә һәмдләр сөјләдиләр. Бу һәмдләрдә Аллаһ хофу тәҹәссүм олунурду.
(Чыхыш 15:11) Аллаһлар арасында Сәнә тај вармы, еј Јеһова? Ким Сәнинтәк мүгәддәслијин зирвәсиндә ола биләр? Еј харигәләр јарадан, еһтирама, һәмдә лајиг Аллаһ!
(Чыхыш 15:18) Јеһова әбәдијјәт бојунҹа, сонсузадәк һөкмранлыг едәҹәк.
w95-E 10/15 с. 11—12, абз. 15, 16
Аллаһдан нә үчүн горхмалыјыг?
15 Муса илә сағ-саламат о бири саһилдә дурсајдыг, сөзсүз ки, биз дә бу нәғмәни охујардыг: «Аллаһлар арасында Сәнә тај вармы, еј Јеһова? Ким Сәнинтәк мүгәддәслијин зирвәсиндә ола биләр? Еј харигәләр јарадан, еһтирама, һәмдә лајиг Аллаһ!» (Чыхыш 15:11). Аллаһын гуллары әсрләрдир бу һиссләри јашајыр. Мүгәддәс Китабын сонунҹу бөлмәсиндә һәвари Јәһја Аллаһын мәсһ олунмуш садиг хидмәтчиләри барәдә дејир: «Онлар Аллаһын гулу Мусанын вә Гузунун маһнысыны охујурдулар». Бу һансы маһныдыр? «Еј Јеһова Аллаһ, еј Гүдрәт Саһиби! Ишләрин мөһтәшәм вә һејрәтамиздир. Еј Әбәдијјәт Падшаһы, јолларын һагг вә доғрудур. Ким Сәндән горхмаз, ким адыны уҹалтмаз, еј Јеһова, ахы тәкҹә Сән сәдагәтлисән?!» (Вәһј 15:2—4).
16 Бу ҝүн дә Аллаһын нәинки әл ишләрини, һәм дә әмрләрини дәјәрләндирән инсанлар вар. Бүтүн халглардан олан инсанлар Аллаһын адил һөкмләрини өјрәниб онлара әмәл едәрәк руһани азадлыға говушублар, шәр дүнјадан ајрылыблар. Һәр ил јүз минләрлә инсан бу позғун дүнјадан гуртулараг Јеһованын тәмиз, әмәлисалеһ хидмәтчиләрдән ибарәт тәшкилатына гошулур. Чох тезликлә, Аллаһ јалан динләрә вә бу шәр дүнјаја гаршы һөкмүнү иҹра едәҹәк. Бундан сонра бу инсанлар салеһлијин һөкм сүрдүјү јени дүнјада әбәди јашајаҹаглар.
(Чыхыш 15:20, 21) Онда Һарунун баҹысы пејғәмбәр Мәрјәм әлинә гавал алды, онун ардынҹа бүтүн гадынлар да әлләриндә гавал рәгс едә-едә чыхдылар. 21 Мәрјәм кишиләрә ҹаваб олараг охуду: «Јеһованын шәнинә нәғмә дејин, О зәфәр чалыб јүксәкләрә уҹалды. Аты да, атлыны да дәрјада батырды».
ит-2-E с. 454, абз. 1
Мусиги
Исраилдә хор ифа олунанда чох вахт ја ики дәстә нөвбәләшәрәк паралел сәтирләри охујурду, ја да солист охујур вә она ҹаваб олараг хор охујурду. Мүгәддәс Јазыларда «ҹаваб олараг» охумагдан данышанда, ҝөрүнүр, бу ҹүр ифа нәзәрдә тутулурду (Чх 15:21; 1Иш 18:6, 7). Бәзи мәзмурларын, мәсәлән, 136-ҹы мәзмурун јазылыш тәрзи бу ҹүр оху тәрзини ҝөстәрир. Нәһәмјанын дөврүндә һәмд охујан ики бөјүк дәстәнин вә Јерусәлим диварынын һәср олунмасы заманы бу дәстәләрин ифасынын тәсвириндән ајдын олур ки, онлар да бу ҹүр ифа етмишдиләр (Нә 12:31, 38, 40—42).
ит-2-E с. 698
Пејғәмбәр гадын
Мүгәддәс Китабда ады чәкилән илк гадын пејғәмбәр Мәрјәмдир. Ҝөрүнүр, Аллаһ онун васитәсилә, бәлкә дә охудуғу нәғмәдә халгына хәбәр, јахуд да хәбәрләр чатдырмышды (Чх 15:20, 21). Буна ҝөрә дә Мәрјәм Һарунла бирликдә Мусаја демишди: «Бәјәм [Јеһова] бизим васитәмизлә дә данышмыр?» (Сј 12:2). Јеһова Өзү дә Микә пејғәмбәр васитәсилә демишди ки, исраиллиләри Мисирдән чыхаранда онларын өнүндә «Мусаны, Һаруну вә Мәрјәми» ҝөндәрмишди (Ми 6:4). Мәрјәм Аллаһын сөзүнү чатдырмаг шәрәфинә лајиг ҝөрүлсә дә, бир пејғәмбәр кими Аллаһын гаршысында Мусадан ашағы јери тутурду. О өз һәддини ашанда Аллаһ ону сәрт шәкилдә ҹәзаландырды (Сј 12:1—15).
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Чыхыш 16:13) Һәмин ахшам билдирчинләр учуб ҝәлди вә бүтүн дүшәрҝәни бүрүдү. Сәһәр исә дүшәрҝәнин әтрафына шеһ дүшдү.
w11-E 1/9 с. 14
Билирсиниз?
Нәјә ҝөрә Аллаһ сәһрада исраиллиләри билдирчинлә гидаландырды?
Мисирдән чыхандан сонра Аллаһ әт истәјән исраиллиләрә ики дәфә чохлу билдирчин јетирди (Чыхыш 16:13; Сајлар 11:31).
Билдирчин балаҹа гушдур, бөјүклүјү тәхминән 18 сантиметр, чәкиси исә 100 грамдыр. Онлар Шәрги Асијада вә Авропада төрәјиб чохалырлар. Көчәри гуш олан билдирчинләр Шимали Африкада вә Әрәбистанда гышлајырлар. Мөвсүмлә әлагәдар көч едәндә бөјүк дәстәләрлә Аралыг дәнизинин шәрг саһилләриндән кечиб Сина јарымадасындан учурлар.
Бир лүғәтә әсасән, билдирчинләр «сүрәтлә вә јахшы учур, күләјин истигамәтиндән истифадә едир. Амма күләк истигамәтини дәјишәндә, јахуд гушлар узун учушдан јоруланда бүтүн дәстә јерә дүшүр вә гушлар һәрәкәтсиз галыр». Көчә башламаздан әввәл онлар бир-ики ҝүн јердә динҹәлмәли олур. Һәмин вахт онлар овчулар үчүн асан шикара чеврилир. XX әсрин әввәлиндә Мисир һәр ил гида үчүн тәхминән 3 милјон билдирчин ихраҹ едирди.
Һәр ики һалда исраиллиләрә билдирчин јазда верилмишди. Илин бу мөвсүмүндә Сина сәһрасындан мүтәмади олараг билдирчин учса да, күләји әсдириб гушлары исраиллиләрин дүшәрҝәсинә ҝәтирән Јеһова иди (Сајлар 11:31).
(Чыхыш 16:32—34) Сонра Муса деди: «Јеһова белә бујуруб: “Ондан бир омер јығын вә горујуб сахлајын. Гој ҝәләҹәк нәсилләриниз ҝөрсүнләр ки, сизи Мисир өлкәсиндән чыхаранда сәһрада сизә неҹә чөрәк вермишдим”». 33 Муса Һаруна деди: «Бир күпә ҝөтүрүб ичинә бир омер манна төк. О, нәсилдән-нәслә Јеһованын һүзурунда сахланмалыдыр». 34 Һарун Јеһованын Мусаја бујурдуғу кими, ону горујуб сахламаг үчүн сандығын өнүнә гојду.
w06-E 15/1 с. 31
Охуҹуларын суаллары
Мисирдән чыхандан гыса мүддәт сонра исраиллиләр јемәјә ҝөрә ҝилејләнмәјә башладылар. Јеһова да онлара манна верди (Чыхыш 12:17, 18; 16:1—5). Һәмин вахт Муса Һаруна тапшырды: «Бир күпә ҝөтүрүб ичинә бир омер манна төк. О, нәсилдән-нәслә Јеһованын һүзурунда сахланмалыдыр». Мүгәддәс Китабда дејилир: «Һарун Јеһованын Мусаја бујурдуғу кими, ону горујуб сахламаг үчүн сандығын [еһтимал ки, ваҹиб сәнәдләри сахламаг үчүн истифадә олунан гутунун] өнүнә гојду» (Чыхыш 16:33, 34). Сөзсүз ки, Һарун маннаны Муса дејән вахт күпәјә јығмышды, амма ону сандығын өнүнә бир гәдәр сонра, Муса сандығы дүзәлдиб даш лөвһәләри ора гојандан сонра гојмушду.
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Чыхыш 16:1—18) Сонра онлар Елимдән чыхдылар. Мисирдән чыхандан сонра икинҹи ајын он бешинҹи ҝүнүндә Исраил иҹмасы Елимлә Сина арасында јерләшән Тиһ сәһрасына ҝәлди. 2 Һәмин вахт сәһрада бүтүн Исраил иҹмасы Муса илә Һарундан ҝилејләнмәјә башлады. 3 Исраиллиләр елә һеј дејирдиләр: «Сиз бүтүн бу ҹамааты она ҝөрә чыхарыб бу сәһраја ҝәтирмисиниз ки, һамысыны аҹындан гырасыныз. Каш ки Јеһова бизи елә Мисирдә, әтлә долу газанларымызын башында, дојунҹа чөрәк јејән јердә өлдүрәјди». 4 Онда Јеһова Мусаја деди: «Ҝөјдән јағыш кими башыныза чөрәк јағдыраҹағам. Гој һәр кәс чыхыб һәр ҝүн өз пајыны јығсын. Беләҹә, сизи сынајаҹағам, ҝөрүм гојдуғум ганунла ҝедирсиниз, ја јох. 5 Анҹаг алтынҹы ҝүн о бири ҝүнләрдә јығдығыныздан икигат артыг јығмалы вә габагҹадан биширмәлисиниз». 6 Муса илә Һарун бүтүн исраиллиләрә дедиләр: «Ахшам биләҹәксиниз ки, сизи Мисирдән чыхаран Јеһовадыр. 7 Сәһәр исә Јеһованын ҹалалыны ҝөрәҹәксиниз, чүнки О, сизин дејинмәјинизи ешидиб. Биз кимик ки биздән ҝилејләнирсиниз? Әслиндә, сиз Јеһовадан ҝилеј-ҝүзар едирсиниз». 8 Муса давам еләди: «Ахшам Јеһова сизә јемәјә әт верәҹәк, сәһәр исә боллуҹа чөрәк јетирәҹәк. Онда ҝөрәҹәксиниз ки, Јеһова Ондан етдијиниз ҝилеј-ҝүзары ешидиб. Биз кимик ки? Әслиндә, сиз биздән јох, Јеһовадан ҝилејләнирсиниз». 9 Сонра Муса Һаруна деди: «Бүтүн Исраил иҹмасына белә сөјлә: “Јеһованын һүзурунда топлашын, чүнки О, сизин дејинмәјинизи ешидиб”». 10 Һарун Исраил иҹмасына бу сөзләри дејәндә онлар чеврилиб сәһраја тәрәф бахдылар вә Јеһованын ҹалалынын булудда пејда олдуғуну ҝөрдүләр. 11 Сонра Јеһова Мусаја деди: 12 «Исраиллиләрин дејинмәјини ешитдим. Онлара белә де: “Гаш гараланда әт јејәҹәксиниз, сәһәр исә дојунҹа чөрәк јејәҹәксиниз. Онда биләҹәксиниз ки, Мән сизин Аллаһыныз Јеһовајам”». 13 Һәмин ахшам билдирчинләр учуб ҝәлди вә бүтүн дүшәрҝәни бүрүдү. Сәһәр исә дүшәрҝәнин әтрафына шеһ дүшдү. 14 Шеһ бухарлананда сәһрада, торпағын үзүндә гырова бәнзәр, хырда лопалар ҝөрүндү. 15 Исраиллиләр ону ҝөрәндә бир-бириндән: «Бу нәдир белә?» — дејә сорушдулар, чүнки онун нә олдуғуну билмирдиләр. Муса онлара деди: «Бу, Јеһованын сизә вердији чөрәкдир. 16 Јеһова белә бујурур: “Һәр кәс нә гәдәр јејәҹәксә, о гәдәр јығсын. Чадырыныздакы адамларын сајына ҝөрә, адамбашына бир омер јығын”». 17 Исраиллиләр елә дә етдиләр. Ҝедиб јемәји јығдылар, кимиси чох јығды, кимиси аз. 18 Омерлә өлчәндә нә чох јығанларын артығы, нә дә аз јығанларын әскији олду. Һәр кәс јејә биләҹәји гәдәр јығмышды.
17—23 АВГУСТ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЧЫХЫШ 17, 18
«Тәвазөкар инсан башгаларыны өјрәдир вә ишләри бөлүшүр»
(Чыхыш 18:17, 18) Гајынатасы Мусаја деди: «Сән дүз еләмирсән. 18 Белә ҝетсә, өзүн дә әлдән дүшәҹәксән, халгы да үзәҹәксән. Бу јүк сәнин үчүн һәддән артыг ағырдыр, ону тәк дашыја билмәзсән.
Муса пејғәмбәр — мәһәббәт долу бир инсан
Муса сојдашларыны да севирди. Халг билирди ки, онлара рәһбәрлик етмәк үчүн Јеһова Мусаны тәјин едиб, буна ҝөрә дә дара дүшән кими онун јанына ҝедирдиләр. Аллаһын Кәламындан охујуруг: «Халг... сәһәрдән ахшамадәк Мусанын әтрафында дајанмышды» (Чыхыш 18:13—16). Исраиллиләр ҝәлиб бүтүн ҝүнү дәрдләрини Мусаја данышанда ҝүнүн сонунда онун неҹә јорулдуғуну бир тәсәввүр един! Нә гәдәр јорулса да, Муса севдији халгына ҹанла-башла көмәк едирди.
(Чыхыш 18:21, 22) Бундан башга, халгын ичиндән баҹарыглы, Аллаһдан горхан, етибарлы, һарам газанҹа нифрәт едән адамлар сеч вә онлары һәр мин, һәр јүз, һәр әлли вә һәр он нәфәрин үстүндә башчы гој. 22 Иш галханда онлар халгы мүһакимә етсинләр. Чәтин мәсәләләри сәнә ҝөндәрсинләр, хырда мәсәләләрә исә өзләри бахсынлар. Бу јүкү онларла бирликдә дашы. Гој сәнин үчүн дә асан олсун.
Е’тибар етмәдән хошбәхт олмаг мүмкүн дејил
Бу кишиләр һәлә мәс’улијјәтли вәзифәләрә тә’јин олунмамышдан габаг Аллаһа мәгбул мүәјјән хүсусијјәтләри әкс етдирирдиләр. Онлар Аллаһдан горхдугларыны, Јарадана һөрмәт етдикләрини вә Ону кәдәрләндирмәкдән горхдугларыны сүбут етдиләр. Һамы ајдын шәкилдә ҝөрүрдү ки, бу кишиләр Аллаһын нормаларына әмәл етмәк үчүн әлләриндән ҝәлән һәр бир шеји едирләр. Пис газанҹа нифрәт етмәләри онларын мә’нәви ҹәһәтдән мөһкәмликләрини билдирирди, бу исә о демәк иди ки, һакимијјәт онлары јолдан чыхармазды. Онлар инсанларын е’тибарындан өзләринин, гоһумларынын вә ја достларынын мәнафеји наминә истифадә етмәздиләр.
(Чыхыш 18:24, 25) Муса гајынатасынын сөзүнә гулаг асыб дедији һәр шеји етди. 25 Исраиллиләрин арасындан баҹарыглы кишиләр сечиб онлары һәр мин, һәр јүз, һәр әлли вә һәр он нәфәрин үстүндә башчы гојду.
w02-E 15/5 с. 25, абз. 5
Сәдагәт салеһ инсанлара бәләдчилик едир
Муса да тәвазөкар вә һәлим иди. О, сәһәрдән ахшамаҹан халгын проблемләрини һәлл едиб әлдән дүшүрдү. Буна ҝөрә дә гајынатасы Јәтра она мәсләһәт верди ки, үзәринә дүшән мәсулијјәти башга баҹарыглы адамларла бөлүшсүн. Муса ҝүҹүнүн мәһдуд олдуғуну баша дүшүрдү. Одур ки, бу мәсләһәти гәбул етди (Чыхыш 18:17—26; Сајлар 12:3). Тәвазөкар инсан сәлаһијјәтини башгалары илә бөлүшмәјә тәрәддүд етмир, јахуд дүшүнмүр ки, мәсулијјәтини башга баҹарыглы адамларла бөлүшсә, идарәчилик әлиндән чыхар (Сајлар 11:16, 17, 26—29). Әксинә, о, башгаларынын да руһани инкишафына көмәк етмәјә ҹан атыр (1 Тимутијә 4:15). Биз дә белә етмәли дејилик?
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Чыхыш 17:11—13) Муса әлләрини јухарыда сахлајанда исраиллиләр үстүн ҝәлирди, әлләрини саланда исә әмалигәләр үстүн ҝәлирди. 12 Мусанын голлары тагәтдән дүшәндә ҝәтириб алтына даш гојдулар, Муса дашын үстүндә отурду. Һарун онун бир әлини, Хур исә о бири әлини тутуб сахлады. Ҝүн батана кими онун әлләри јухарыда галды. 13 Беләҹә, Јушә әмалигәләри вә онларын адамларыны мәғлуб едиб гылынҹдан кечирди.
«Әлләрин јанына дүшмәсин»
14 Һарунла Хур дөјүш вахты Мусанын голу јана дүшмәсин дејә, голуну тутуб сахлајырдылар. Биз дә баҹы-гардашлара гаршы диггәтли олмалыјыг, фикир вермәлијик, ҝөрәк кими неҹә мөһкәмләндирә биләрик. Мәсәлән, гоҹалығын гајғылары илә, хәстәликлә, аилә үзвләри тәрәфиндән ҝөрдүјү тәгибләрлә, тәнһалыгла, доғма адамын иткисинин аҹысы илә мүбаризә апаран диндашларымыза дајаг ола биләрик. Биз һәмчинин пис әмәлләрә тәһрик олунан, али тәһсил алмаға, вар-дөвләт топламаға, карјера гурмаға тәшвиг олунан ҝәнҹләрә мөһкәм галмаға көмәк едә биләрик (1 Салон. 3:1—3; 5:11, 14). Ибадәт евиндә, тәблиғдә, гонаглыгда оланда вә ја телефонла сөһбәт едәндә баҹы-гардашлара неҹә сәмими мараг ҝөстәрә биләрсиниз?
(Чыхыш 17:14) Јеһова Мусаја деди: «Буну хатирә олараг китаба јаз вә Јушәјә белә де: “Мән јер үзүндән әмалигәләрин көкүнү кәсәҹәјәм, онларын ады јаддашлардан силинәҹәк”».
ит-1-E с. 406
Мүгәддәс Китаб
Мәтндахили сүбутлара әсасән, Мусанын јазыларынын Аллаһдан илһам алдығына, пак ибадәт јолуну ҝөстәрән дүзҝүн бәләдчи олдуғуна һеч бир шүбһә јохдур. Муса өз тәшәббүсү илә исраиллиләрин рәһбәри вә бәләдчиси олмады. Һәтта әввәлҹә о бу тәклифи гәбул етмәк истәмирди (Чх 3:10, 11; 4:10—14). Мусаны Аллаһ сечмишди вә она елә баҹарыг вермишди ки, ҝөстәрдији мөҹүзәләр гаршысында һәтта фиронун каһинләри дә мәҹбур олуб, ону Аллаһын ҝөндәрдијини гәбул етдиләр (Чх 4:1—9; 8:16—19). Ајдындыр ки, Муса шөһрәтә ҹан атмырды. Ону әввәлҹә данышмаға, сонра исә Мүгәддәс Китаба дахил олан бөлмәләри гәләмә алмаға тәһрик едән Аллаһа итаәт етмәк истәји вә мүгәддәс руһун тәсири иди (Чх 17:14).
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Чыхыш 17:1—16) Исраил иҹмасы Јеһованын әмри илә Тиһ сәһрасындан чыхды вә бир јердән о бири јерә көч едә-едә ҝәлиб Рәфдимдә дүшәрҝә салды. Амма халгын ичмәјә сују јох иди. 2 Ҹамаат: «Бизә ичмәјә су вер», — дејәрәк Муса илә далашмаға башлады. Муса исә онлара деди: «Нијә мәнимлә далашырсыныз? Нә үчүн Јеһованы сынајырсыныз?» 3 Амма ҹамаат сусузлугдан јанырды, одур ки, ҝилејләниб Мусаја дејирдиләр: «Бизи Мисирдән нијә чыхармысан? Чыхармысан ки, өзүмүзү дә, балаларымызы да, һејванларымызы да сузундан өлдүрәсән?!» 4 Ахырда Муса Јеһоваја фәрјад етди: «Мән бу адамларла нејләјим? Бир аз да кечсә, мәни дашгалаг едәҹәкләр!» 5 Јеһова Мусаја деди: «Нил чајына вурдуғун әсаны әлинә ал, Исраилин ағсаггалларындан да бир нечәсини өзүнлә ҝөтүр. Онларла бирликдә халгын өнүндә Һурибә ҝет. 6 Орада Мән гајанын үстүндә сәнин өнүндә дајанаҹағам. Гајаја вурарсан, ондан су чыхаҹаг, халг да ондан ичәр». Муса Исраил ағсаггалларынын ҝөзү гаршысында белә дә етди. 7 О, һәмин јерин адыны Масаһ вә Мәриба гојду, чүнки исраиллиләр онунла далашмыш вә: «Јеһова бизим арамыздадыр, ја јох?» — дејәрәк Јеһованы сынамышдылар. 8 Әмалигәләр ҝәлиб Рәфдимдә Исраил илә вурушду. 9 Онда Муса Јушәјә деди: «Адам сеч, ҝедиб әмалигәләрлә дөјүш. Сабаһ мән, әлимдә Аллаһын әсасы, тәпәнин башында дураҹағам». 10 Јушә Мусанын дедији кими, ҝедиб әмалигәләрлә дөјүшдү. Муса исә Һарун вә Хурла бирликдә тәпәнин башына галхды. 11 Муса әлләрини јухарыда сахлајанда исраиллиләр үстүн ҝәлирди, әлләрини саланда исә әмалигәләр үстүн ҝәлирди. 12 Мусанын голлары тагәтдән дүшәндә ҝәтириб алтына даш гојдулар, Муса дашын үстүндә отурду. Һарун онун бир әлини, Хур исә о бири әлини тутуб сахлады. Ҝүн батана кими онун әлләри јухарыда галды. 13 Беләҹә, Јушә әмалигәләри вә онларын адамларыны мәғлуб едиб гылынҹдан кечирди. 14 Јеһова Мусаја деди: «Буну хатирә олараг китаба јаз вә Јушәјә белә де: “Мән јер үзүндән әмалигәләрин көкүнү кәсәҹәјәм, онларын ады јаддашлардан силинәҹәк”». 15 Муса гурбанҝаһ дүзәлтди вә адыны Јеһова-Нисси гојуб деди: 16 «Јаһын тахтына әл узадыблар, буна ҝөрә дә Јеһова нәсилдән-нәслә әмалигәләрлә дөјүшәҹәк».
24—30 АВГУСТ
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЧЫХЫШ 19, 20
«Он әмрин сизә аидијјәти»
(Чыхыш 20:3—7) Мәндән башга аллаһыныз олмамалыдыр. 4 Өзүнүз үчүн нә јухарыда — сәмада, нә ашағыда — јердә, нә дә јердәки суларда олан шејләрин һеч биринин бүтүнү вә ја сурәтини дүзәлтмәјин. 5 Онлара сәҹдә гылыб ситајиш етмәјин, чүнки Мән, Аллаһыныз Јеһова там сәдагәт тәләб едән Аллаһам. Мәнә аси кәсилән аталарын ҝүнаһларынын ҹәзасыны оғулларына, үчүнҹү, дөрдүнҹү нәслә гәдәр өвладларына чәкдирәрәм. 6 Мәни севиб әмрләримә әмәл едәнләрин исә минләрлә нәслинә мәһәббәт ҝөстәрәрәм. 7 Аллаһыныз Јеһованын адыны налајиг шәкилдә дилинизә ҝәтирмәјин, чүнки Јеһова адыны налајиг шәкилдә дилә ҝәтирәни ҹәзасыз гојмаз.
w89-E 15/11 с. 6, абз. 1
Он әмр сизин үчүн һансы әһәмијјәти дашыјыр?
Илк дөрд әмр бизим Јеһованын өнүндә дашыдығымыз мәсулијјәти вурғулајыр. (Биринҹи әмр) Бу ҝүн дә Аллаһ там сәдагәт тәләб едир (Мәтта 4:10). (Икинҹи әмр) Она ибадәт едәркән сурәтләрдән истифадә етмәмәлијик (1 Јәһја 5:21). (Үчүнҹү әмр) Аллаһын адыны дүзҝүн вә ләјагәтлә чәкмәлијик, һеч вахт налајиг шәкилдә дилимизә ҝәтирмәмәлијик (Јәһја 17:26; Ромалылара 10:13). (Дөрдүнҹү әмр) Бүтүн һәјатымыз ибадәтин әтрафында дөвр етмәлидир. Бунун сајәсиндә өз салеһлијимизи тәсис етмәјиб, Аллаһын истираһәтинә, шәнбә истираһәтинә говушаҹағыг (Ибраниләрә 4:9, 10).
(Чыхыш 20:8—11) Шәнбә ҝүнү һәмишә јадынызда олсун, ону мүгәддәс тутун. 9 Нә ишиниз варса, алты ҝүн әрзиндә един. 10 Једдинҹи ҝүн Аллаһыныз Јеһоваја һәср олунмуш шәнбәдир. Һәмин ҝүн һеч бир иш ҝөрмәмәлисиниз. Нә өзүнүз, нә оғлунуз, нә гызыныз, нә гулунуз, нә гарабашыныз, нә һејваныныз, нә дә шәһәрләриниздә јашајан јаделли һеч бир иш ҝөрмәмәлидир. 11 Чүнки Јеһова алты ҝүн әрзиндә ҝөјләри, јери, дәнизи вә онларда олан һәр шеји јарадыб, једдинҹи ҝүн исә истираһәт етмәјә башлајыб. Буна ҝөрә дә Јеһова шәнбә ҝүнүнү мүбарәк гылараг ону мүгәддәс елан едиб.
(Чыхыш 20:12—17) Атаныза вә ананыза һөрмәт един ки, Аллаһыныз Јеһованын сизә вердији торпагда узун өмүр сүрәсиниз. 13 Адам өлдүрмәјин. 14 Зина етмәјин. 15 Оғурлуг етмәјин. 16 Һеч кимә гаршы јаландан шаһидлик етмәјин. 17 Һеч кимин евинә тамаһ салмајын. Һеч кимин һеч нәјиндә — нә арвадында, нә гулунда, нә гарабашында, нә өкүзүндә, нә дә ешшәјиндә ҝөзүнүз олмасын».
w89-E 15/11 с. 6, абз. 2, 3
Он әмр сизин үчүн һансы әһәмијјәти дашыјыр?
(Бешинҹи әмр) Өвладларын валидејнләринә итаәти аиләнин бирлијинин тәмәл дашыдыр. Онда Јеһова да Өз немәтләрини әсирҝәмир. Вәдлә бәрабәр верилән бу илк әмрдә неҹә дә мөһтәшәм үмид вар! Бу әмрә табе оланын һәм ҝүзәраны хош олар, һәм дә јер үзүндә өмрү узун олар (Ефеслиләрә 6:1—3). Биз бу шәр дүнјанын сонунда јашајырыг. Одур ки, белә итаәткар ҝәнҹләрин һеч вахт өлүмү дадмамаг имканы вар (2 Тимутијә 3:1; Јәһја 11:26).
Башгасыны севән адам (алтынҹы әмр) гәтл, (једдинҹи әмр) зина, (сәккизинҹи әмр) оғурлуг вә (доггузунҹу әмр) јаландан шаһидлик кими бәд әмәлләр едәрәк һеч кәсә зәрәр јетирмәјәҹәк (1 Јәһја 3:10—12; Ибраниләрә 13:4; Ефеслиләрә 4:28; Мәтта 5:37; Мәсәлләр 6:16—19). Бәс бизим нијјәтләримиз барәдә нә демәк олар? Тамаһы гадаған едән (онунҹу әмр) бизә хатырладыр ки, Јеһова нијјәтләримизин Онун дедији кими тәмиз олмасыны истәјир (Мәсәлләр 21:2).
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Чыхыш 19:5, 6) Әҝәр һәр шејдә сөзүмә гулаг ассаныз, сизинлә бағлајаҹағым әһдә риајәт етсәниз, бүтүн халгларын ичиндә Мәним мәхсуси халгым олаҹагсыныз, белә ки, бүтүн дүнја Мәнимдир. 6 Сиз Мәнә мәхсус каһинләр падшаһлығы вә мүгәддәс халг олаҹагсыныз”. Бу сөзләри исраиллиләрә чатдырмалысан».
ит-2-E с. 687, абз. 1, 2
Каһин
Мәсиһиликдә каһинлик. Јеһова вәд етмишди ки, Исраил халгы Онун әһдинә риајәт етсә, Она мәхсус каһинләр падшаһлығы вә мүгәддәс халг олаҹаглар (Чх 19:6). Лакин Һарунун нәслиндән олан каһинлик ҝәләҹәкдәки даһа бөјүк каһинлијин көлҝәси иди вә һәмин каһинлик ҝәләнәдәк давам едәҹәкди (Иб 8:4, 5). Һарун нәслинин каһинлији Ганун әһдинин сонуна вә јени әһдин гүввәјә минмәсинәдәк давам едәҹәкди (Иб 7:11—14; 8:6, 7, 13). Вәд олунмуш Падшаһлыгда Јеһованын каһинләри кими хидмәт етмәк тәклифи илк өнҹә јалныз Исраил халгына верилмишди. Лакин сонралар бу тәклиф башга халглардан оланлара да верилди (Һв 10:34, 35; 15:14; Рм 10:21).
Јалныз аз сајда јәһуди Мәсиһи гәбул етди. Бу сәбәбдән әсл каһинләр падшаһлығынын вә мүгәддәс халгын үзвләри бу халгдан олмады. Исраиллиләрин сәдагәтсизлијинә ҝөрә Аллаһ әсрләр әввәл Һушә пејғәмбәр васитәсилә онлары белә олаҹағындан хәбәрдар етмишди: «Мадам ки сән билији рәдд етдин, Мән дә сәни бир каһиним кими рәдд едәҹәјәм. Мадам ки Аллаһынын ганунуну унутдун, Мән дә сәнин өвладларыны унудаҹағам» (Һш 4:6). Иса Мәсиһ дә јәһуди рәһбәрләрә демишди: «Аллаһын Падшаһлығы сиздән алынаҹаг вә онун бәһрәсини ҝәтирән халга вериләҹәк» (Мт 21:43). Бунунла белә, Иса Мәсиһ јер үзүндә оланда Ганун әһдинә табе олуб Һарун нәслинин каһинлијинин гүввәдә олдуғуну гәбул едирди. О, ҹүзамдан сағалтдығы адамлара каһинин јанына ҝетмәји вә лазыми бәхшишләри тәгдим етмәји бујурурду (Мт 8:4; Мр 1:44; Лк 17:14).
(Чыхыш 20:4, 5) Өзүнүз үчүн нә јухарыда — сәмада, нә ашағыда — јердә, нә дә јердәки суларда олан шејләрин һеч биринин бүтүнү вә ја сурәтини дүзәлтмәјин. 5 Онлара сәҹдә гылыб ситајиш етмәјин, чүнки Мән, Аллаһыныз Јеһова там сәдагәт тәләб едән Аллаһам. Мәнә аси кәсилән аталарын ҝүнаһларынын ҹәзасыны оғулларына, үчүнҹү, дөрдүнҹү нәслә гәдәр өвладларына чәкдирәрәм.
“Чыхыш” китабындан диггәтәлајиг фикирләр
20:5 — Һансы мә’нада Јеһова “аталарын ҝүнаһыны” ҝәләҹәк нәсилләр үзәриндә ахтарыр? Бөјүдүкдән сонра һәр бир инсан өз әмәлинә вә үрәјинин мејлинә ҝөрә һөкм олунур. Лакин Исраил халгы бүтпәрәстлијә мејл едәндә, бу, сонракы бир нечә нәслә мәнфи тә’сир ҝөстәрирди. Бу, һәтта садиг исраиллиләрә дә өз тә’сирини ҝөстәрирди, чүнки халгын дини ҹинајәтләри үзүндән онлара садиг галмаг чәтин олурду.
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Чыхыш 19:1—19) Мисир торпағындан чыхмаларынын үчүнҹү ајы иди. Исраиллиләр Сина сәһрасына ҝәлдиләр. 2 Ораја Рәфдимдән чыхыб ҝәлдиләр. Исраил орада дағын гаршысында дүшәрҝә салды. 3 Муса Аллаһын һүзуруна чыхмаг үчүн даға галхды. Јеһова ону дағдан сәсләјиб деди: «Јагуб нәслинә, исраиллиләрә белә де: 4 “Сизи гартал кими ганадларым үстүндә јаныма ҝәтирмәк үчүн мисирлиләрә нә етдијими өз ҝөзләринизлә ҝөрдүнүз. 5 Әҝәр һәр шејдә сөзүмә гулаг ассаныз, сизинлә бағлајаҹағым әһдә риајәт етсәниз, бүтүн халгларын ичиндә Мәним мәхсуси халгым олаҹагсыныз, белә ки, бүтүн дүнја Мәнимдир. 6 Сиз Мәнә мәхсус каһинләр падшаһлығы вә мүгәддәс халг олаҹагсыныз”. Бу сөзләри исраиллиләрә чатдырмалысан». 7 Муса ҝедиб халгын ағсаггалларыны чағырды вә Јеһованын она дедији бүтүн сөзләри онлара сөјләди. 8 Һамы бир ағыздан деди: «Јеһованын бүтүн дедикләринә әмәл едәҹәјик». Муса да дәрһал халгын ҹавабыны Јеһоваја чатдырды. 9 Муса халгын сөзләрини Јеһоваја чатдыранда Јеһова деди: «Гара булудда јанына ҝәләҹәјәм ки, сәнинлә данышанда халг ешитсин вә һәмишә сәнә инансын». 10 Јеһова Мусаја деди: «Ҹамаатын јанына ҝет, бу ҝүн, сабаһ онлары пак ет. Гој палтарларыны јусунлар. 11 Онлар үчүнҹү ҝүнә һазыр олмалыдырлар, чүнки үчүнҹү ҝүн Мән Јеһова бүтүн халгын ҝөзү өнүндә Сина дағына енәҹәјәм. 12 Халг үчүн дағын әтрафына сәрһәд чәк вә онлара де: “Мәбада даға чыхасыныз, ја онун сәрһәдини кечәсиниз. Даға тохунан өләҹәк. 13 О адама әл дәјмәјәҹәк, о ја дашгалаг едиләҹәк, ја да охла вурулуб өлдүрүләҹәк. Һејван да олса, инсан да олса, өләҹәк”. Јалныз шејпур сәсини ешидәндә онлар даға јахынлаша биләрләр». 14 Муса дағдан ениб ҹамаатын јанына ҝәлди вә халгы пак етмәјә башлады, онлар пал-палтарларыны јудулар. 15 Муса халга деди: «Үчүнҹү ҝүнә һазыр олун. Һеч ким гадынла јахынлыг етмәсин». 16 Үчүнҹү ҝүнүн сәһәри ҝөј ҝурулдамаға, илдырым чахмаға башлады. Дағын башыны галын булуд алды. Һәр јаны гулагбатыран шејпур сәси бүрүмүшдү. Дүшәрҝәдә һамынын ҹанына әсмәҹә дүшдү. 17 Муса ҹамааты Аллаһын һүзуруна ҝәтирмәк үчүн дүшәрҝәдән чыхарды. Онлар ҝәлиб дағын әтәјиндә дурдулар. 18 Сина дағы түстү ичиндә иди, чүнки Јеһова аловлар ичәрисиндә даға енмишди. Дағ соба кими түстүләнир, бәрк титрәјирди. 19 Шејпур сәси ҝет-ҝедә ҝүҹләнирди. Муса данышыр, Аллаһса уҹа сәслә она ҹаваб верирди.
31 АВГУСТ — 6 СЕНТЈАБР
АЛЛАҺЫН КӘЛАМЫНДАКЫ ХӘЗИНӘ | ЧЫХЫШ 21, 22
«Һәјата Јеһованын ҝөзү илә бахын»
(Чыхыш 21:20) Кимсә гулуну вә ја гарабашыны көтәкләјиб өлдүрәрсә, ҹәзаландырылмалыдыр.
ит-1-E с. 271
Дөјмәк
Ибраниләрдә гул вә ја гарабаш ағасынын итаәтиндән чыхардыса вә ја дикбашлыг едәрдисә, ағасынын ону дөјмәјә ихтијары вар иди. Амма гул дөјүлән вахт өләрдисә, ағасы ҹәзаланмалы иди. Јох әҝәр гул дөјүләндән сонра бир-ики ҝүн јашајардыса, бу ҝөстәрәҹәкди ки, ағасынын нијјәти ону өлдүрмәк олмајыб. Аға гулу өз пулу илә алдығына ҝөрә гул онун әмлакы сајылырды вә ағанын ону тәрбијә мәгсәдилә ҹәзаландырмаға һаггы чатырды. Һеч ким өз әмлакыны бүсбүтүн дағыдыб, итки илә үзләшмәк истәмәзди. Һәмичинин гул бир вә ја бир нечә ҝүндән сонра өләрдисә, дөјүлдүјүнә ҝөрә, јохса башга шејә ҝөрә өлдүјүнү мүәјјән етмәк мүмкүн олмајаҹагды. Беләликлә, әҝәр гул бир-ики ҝүн сағ галардыса, ағасы ҹәзаландырылмырды (Чх 21:20, 21).
(Чыхыш 21:22, 23) Кишиләр далашанда һамилә гадына зәрбә дәјәрсә вә о, вахтындан әввәл доғарса, анҹаг һеч бир итки олмазса, тәгсиркар шәхс һакимләрин гәрары илә гадынын әринин тәләб етдији мәбләғи вериб дәјән зәрәри өдәмәлидир. 23 Өлүм оларса, онда ҹан әвәзинә ҹан верилмәлидир.
лвс с. 95, абз. 16
Һәјата Аллаһын ҝөзү илә бах
16 Һәр бир инсанын һәјаты Јеһова үчүн өнәмлидир. Һәтта доғулмамыш көрпәнин дә һәјаты Онун ҝөзүндә гијмәтлидир. Төврата әсасән, кимсә тәсадүфән һамилә гадына хәтәр јетирсәјди, гадын вә ја ушаг өлсәјди, Јеһованын ҝөзүндә һәмин адам гатил сајылаҹагды. Бу о демәкдир ки, тәсадүфән олса да, инсан гәтлә јетирилиб вә онун һәјатынын әвәзиндә һәјат верилмәли иди. (Чыхыш 21:22, 23 ајәләрини оху.) Аллаһын ҝөзүндә доғулмамыш көрпә дә ҹанлы инсандыр. Инди неҹә дүшүнүрсән, Аллаһ аборта неҹә јанашыр? Һәр ил милјонларла доғулмамыш көрпәнин өлдүрүлдүјүнү ҝөрәндә Аллаһ нә һисс едир?
(Чыхыш 21:28, 29) Өкүз кишини, јахуд гадыны вурар, о да өләрсә, өкүз дашгалаг едилмәлидир, әти јејилмәмәлидир. Һејванын јијәсинә исә ҹәза дүшмүр. 29 Амма өкүз вураған олубса вә јијәси бундан хәбәрдар едилсә дә, ону бағлы сахламајыбса, нәтиҹәдә өкүз кишини, јахуд гадыны өлдүрүбсә, һејван дашгалаг едилмәли, јијәси дә өлдүрүлмәлидир.
Јеһова сәнин «сағ-саламат» олмағыны истәјир
Ганунун тәһлүкәсизлик һагда тәләби ев һејванларынын вурдуғу зәрәрә дә тәтбиг едилирди. Әҝәр һејван инсаны вурардыса, онун саһиби башгаларынын тәһлүкәсизлијини тәмин етмәк үчүн ону өлдүрмәли иди. Һәмин һејванын әтини јемәјә вә ја сатмаға иҹазә верилмәдијиндән бу, онун үчүн бөјүк итки иди. Амма зәнн едәк ки, һејван инсана хәтәр јетирдикдән сонра саһиби ону нәзарәт алтында сахламыр. Бәс сонра? Әҝәр һәмин һејван бундан сонра кимисә өлдүрсәјди, һәм һејван, һәм дә саһиби өлдүрүлмәли иди. Бу ганун мал-гарасына сәһләнкарлыг ҝөстәрән һәр кәси һәрәкәтләринин нәтиҹәси барәдә дүшүнмәјә вадар едирди (Чых. 21:28, 29).
Һикмәт хәзинәсиндән инҹиләр
(Чыхыш 21:5, 6) Лакин гул тәкидлә: “Ағамы да, арвадымы да, оғулларымы да чох истәјирәм, азад олмаг истәмирәм”, — дејәрсә, 6 ағасы ону Аллаһын һүзурунда гапыја, ја да гапынын јан тахтасына сөјкәјиб гулағыны бизлә дешсин. Бунунла да о, өмүрлүк ағасынын гулу олаҹаг.
Нәјә ҝөрә өзүмүзү Јеһоваја һәср етмәлијик?
4 Бир мәсиһчи кими инсанын өзүнү Аллаһа һәср етмәси чох ҹидди мәсәләдир. Бу, садәҹә өһдәчилик дејил. Бәс онда һәср олунма һансы фајданы ҝәтирир? Мүгајисә үчүн: ҝәлин инсанларын бир-бири гаршысында үзәрләринә өһдәчилик ҝөтүрмәләринин онлара һансы фајданы ҝәтирдијини нәзәрдән кечирәк. Бунун үчүн достлуғу нүмунә ҝәтирмәк олар. Достлуғун севинҹ ҝәтирмәси үчүн онун үзәримизә гојдуғу мәсулијјәтләри дашымаға һазыр олмалыјыг. Достлуг үзәримизә өһдәчилик ҝөтүрмәк демәкдир — биз достумузун гајғысына галмағы өзүмүзә борҹ билирик. Мүгәддәс Китабда бәһс едилән ән ҝөзәл достлуглардан бири Давудла Јонатанын достлуғудур. Онлар һәтта бир-бирилә достлуг әһди бағламышдылар. (1 Шамуел 17:57; 18:1, 3 ајәләрини оху.) Бу ҹүр достлуглар надир һал олса да, чох вахт достлар бир-бири гаршысында мәсулијјәт һисс едәндә онларын достлуғу даһа да мөһкәмләнир (Сүл. мәс. 17:17; 18:24б).
5 Аллаһын исраиллиләрә вердији Ганунда инсанларын бир-бири гаршысында өһдәчилик ҝөтүрмәклә фајда әлдә етдикләри башга мүнасибәтләрдән дә сөз едилир. Әҝәр гул өмүрлүк јахшы ағаја мәхсус олмаг истәјирдисә, ағасы илә һәмишәлик вә ләғволунмаз әһд кәсирди. Ганунда дејилирди: «Гул тәкидлә: “Ағамы, арвадымла ушагларымы севирәм вә азад олмаг истәмирәм” десә, онда гој гулун ағасы ону мәбәдә — Аллаһын һүзуруна ҝәтирсин; гулуну гапыја јахуд гапынын јан тахтасына сөјкәјиб гулағыны бизлә дешсин. Бу гул ағасына өмүрлүк гуллуг етсин» (Чых. 21:5, 6).
(Чыхыш 21:14) Кимсә биринә гәзәбләнәр вә гәсдинә дуруб ону өлдүрәрсә, ҝәлиб Мәним гурбанҝаһыма сығынса белә, ону өлдүрмәк лазымдыр.
ит-1-E с. 1143
Бујнуз
Чыхыш 21:14 ајәсиндәки сөзләри ики ҹүр баша дүшмәк олар: 1) һәтта каһин дә гәтл төрәдәрдисә, өлдүрүлмәли иди, 2) гәсдән адам өлдүрән һеч бир гатил ҝедиб гурбанҝаһын бујнузларындан јапышса белә, өлүмдән гуртула билмәјәҹәкди. (Әлагәләндир: 1Пд 2:28—34.)
Мүгәддәс Китаб гираәти
(Чыхыш 21:1—21) Халга бу һөкмләри билдир: 2 “Кимсә ибрани гул алса, гој гул она алты ил гуллуг етсин, једдинҹи ил исә һеч бир шеј өдәмәдән азад олунсун. 3 Гул тәк ҝәлмишдисә, тәк дә ҝетсин; јох әҝәр арвады вар идисә, арвады илә бирликдә ҝетсин. 4 Ағасы она арвад алыбса, бу арваддан оғуллары вә ја гызлары олубса, арвадла ушаглар ағасына мәхсусдурлар, гул тәк чыхыб ҝетсин. 5 Лакин гул тәкидлә: “Ағамы да, арвадымы да, оғулларымы да чох истәјирәм, азад олмаг истәмирәм”, — дејәрсә, 6 ағасы ону Аллаһын һүзурунда гапыја, ја да гапынын јан тахтасына сөјкәјиб гулағыны бизлә дешсин. Бунунла да о, өмүрлүк ағасынын гулу олаҹаг. 7 Кимсә гызыны гарабаш кими сатарса, гулдан фәргли олараг, о азад олунмајаҹаг. 8 Ағасынын гыздан хошу ҝәлмәјиб ону өз ҹаријәси етмәсә, ҝөтүрүб сатмаг истәсә, ону јаделлијә сатмаға һаггы јохдур, чүнки онунла һагсыз давраныб. 9 Әҝәр гарабашы оғлуна аларса, онунла өз гызы кими давранмалыдыр. 10 О, башга арвад аларса, биринҹини јемәк, ҝејим вә арвадлыг һаггындан мәһрум етмәмәлидир. 11 Әҝәр о, бу үч шејдә онун һаггыны позарса, гвадынын һеч нә өдәмәдән азад олмаг һүгугу вар. 12 Кимәсә зәрбә вуруб ону өлдүрән адам өлдүрүлмәлидир. 13 Әҝәр о өлдүрмәк гәсдиндә олмајыбса, тәјин едәҹәјим јерә гачыб ора сығына биләр. Чүнки буну биләрәкдән етмәјиб, һадисә Мәним изнимлә баш вериб. 14 Кимсә биринә гәзәбләнәр вә гәсдинә дуруб ону өлдүрәрсә, ҝәлиб Мәним гурбанҝаһыма сығынса белә, ону өлдүрмәк лазымдыр. 15 Атасына ја анасына әл галдыран өлдүрүлмәлидир. 16 Адам оғурлајыб сатан вә ја оғурланмыш адамы сахлајан өлдүрүлмәлидир. 17 Атасыны ја анасыны ләнәтләјән өлдүрүлмәлидир. 18 Дава едәндә бир нәфәр о бирини дашла вә ја јумругла вурарса, адам өлмәз, анҹаг јатаға дүшәрсә, 19 сонра исә ајаға галхыб әл ағаҹы илә бајырда ҝәзә биләрсә, ону вуран адам ҹәзаландырылмамалыдыр. Лакин о, јаралынын там сағалана кими ишләјә билмәдији мүддәт әрзиндә чәкдији зәрәри өдәмәлидир. 20 Кимсә гулуну вә ја гарабашыны көтәкләјиб өлдүрәрсә, ҹәзаландырылмалыдыр. 21 Лакин гул вә ја гарабаш дөјүләндән сонра бир-ики ҝүн јашајарса, ағасы ҹәзаландырылмамалыдыр, чүнки ону өз пулу илә алыб.
СӘРИШТӘЛИ МҮЖДӘЧИ ОЛУН
w09-E 1/4 с. 31
Јетимләрин атасы
«Аллаһ мүгәддәс мәскәниндәдир, О, јетимләрә ата, дул гадынлара архадыр» (Зәбур 68:5). Бу сөзләр инсанын үрәјини риггәтә ҝәтирир. Јеһова Аллаһ мәзлумларын һалына аҹыјыр. Исраилә вердији Ганундан ајдын шәкилдә ҝөрүнүр ки, О, валидејни вәфат едән ушаглара неҹә бөјүк шәфгәтлә јанашыр. Мүгәддәс Китабда јетим сөзүнә илк дәфә Чыхыш 22:22—24 ајәләриндә раст ҝәлинир. Ҝәлин бу ајәләрә нәзәр салаг.
Аллаһ хәбәрдарлыг едир: «Јетими инҹитмәјин» (22-ҹи ајә). Бу, садәҹә инсанлыг ҝөстәрмәк хаһиши дејилди, Аллаһын әмри иди. Атасыны вә ата тимсалында һимајәдарыны итирән ушаг мүдафиәсиз олур. Она ҝөрә дә һеч кәс ону инҹитмәмәли иди. Мүгәддәс Китабын башга тәрҹүмәләриндә «инҹитмәк» сөзү «пис рәфтар етмәк», «суи-истифадә етмәк» кими тәрҹүмә олунуб. Јетим ушаға гаршы һагсызлыг етмәк Аллаһын ҝөзүндә ҹидди мәсәлә иди. Бәс нә дәрәҹәдә ҹидди иди?
Төвратда дејилир: «Инҹитсәниз, онлар Мәнә фәрјад едәндә фәрјадларыны ешидәҹәјәм» (23-ҹү ајә). Орижинал мәтндә 22-ҹи ајә икинҹи шәхсин ҹәминдәдир, 23-ҹү ајә исә икинҹи шәхсин тәкиндәдир. Бу ҝөстәрир ки, Аллаһын бу әмринә һәм бүтүн халг, һәм дә һәр бир шәхс ајры-ајрылыгда табе олмалы иди. Јеһова һәр шеји ҝөрүр, О, јетимләри динләјир вә онларын имдад диләјинә ҹаваб вермәјә һазырдыр (Зәбур 10:14; Мәсәлләр 23:10, 11).
Бәс әҝәр кимсә јетимә гаршы һагсызлыг етсәјди, о да Аллаһа фәрјад етсәјди, нә оларды? Јеһова демишди: «Гәзәбләниб сизи гылынҹдан кечирәҹәјәм, онда арвадларыныз дул, ушагларыныз јетим галаҹаг» (24-ҹү ајә). Бир китабда дејилир ки, ибрани мәтниндә шиддәтли гәзәби билдирән «бурнум исти олаҹаг» идиому јазылыб. Диггәт јетирин ки, Јеһова бу гануну иҹра етмәји Исраилдә һакимләрин өһдәсинә бурахмырды. Аллаһ мүдафиәсиз ушагдан истифадә едән адама гаршы һөкмү Өзү иҹра едәҹәјини демишди (Ганунун тәкрары 10:17, 18).
Јеһова дәјишмәјиб (Мәлаки 3:6). О бу ҝүн дә валидејнләриндән бирини вә ја һәр икисини итирән ушагларын һалына јаныр (Јагуб 1:27). Ҝүнаһсыз ушаглара гаршы һагсызлыг јетимләрин Атасы олан Јеһованы гәзәбләндирир. Мәзлум ушаглардан суи-истифадә етмәк истәјәнләр Јеһованын күкрәјән гәзәбиндән гуртула билмәјәҹәкләр (Сәфәнја 2:2). Бу шәр инсанлар шәхсән биләҹәкләр ки, «вар олан Аллаһын әлинә дүшмәк дәһшәтлидир!»
[Һашијә]
«Јетим» сөзүнә Мүгәддәс Китабда тәхминән 40 дәфә раст ҝәлинир. Ибраниҹә бу сөз киши ҹинсиндә олса да, бу фикирләрин әсасында дуран принсипләр гыз ушагларына да аиддир. Төвратда јетим гызларын да һүгуглары горунурду (Сајлар 27:1—8).